شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
مجتبی خامنهای، سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران کیست؟
- نویسنده, مسعود آذر
- شغل, بیبیسی
- زمان مطالعه: ۱۰ دقیقه
خبرگزاریهای حکومتی در ایران از انتخاب مجتبی خامنهای به عنوان جانشین پدرش در سمت رهبری جمهوری اسلامی خبر دادند.گمانه زنی درباره انتخاب او از روز کشته شدن علی خامنهای بالا گرفته بود. در نخستین روز از حملات امریکا و اسرائیل به مقر رهبر جمهوری اسلامی ایران در نهم ماه حوت ( ۲۸ فبروری)، با تائید خبر کشته شدن علی خامنهای، این سوال نیز مطرح شد که آیا فرزندش، مجتبی خامنهای نیز در همین حملات کشته شده است یا نه؟
در نهایت پس از چهار روز سکوت خبری از آغاز جنگ، رسانههای ایران خبر دادند که مجتبی زنده است و مشغول «مشاوره و بررسی امور مهم کشور» است. به دنبال این خبر، اخبار غیررسمی از برگزاری مجلس خبرگان رهبری برای انتخاب رهبر بعدی منتشر شد و واکنشهای بسیاری به همراه داشت. در آنزمان از جمله حمید رسایی، نماینده اصولگرای مجلس، در بین افرادی بود که مجتبی خامنهای را «آیتالله» خواند به شکل غیرمستقیم نوشت «راه خدا بیان شد. خامنهای جوان شد».
در مقابل کسانی مانند محمد مهاجری، روزنامهنگار اصولگرا، عجله در انتخاب رهبر را اقدامی «مشکوک و بیمنطق» دانست و از کسانی که تلاش دارند تا موضوع انتخاب رهبر جدید را با عجله دنبال میکنند انتقاد کرد و در نمونه دیگر عباس آخوندی، وزیر پیشین وزارت راه و اصلاحطلب، انتخاب جانشین در شرایط جنگی «انحرافی و سم مهلک برای ایران در ایام جنگ» دانست.
حمید رسایی انتقاد و نظرات کسانی مانند محمد مهاجری و عباس آخوندی را بخاطر نارضایتی از مجلس خبرگان رهبری از انتخاب مجتبی خامنهای دانست و اعضای مجلس خواست که «در اولین فرصت به وظیفه تاریخی خود عمل کند».
براساس خبر رسانههای ایران جلسات انتخاب رهبر تازه جمهوری اسلامی، ظاهرا غیر حضوری و یا به دلایل مسایل امنیتی با حضور نمایندگان آنها برگزار شده است و اخبار غیررسمی حکایت از این داشت که در بین چند نامزد، مجتبی خامنهای به عنوان جانشین پدرش انتخاب شده است.
خبرگزاری فارس، خبرگزاری نزدیک به سپاه پاسداران، روز سه شنبه ۱۲ حوت از قول منابع مطلع از برگزاری مذاکرات مجلس خبرگان رهبری «در فضایی امن» خبر داد و تأکید کرد که «مراحل پایانی در حال انجام است و بهزودی ممکن است نتیجه انتخاب رهبر جدید اعلام شود.»
خبرگزاری فارس تاکید کرد که ممکن است جلسه نهایی خبرگان برای انتخاب رهبر جدید جمهوری اسلامی ایران «بهصورت حضوری و بعد از مراسم تدفین علی خامنهای برگزار شود.»
همزمان با گمانهزنیها درباره جلسات مجلس خبرگان رهبری، رسانههای داخل و خارج از ایران خبر دادند که دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری در شهر قم، مورد اصابت موشکهای امریکا و اسرائیل قرار گرفته است ولی درباره کشتهها و زخمیهای این حمله خبری منتشر نشده است.
براساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تا اعلام رسمی رهبر جدید جمهوری اسلامی، کشور به دست شورای موقت رهبری اداره میشود و این شورا از رئیس جمهور، رئیس قوه قضاییه و یکی از فقهای شورای نگهبان تشکیل شده است.
اکنون و پس از یکهفته از حمله امریکا و اسرائیل به ایران مجتبی خامنهای به عنوان رهبر جمهوری اسلامی انتخاب شده است.
در این بین دونالد ترامپ، رئیس جمهور امریکا، پیشتر در واکنش به خبرهای مربوط به انتخاب مجتبی خامنهای گفته بود: «هرکس بخواهد رهبر جدید ایران باشد، در نهایت کشته خواهد شد».
آقای ترامپ همچنین در گفتوگو با نشریه اینترنتی آکسیوس احتمال همکاری با پسر رهبرکشته شده ایران، مجتبی خامنهای ۵۶ ساله، را رد کرده و گفته بود: «آنها وقتشان را تلف میکنند. پسر خامنهای فردی ضعیف است.»
