प्याँगयांगचाबादशाह

कारच्या शेजारून चालत होता या दिवंगत हुकुमशहाचा मुलगा आणि वारसदार किम जाँग-उन. अवघ्या 27 वर्षांचा हा तरूण हेलावून गेला होता. या संपूर्ण विधीच्या दरम्यान अनेकदा त्याला अश्रू अनावर झाले.
जाँग-उनच्या मागोमाग चालत होते त्याचे काका चँग साँग-थाएक. त्यांना उत्तर कोरियातलं दुसरं सर्वांत शक्तिशाली व्यक्तिमत्त्व मानलं जायचं. गाडीच्या दुसऱ्या बाजूला चालत होते लष्कर प्रमुख री याँग-हो आणि संरक्षण मंत्री किम याँग-चुन.
प्याँगयांगमधली सगळी सूत्रं आता या ज्येष्ठ व्यक्तींच्या हाती येणार होती. किंबहुना, त्यांच्या हाती येतील,असंच सर्वांना वाटत होतं.
1950च्या दशकात किम जाँग-उन यांचे आजोबा किम इल-संग यांनी कम्युनिस्ट जगतात वेगळी वाटणारी एक गोष्ट केली. त्यांनी वारसाहक्कानं पुढच्या पिढीकडे जाणारं एककेंद्री नेतृत्व उत्तर कोरियात निर्माण केलं.
पुढची दोन दशकं त्यांनी त्यांचा मोठा मुलगा किम जाँग-इल यांना आपला उत्तराधिकारी म्हणून घडवलं. ते कुठेही गेले तरी हा भावी राजा त्यांच्या सोबत असायचा. 1994मध्ये जेव्हा या वृद्ध राजाचा मृत्यू झाला तेव्हा त्यांच्या राजकुमार किम जाँग-इल यांनी ताबडतोब सूत्रं हाती घेतली.
पण 2011मध्ये त्यांचं आकस्मिक निधन झालं तेव्हा त्यांचा मुलगा उत्तर कोरियाचा तिसरा सर्वेसर्वा होण्यासाठी जेमतेम तयारीला लागला होता. आता ही एकाधिकारशाही कोसळणार, असा अंदाज अनेक तज्ज्ञ वर्तवत होते. पण हे सगळे लवकरच चुकीचे ठरणार होते.
काही महिन्यांतच लष्कर प्रमुख री याँग-हो आणि संरक्षण मंत्री किम याँग-चुन या दोघांनाही बडतर्फ करण्यात आलं. री यांचं नेमकं पुढे काय झालं, हे तर आजही गूढ आहे.

त्यानंतर डिसेंबर 2013 मध्ये किम जाँग-उन यांनी त्यांचा सर्वांत नाट्यमय निर्णय घेतला. त्यांचे काका, चँग साँग-थाएक यांना पक्षाच्या बैठकीतून फरफटत नेण्यात आलं आणि देशद्रोहाच्या आरोपाखाली मृत्युदंड देण्यात आला. काही बातम्यांनुसार यासाठी त्यांनी अँटी-एअरक्राफ्ट गन म्हणजेच विमान पाडण्यासाठी वापरण्यात येणारी बंदूक वापरल्या, पण हे अजूनही स्पष्ट होऊ शकलेलं नाही.

2012 ते 2016 दरम्यान किम यांनी त्यांच्या आजोबांच्या कार्यकाळापासून आतापर्यंतची सर्वांत मोठी साफसफाई मोहीम हाती घेतली. दक्षिण कोरियाच्या Institute for National Security Strategy नुसार तब्बल 140 बड्या मृत्युदंड देण्यात आला. इतर 200 जणांना काढून टाकण्यात आलं किंवा तुरुंगात टाकण्यात आलं.

आपल्या मार्गात येणाऱ्या प्रत्येकाला किम यांनी दूर केलं आणि त्या जागी त्यांच्या विश्वासातल्या आणि वयानं तरुण व्यक्तीला नेमलं. याचं उदाहरण म्हणजे किम यांची बहीण किम यो-जुंग. वयाच्या 30व्या वर्षी त्यांची नेमणूक पॉलिट ब्युरोच्या प्रमुखपदी करण्यात आली.
आज प्याँगयांगमधली सगळी सूत्रं कोणाच्या हाती आहेत, याबाबत कुणालाच शंका नाही. किम जाँग-उन आता सर्वेसर्वा आहेत.

