Gorfodi Dŵr Cymru i dalu £44.7m wedi methiannau 'difrifol'

Mae Dŵr Cymru wedi cael gorchymyn i dalu £44.7m wedi methiannau sylweddol.

Fe wnaeth Ofwat - rheoleiddiwr y diwydiant dŵr ganfod bod Dŵr Cymru wedi methu â "gweithredu, cynnal a chadw ac uwchraddio" eu hasedau dŵr gwastraff yn ddigonol i ymdopi â charthion a dŵr gwastraff.

Roedd y methiannau yn rhai "difrifol ac annerbyniol," meddai Ofwat.

Wrth ymateb, dywedodd Dŵr Cymru: "Rydym yn derbyn canfyddiadau ymchwiliad Ofwat ac yn ymddiheuro nad ydym wedi cyrraedd y safon ddisgwyliedig i'n cwsmeriaid a'n rheoleiddwyr."

Methodd y cwmni â chael prosesau digonol "a goruchwyliaeth gan ei uwch reolwyr a'r bwrdd i sicrhau bod eu hasedau'n perfformio'n ddigonol a'i fod yn bodloni'r gofynion cyfreithiol," medd Ofwat.

Wrth gydnabod y methiannau mae Dŵr Cymru wedi cytuno i ddilyn y camau angenrheidiol i fynd i'r afael â'r problemau sydd wedi eu nodi.

Mae'n ofynnol i'r swm o £44.7m - sydd i fod i gael ei dalu rhwng 2025 a 2030 - ddod gan y cwmni ac nid drwy filiau uwch i gwsmeriaid, medd y rheoleiddiwr.

Dywedodd Lynn Parker, Uwchgyfarwyddwr Gorfodi i Ofwat: "Mae ein hymchwiliad wedi canfod achosion difrifol ac annerbyniol o dorri amodau yn y ffordd y mae Dŵr Cymru wedi gweithredu a chynnal eu gweithfeydd a'u rhwydweithiau carthffosiaeth - sydd wedi arwain at ormod o ollyngiadau gorlifoedd stormydd i'r amgylchedd.

"Rydym bellach yn disgwyl iddyn nhw ganolbwyntio ar gywiro pethau fel y gall cwsmeriaid adennill ymddiriedaeth yn eu cwmni dŵr a'r gwasanaeth hanfodol y maen nhw yn ei ddarparu."

Wrth ymateb, dywedodd llefarydd ar ran Dŵr Cymru: "Rydym yn derbyn canfyddiadau ymchwiliad Ofwat ac yn ymddiheuro nad ydym wedi cyrraedd y safon y mae ein cwsmeriaid a'n rheoleiddwyr yn disgwyl.

"Rydym wedi cychwyn cynllun trawsnewidiad sylweddol ar draws y cwmni, gan gynnwys o fewn ein gwasanaethau dŵr gwastraff, sy'n canolbwyntio ar wella perfformiad, cryfhau goruchwyliaeth weithredol a chyflymu buddsoddiad er mwyn cyflwyno gwell canlyniadau i afonydd a dyfroedd arfordirol."

Maen nhw'n ychwanegu eu bod "wedi cytuno ar becyn unioni o £44.7m gydag Ofwat a fydd yn cyfeirio cyllid tuag at welliannau amgylcheddol a chamau gweithredu i leihau effaith gorlifoedd stormydd".

Wrth siarad ar Dros Frecwast fore Iau, dywedodd Cadeirydd y Cyngor Defnyddwyr Dŵr, Rhodri Williams: "Dyw e ddim yn broblem i'r cwmni dalu'r arian am mai dyma'r arian mae'r cwsmeriaid yn talu iddyn nhw.

"Yr hyn sy'n drawiadol yw bod y rheoleiddiwr wedi gorfod ymyrryd er mwyn gorfodi'r cwmni i wario'r arian ar beth y maen ganddo ddyletswydd gyfreithiol i'w cyflawni.

"Dyw e ddim yn syndod i neb. Ry'n ni wedi clywed straeon ers rhai blynyddoedd a grwpiau ymgyrchu yn tynnu sylw hefyd at garthffosiaeth yn cael ei arllwys i'n hafonydd a'n moroedd."

Ychwanegodd fod y cyhoeddiad yn "newyddion da dwi'n credu i gwsmeriaid bod y rheoleiddiwr yn cymryd y camau hyn.

"Ond nid dyma'r tro cyntaf i ni glywed newyddion o'r fath a bydd yn rhaid gweld nawr a fydd Dŵr Cymru, fel y cwmnïau eraill mewn sefyllfa debyg, yn gallu ymateb mewn ffordd sy'n 'delifro' gwasanaeth fel ry'n ni'r bobl sy'n talu am eu gwasanaethau a'u cyflogau, yn ei haeddu."

Mewn ymateb, dywedodd Delyth Jewell ar ran Plaid Cymru fod "pobl wedi blino ar fwy a mwy o garthffosiaeth yn cael ei dywallt i'n dyfrffyrdd, tra bod cwmnïau'n osgoi tebygolrwydd".

"Tra bod biliau dŵr yn cynyddu, mae safon ein dŵr yn gwaethygu - ac eto, mae'r bobl sydd yn rheoli'r system yn cael eu gwobrwyo â bonysau mawr.

"Nid yw'r system bresennol yn gweithio ac mae'n hen bryd i gwmnïau dŵr fod yn atebol.

"Bydd Plaid Cymru yn cyflwyno Bil Dŵr newydd i Gymru a fydd yn ein caniatáu i gryfhau'r system rheoleiddio i drwsio'r system sydd wedi torri'n llwyr - gan wella ansawdd dŵr, mynd i'r afael â llygredd, a sicrhau gwell fforddiadwyedd i aelwydydd Cymru yn yr hirdymor."

Meddai Reform UK: "Rydym yn credu bod angen i uwchraddiadau Dŵr Cymru sicrhau canlyniadau cyflym er mwyn atal difrod pellach i'n dyfrffyrdd."

Dywedodd Andrew RT Davies o'r Ceidwadwyr Cymreig fod y sefyllfa yn "annerbyniol" a bod y cwmni "wedi nodi elw sylweddol yn ystod y blynyddoedd diwethaf - os bydd defnyddwyr yn talu'r bil am y ddirwy hon, bydd yn afresymol".

Yn ôl Jane Dodds, arweinydd Democratiaid Rhyddfrydol Cymru "mae cymunedau ledled Cymru wedi blino ar glywed ymddiheuriadau tra bod carthion yn parhau i lygru ein hafonydd".

"Mae Democratiaid Rhyddfrydol Cymru wedi arwain y galwadau dros y blynyddoedd diwethaf i Ofwat gael ei ddisodli gan reoleiddiwr Cymreig newydd llym gyda phwerau go iawn."

Mae'r Blaid Werdd a'r llywodraeth wedi derbyn cais am ymateb.