دونالد ترامپ روز یکشنبه هم گفت رهبر آینده جمهوری اسلامی «باید از ما تایید بگیرد؛ اگر نگیرد، زیاد دوام نخواهد آورد.»
مجتبی خامنهای کیست؟
علی خامنهای شش فرزند ( چهار پسر و دو دختر) دارد و مجتبی دومین فرزند خانواده است. او در ۱۷ شهریوماه ۱۳۴۸ در شهر مشهد به دنیا آمد.
مجتبی خامنهای دبیرستان را در مدرسه مذهبی «علوی» گذارند. براساس گزارش رسانههای داخلی ایران مجتبی خامنهای در زمانی که ۱۷ ساله بود، چندبار در دورههای کوتاه مدت در جنگ ایران و عراق شرکت کرد و در چند عملیات نظامی نیز شرکت داشت.
مجتبی خامنهای در ۳۰ سالگی در سال۱۳۷۸به شهر مذهبی قم رفت تا تحصیلات دینیاش را ادامه دهد. در فاصله زمانی پایان دبیرستان و ورود به حوزه علمیه مشخص نیست که او به چه کارهایی مشغول بوده است. احتمال میرود او در مجموعه دفتر رهبر جمهوری اسلامی ایران کار میکرده است.
نکته قابل توجه در این است که او تا پیش از ۳۰ سالگی لباس روحانی به تن نداشته است و مشخص نیست که چرا تصمیم میگیرد در چنین سن و سالی به حوزه علمیه برود. به طور معمول تحصیلات حوزه و آموزش علوم دینی از سنین نوجوانی و جوانی شروع میشود و شاید دورنما و تعریف دیگری برای آینده سیاسی خودش داشته است که با پوشیدن لباس روحانیت آینده کاری او را همواره میکرده است.
غلامعلی حدادعادل، پدر همسر مجتبی خامنهای، در باره مراسم خواستگاری و ازدواج دخترش در سال ۱۳۷۸ نقل قولی از علی خامنهای دارد که او به آقای حدادعادل گفته بود: «من پول ندارم خانه بخرم. خانهای اجاره کرده ایم که یک طبقه مصطفی (فرزند اول) و یک طبقه هم مجتبی زندگی میکنند... مجتبی معمم هم نیست. میخواهد قم برود و درس بخواند و روحانی شود».
اگرچه نهاد رهبری در جمهوری اسلامی ایران از قدرت اقتصادی بالایی برخوردار است و بسیاری از رسانهها از نهادهای اقتصادی زیر نظر ولی فقیه با عنوان «امپراتوری» یاد میکنند.
میزان سرمایه این مجموعهها را ۹۵ میلیارد دلار تخمین میزنند. به دلیل اینکه شفافیت مالی و نظارتی روی این مجموعههای اقتصادی وجود ندارد، به طور مستقل نیز نمیتوان درباره نقش مجتبی خامنهای، به عنوان چهره اصلی و تصمیمگیر دفتر علی خامنهای، در اداره این نهادها و فعالیتهای اقتصادی او صحت سنجی کرد.
در سالهای گذشته البته درباره مجتبی خامنهای و فعالیتهای اقتصادی و مالی او در کشورهای اروپایی و یا سفرهایی که او به اروپا داشته است گزارشهایی منتشر شد. بیبیسی نمیتواند مستقلا درستی این گزارشها را تایید کند.
همه پسران علی خامنهای لباس روحانی به تن دارند و دارای تحصیلات مذهبی هستند درباره زندگی شخصی آنها اطلاعات کمی وجود دارد و رسانههای ایران میگویند فرزندان علی خامنهای شغل دولتی ندارند و بیشتر به «کارهای پژوهشی در زمینه مذهبی» مشغول هستند.
نام مجتبی خامنهای در عرصه سیاست برای نخستین بار در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۴ در رسانهها علنی و شنیده شد. در آن سال مهدی کروبی، یکی از نامزدههای ریاست جمهوری، در نامهای به علی خامنهای از «تقلب» در ساعات پایان رایگیری و شمارش آرا سخن گفت و اشاره کرد که «آرای مردم از مجرای قانون وزارت کشور مطلوب بعضی از مراکز قدرت و افراد ذینفوذ نيست».
او در ادامه نامه به نفوذ و نقش مجتبی خامنهای در انتخابات اشاره دارد و مینویسد که «اخباری مبنی بر حمايت فرزند محترم شما - آقا سيد مجتبی - از يکی از کانديداها منتشر شد که پس از به تواتر رسيدن اين اخبار، نگران شدم».