चॉय गरीब शेतकरी कुटुंबात जन्माला आलेला. त्यांच्या पूर्वजांनी जपान्यांसाठी काम नव्हतं केलं, पण त्यांनी जपान्यांना विरोधही केला नव्हता. म्हणून चॉयची रवानगी लढाऊ पथकात करण्यात आली. तो किती इमानदार आहे, हे सांगण्यासाठी त्याचं हे “स्टेटस” काही कामी आलं नाही.

“उत्तर कोरियामध्ये लहानपणापासूनच तुमच्या मनावर काही गोष्टी बिंबवल्या जातात,” तो म्हणतो. “किम घराणं हे देवासमान असल्याचं मला शिकवण्यात आलं होतं, आणि मी त्यावर विश्वास ठेवला.”

“ज्यावेळी किम इल-संग यांनी नववर्षाचं भाषण दिलं आणि त्यामध्ये यावर्षी खाणीतून जास्त कोळसा काढण्याबाबत म्हटलं तेव्हा मी म्हणालो, ‘मी जाईन खाणीमध्ये!’ मी इतका भोळा होतो, किम घराण्याशी एकनिष्ठ होतो.”

पण लवकरच चॉयच्या लक्षात आलं की सुप्रीमगार्ड कमांड ही किम यांना परदेशी शत्रूंपासून नाही तर त्यांच्या स्वतःच्याच लोकांपासून संरक्षण देत आहे.

“किम घराण्यासाठी प्रत्येक जण हा संभाव्य शत्रू आहे,” त्यानं मला सांगितलं. “उत्तर कोरियाचं लष्कर, जनरल स्टाफ डिपार्टमेंट, संरक्षण मंत्रालय आणि अगदी उत्तर कोरियातले सगळे लोक, हे सगळेच त्यांचे संभाव्य शत्रू आहेत.”

कोणावरही, अगदी स्वतःच्या पालकांवरही विश्वास न ठेवण्याचं प्रशिक्षण चॉयला देण्यात आलं होतं.

किम कुटुंबीयांची ही भीती जसजशी वाढत गेली, तसतशी त्यांच्या खासगी सुरक्षा रक्षकांची फौजही वाढत गेली.

“ईस्टर्नब्लॉक (पूर्व युरोपातलेकम्युनिस्ट देश) आणि सोव्हिएत युनियनची पडझड झाली आणि किमघराण्यात धडकी भरली. त्यांनी तातडीने सुप्रीम गार्ड कमांडची संख्या वाढवलीआणि आज जवळपास एक लाख वीस हजार सैनिक राज घराण्याचं रक्षण करतात,” त्यानं सांगितलं.

एखाद्या मध्ययुगीन राजघराण्याप्रमाणेच किम राजवटीला आपल्या सत्तेविषयीची असुरक्षितता आहे. म्हणून त्यांना सगळीकडे शत्रू दिसतात.
आणि वेगवेगळ्या काळातल्या इतर राजघराण्यांप्रमाणेच हे घराणंही अनेकदा स्वतःला सुरक्षित करण्यासाठी लोकांचा जीव घेतं.

12 फेब्रुवारी 2017. मलेशियाची राजधानी क्वालालंपूरच्या एका रेस्टॉरंटमध्ये काही मित्र जमले होते. सीती आयस्याह या इंडोनेशियन महिलेचा 25वा वाढदिवस ते साजरा करत होते. तिच्या मित्रमंडळींपैकी एकाच्या फोनमधील व्हिडिओमध्ये ती हसताना, केकवरच्या मेणबत्त्या विझवताना आणि गाताना दिसत होती.

त्या रात्रीचं जे वर्णन आयस्याहनं केलं आहे त्यानुसार, आपल्याकडे एक आनंदाची बातमी असल्याचं तिनं तिच्या मित्रमैत्रिणींना सांगितलं. तिला टीव्हीवरच्या एका रिएलिटी शोमध्ये काम मिळालं होतं. आता तिला क्वालालंपूरमधल्या बदनाम सार्वजनिक स्नानगृहातली नोकरी सोडून दूर जाता येणार होतं. तिच्या मित्रमैत्रिणींनी तिच्यासाठी ड्रिंक टोस्ट केलं, “आता तू स्टार होणार!"