آقای کروبی در ادامه نوشته بود که «پس از آن هم شنيدم که يکی از بزرگان به جنابعالی گفتهاند که "آقازاده حضرتعالی از فلان شخص حمايت میکند" و شما فرمودهايد "ايشان آقاست نه آقازاده" و به هر حال مشخص شد که آن حمايتها نظر شخصی آقا مجتبی بوده است».
مهدی کروبی در ادامه هشدار میدهد که «حضرتعالی در پيام شفاهی خود برای اينجانب اعلام فرمودهايد اجازه بحرانسازی در کشور نخواهيد داد و من معتقدم بحران ناشی از دخالتهای نابجا در انتخابات، خطرناکترين بحرانی است که امروز و آينده کشور را تهديد میکند».
در آن دوره از انتخابات ریاست جمهوری محمود احمدینژاد در رقابت با نامزدهای شناخته شدهای مانند اکبر هاشمی رفسنجانی ومهدی کروبی به پیروزی رسید.
چهارسال بعد در سال ۱۳۸۸ بار دیگر نام مجتبی خامنهای در دهمین دوره انتخابات جنجالی ریاست جمهوری شنیده شد.
معترضان به نتایج اعلام شده انتخابات به خیابان آمد، بارها علیه مجتبی خامنهای شعار «مجتبی بمیری، رهبری را نبینی» سر دادند و او را از عوامل اصلی دخالت در انتخابات و سرکوب معترضان دانستند و از همان زمان، زمزمهها درباره جانشینی او و دخالتش در امور کشورداری شنیده شد.
مصطفی تاجزاده، معاون سیاسی وزیر کشور در دوره خاتمی، از نتیجه انتخابات به عنوان «کودتای انتخاباتی» یاد کرد و برای هفت سال زندانی شد. آقای تاجزاده گفته بود«قوه قضاییه و دیگران نقشی در این پرونده ندارند و تمامی فشارهای وارد شده به وی و خانواده اش خواست مستقیم مجتبی خامنهای است».
۷ حوت ۱۳۹۰ در حالی که دو نامزد معترض به نتیجه انتخابات ۱۳۸۸ در حصر خانگی بودند، بیبیسی فارسی از قول چند منبع خبری منتشر کرد که مجتبی خامنهای با میرحسین موسوی، یکی از دو نامزد معترض به انتخابات دیدار و گفتوگو داشته است و از آقای موسوی خواسته بود که «به دلیل وضعیت بحرانی موجود در کشور از مواضع خود عدول کند».
جدا از مسایل سیاسی که درباره مجتبی خامنهای مطرح شده، در رسانههای نزدیک به حکومت و شماری از مقامهای سیاسی او را «آیتالله» خطاب میکنند و میگویند او توانسته مراتب علمی در حوزههای علمیه را طی کند.
در رسانهها صحبتی از کلاسهای تدریس مجتبی خامنهای نبود تا اینکه خبرگزاری حوزه علمیه قم (رسا) در شهریورماه ۱۴۰۱ از «آغاز نام نویسی درس خارج فقه و اصول آیت الله حاج آقا سید مجتبی» خبر داد و او را با عنوان «آیتالله» معرفی کرد و در آن زمان گفته شد که کلاس درس خارج مجتبی خامنهای ۱۳ سال سابقه برگزاری داشته دارد.
درس خارج فقه و اصول، بالاترین سطح آموزش در حوزه علمیه مذهب شیعه است که طلبهها پس از گذراندن آن به درجه اجتهاد میرسند. در نظام آموزشی حوزههای علمیه، تدریس کلاسهای «خارج» به عنوان سطح علمی و دانش فرد تلقی میشود.
از مجتبی خامنهای گفتوگو یا مصاحبهای تاکنون منتشر نشده است و مشخص نیست که او چه افکار و سیاستی را در قبال مسایل داخلی و خارجی و بخصوص امریکا و اسرائیل اتخاذ خواهد کرد. تنها سخنانی که تاکنون از او منتشر شده است مربوط به ۱ مهر ۱۴۰۳ است او در این ویدئو خبر داد که «تدریس خود را بدون اطلاع پدرش فعلا تعطیل میکند» با انتشار این خبر بعضی از تحلیلگران و فعالان سیاسی، تعطیلی کلاس درسش را به موضوع جانشینی مجتبی خامنهای ربط دادند.
از نظر بعضی از فعالان سیاسی مانند فائزه هاشمی رفسنجانی، مجتبی خامنهای میتواند یک «بن سلمان» جدید برای ایران باشد. خانم هاشمی در خردادماه امسال گفته بود «ممکن» است مجتبی خامنهای زمینهساز تغییراتی در جمهوری اسلامی ایران شود.