दुसऱ्या दिवशी सकाळी सीती आयस्याहने क्वालालंपूर विमानतळावर आपलं लक्ष्य हेरलं. निळा टी शर्ट आणि स्पोर्ट्स जॅकेट घातलेला गलेलठ्ठ, टक्कल पडलेला माणूस. तो चेक-इनच्या जवळ पोहोचला असतानाच ती धावत तिथं गेली आणि त्याच्या चेहऱ्यावर तिनं एक द्रव्य ओतलं.

“हे तू काय करत आहेस?” मोडक्यातोडक्या इंग्रजीत तो बोलला.

“सॉरी,” इतकंच बोलून ती तिथून पळून गेली.

आयस्याहचं म्हणणं आहे की हा एका टीव्ही शोसाठी करण्यात आलेला प्रँक होता. पण मलेशियन अधिकाऱ्यांनी तिच्यावर खुनाचा आरोप लावलेला आहे.

या सगळ्यापासून काही मीटरच्या अंतरावर एका कॅफेमध्ये उत्तर कोरियाचे तथाकथित एजंट बसले होते. आपली मोहीम फत्ते झाल्याचं पाहून समाधानी होत, डिपार्चर गेटकडे जात दुबईचं विमान पकडताना ते CCTV मध्ये दिसले.

त्या गलेलठ्ठ माणसाला आता अस्वस्थ वाटू लागलं होतं. चेहऱ्याला खाज सुटली होती आणि श्वास घेणं कठीण जात होतं. काही मिनिटांतच तो एका खुर्चीवर बेशुद्ध होत कोसळला. विमानतळावरच्या कर्मचाऱ्यांनी अॅम्ब्युलन्स बोलावली. ती क्वालालंपूरच्या दिशेनं वेगानं जात असतानाच त्याच्या फुफ्फुसांमध्ये पाणी भरलं आणि तो मरण पावला.
तो उत्तर कोरियाचा मुत्सद्दी अधिकारी किम चुल असल्याचं त्याच्या पासपोर्टवर म्हटलं होतं. पण मरण पावलेला हा माणूस प्रत्यक्षात होता किम जाँग-नाम, किम जाँग-उनचा मोठा सावत्र भाऊ.

किम जाँग-नामवर VX या तीव्र नर्व्ह एजंटचा विषप्रयोग करण्यात आला होता. या द्रव्याचा अगदी वाळूच्या कणाइतका थेंबही श्वासाद्वारे गेल्यास मृत्यू अटळ असतो.

किमची हत्या निगरगट्टपणे करण्यात आली होती. आपला यामध्ये हात असल्याचं उत्तर कोरियाने कितीही फेटाळलं असलं, तरी सगळे पुरावे त्याच्या प्याँगयांगमधल्या लहान सावत्र भावाच्या दिशेनेच बोट दाखवत होते. पण यामागचा उद्देश काय असावा?

त्यांचे वडील किम जाँग-इल यांचे गुंतागुंतीचे प्रेमसंबंध होते. त्यांच्या दोन अधिकृत बायका होत्या. शिवाय त्यांचे इतर तीन महिलांसोबत विवाहबाह्य संबंध होते, आणि यातूनच पाच मुलं होती.
किम जाँग-नाम हा त्यांच्या पहिल्या प्रेयसी साँग हेय-रिम यांचा मुलगा. किम जाँग-उन हा को याँग-हुई या दुसऱ्या प्रेयसीचा धाकटा मुलगा. या वृद्ध हुकुमशहाने त्याच्या प्रेयसी आणि त्यांच्या मुलांना गुप्त ठेवलं होतं. ते एकमेकांपासून दूर, स्वतंत्र बंगल्यांमध्ये रहायचे. म्हणून त्यांचे वडील एकच असले तरी, किम जाँग-नाम आणि किम जाँग-उन कधीही भेटले नाहीत.

मोठा मुलगा असल्याने किम जाँग-नामला बराच काळ किम जाँग-इल यांचा संभाव्य वारसदार मानलं जात होतं. पण 2001 मध्ये बनावट पासपोर्टच्या मदतीने जपानमध्ये शिरत असताना त्याला अटक करण्यात आली होती. त्याला टोकियोमधल्या डिस्नेलँडला भेट द्यायची होती.