علاوه بر خانم هاشمی کسانی مانند عباس پالیزدار، عضو هیات تحقیق و تفحص مجلس هفتم از قوه قضاییه و عبدالرضا داوری،فعال سیاسی از جمله کسانی هستند که درباره در سالهای اخیر از رهبر شدن مجتبی خامنهای حمایت کردهاند.
مجتبی خامنهای در قامت جانشین پدر
علی خامنهای در ۸۶ سالگی کشته شد. هرچه به سالهای عمرش اضافه میشد درباره جانشینان احتمالی او، گمانهزنیهای بیشتری صورت میگرفت. گاهی از اعضای مجلس خبرگان رهبری صحبت از این داشتند که نامزدهایی برای جانشینی و رهبر بعدی در نظر گرفته شده است که «محرمانه» است.
سال گذشته دستکم چهار نفر از اعضای مجلس خبرگان رهبری درباره جانشینی و رهبر آینده سخن گفتند. فوریه سال گذشته محمدعلی جزایری، عضو مجلس خبرگان رهبری، به گونهای سخن گفت که رهبر آینده مشخص شده اما فعلا «محرمانه» است و «اگر بگوییم ترور میشود».
با وجود اینکه اعضای مجلس خبرگان رهبری هیچ وقت گزینههای رهبری را معرفی نکردهاند، ولی در بین گمانهزنیها، همچنان مجتبی خامنهای به دلیل پیوند و ارتباطی که با نهادهای اجرایی و امنیتی و سیاسی داشت،از بیشترین شانس برای جانشینی برخوردار بود.
او از نظر رسمی هیچ مسئولیت اجرایی در جمهوری اسلامی ایران نداشت ولی ظاهرا در طول سالهای گذشته با ساز و کار قدرت و دستگاه رهبری بیشترین آشنایی را دارد و اداره دفتر علی خامنهای از سوی او مدیریت شده است.
بخشی از مدافعان و حامیان علی خامنهای معتقدند که برای «استمرار عصر خامنهای» و سیاستهای او، باید مجتبی خامنهای را به عنوان جانشین او انتخاب کرد و در مقابل عدهای از مخالفانش درباره موروثی بودن حکومت هشدار میدهند.
علی خامنهای تا زمانی که زنده بود، درباره رهبری بعدی جمهوری اسلامی ایران به صورت کلی سخن گفته بود. چنانکه در۱۷ حوت سال ۱۴۰۲ در دیدار با اعضای مجلس خبرگان رهبری، از اعضای جدید این مجلس خواست که در گزینش و انتخاب رهبر بعدی به «اصول ثابت جمهوری اسلامی» توجه داشته باشند و در این مورد «غفلت» نکنند و تاکید کرد که «انتخاب رهبری با رعایت و ملاحظه اصول ثابتی باشد که در جمهوری اسلامی آن اصول جزو مسلمات و ثوابت است».
او ۹ سال پیش نیز در دیدار با اعضای فعلی مجلس خبرگان رهبری از آنها خواسته بود که «در انتخاب رهبر آینده، ملاحظه خدا را بکنید... آن وقتیکه بنا است رهبر انتخاب بشود، ملاحظات و رودربایستیها را کنار بگذارند، خدا را در نظر بگیرند، وظایف را در نظر بگیرند، نیاز کشور را در نظر بگیرند...».
آقای خامنهای در سخنانش به گونهای سخن گفته بود که در موضوع رهبر آینده موضع «بیطرفانهای» دارد و دخالتی ندارد با این وجود در سالهای گذشته،علی خامنهای و دفترش در برابر شایعات و اظهاراتی که درباره جانشینی مجتبی مطرح شد هیچ واکنش روشن و صریحی نداشتند و اطلاعیهای در تکذیب جانشینی فرزندش منتشر نکرد.
دو سال پیش محمود محمدی عراقی، عضو مجلس خبرگان رهبری در گفتوگو با خبرگزاری ایلنا تاکید کرد که آقای خامنهای با بررسی فرزندانش به عنوان نامزدهای جانشینی مخالفت کرده است و این شاید تنها نمونهای است که به شکل غیرمستقیم و با واسطه از زبان او گفته شده است.
در هرحال مجتبی خامنهای از حدود ۹ ماه پیش، از جنگ ۱۲ روزه میان ایران و اسرائیل تا کنون در هیچ مراسمی دیده نشده است و تا به امروز رسانهها نیز عکسی و خبری از او منتشر نکردند و حالا پس از سکوت طولانی و بیخبری، نام او به عنوان جانشین علی خامنهای، اعلام شده است.