उत्तर कोरियाच्या या भावी राजाला पकडून विमानाकडे नेत असतानाचं आणि त्याची रवानगी करतानाचं चित्रण करण्यात आलं. प्याँगयांगमध्ये त्याचे वडील हा अपमान कधीच विसरू शकले नाहीत. त्यामुळे वारसा हक्कातून किम जाँग-नामला बेदखल करण्यात आलं आणि त्याला चीनमध्ये अज्ञातवासात पाठवण्यात आलं. किंबहुना तसं सांगण्यात आलं.

पण ही गोष्ट इथेच थांबत नाही.

दक्षिण कोरियाच्या तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष पार्क गेऊन-हेय यांनी काएसाँग औद्योगिक क्षेत्र बंद करण्याचे आदेश नुकतेच दिले होते. हा भाग उत्तर कोरियाच्या DMZ लालागूनच आहे.

“मी ही बातमी ऐकल्याबरोबर माझ्या वडिलांना फोन केला आणि त्यांना चीनमध्ये जाऊन ‘चॉकोपाय’ विकत घ्यायला सांगितलं,” असं देश सोडून पळालेल्या त्या तरुणानं मला सांगितलं.

हे ऐकून मी बुचकळ्यात पडलो.

“सॉरी, पण तुझे वडील कुठे आहेत?” मी विचारलं.

“उत्तर कोरियामध्ये,” तो म्हणाला.

“मगतू त्यांना फोन कसा करतोस?” मी विचारलं.

त्याच्या वडिलांकडे मोबाईल फोन आणि एका चिनी कंपनीचं सिम कार्ड होतं. हे बेकायदेशीर आणि धोकादायक असलं तरी सगळीकडे पाहायला मिळतं.
आठवड्यातून एकदा त्याचे वडील चीनच्या सीमेकडे जातात, तिथल्या मोबाईल नेटवर्कला कनेक्ट होतात आणि मग त्यांच्या मुलाला त्यांना फोन करता येतो.

“आणि ते चॉको पाईजचं काय?” मी विचारलं.

काएसाँग औद्योगिक परिसरात असणाऱ्या अनेक दक्षिण कोरियन कंपन्या त्यांच्या उत्तर कोरियन कामगारांना पगाराच्या काही हिश्श्यामध्ये दक्षिण कोरियन उत्पादनं देत होत्या. चॉको पाईज या उत्पादनांपैकी सर्वांत लोकप्रिय होतं.

काएसाँग औद्योगिक परिसरामध्ये असणाऱ्या अनेक दक्षिण कोरियन कंपन्या त्यांच्या उत्तर कोरियन कामगारांना पगाराच्या काही हिश्श्यामध्ये दक्षिण कोरियन उत्पादनं देत होत्या. चॉको पाईज या उत्पादनांपैकी सर्वांत लोकप्रिय होतं.

ही चॉको पाईज इतके लोकप्रिय होते की उत्तर कोरियाच्या काळ्या बाजारात याचा चलनासारखा वापर होत होता. आता काएसाँग औद्योगिक परिसर बंद होणार असल्यानं चॉको पाईजची काळ्या बाजारातली किंमत गगनाला भिडणार होती. म्हणूनच मग त्यानं त्याच्या वडिलांना चीनमध्ये जाऊन त्यांना शक्य असतील तितके बॉक्सेस आणायला सांगितलं. यातून त्यांना चांगलाच नफा झाला असता.

त्यानंतर यावर्षी 20 एप्रिलला वर्कर्स पार्टी ऑफ कोरियाच्या सर्वसाधारण बैठकीमध्ये किम जाँग-उन यांनी भाषण दिलं, ज्याचा मथळा होता :

“सध्या घडत असलेल्या राज्यक्रांतीच्या नव्या आणि सर्वोच्च टप्प्याला गती देण्यासाठी आवश्यक असे समाजवादी बदल.”

सर्व प्रकारची आण्विक शस्त्रं आणि लांब पल्ल्याच्या क्षेपणास्त्रांच्या चाचण्या थांबवत असल्याचं या भाषणामध्ये किम यांनी जाहीर केलं. आणि सोबतच उत्तर कोरियाची अर्थव्यवस्था बळकट करण्यासाठी नवीन धोरणांची घोषणा केली. हे भाषण म्हणजे किम जाँग-उन यांनी लहान असताना त्या ट्रेनमध्ये दिलेल्या वचनाची - चीनचा कित्ता गिरवण्याची तयारी असल्याचा संकेत असल्याचं काही अभ्यासकांना वाटतं.

असं वाटणाऱ्यांपैकी एक आहेत सोल मधल्या योनसेई विद्यापीठाचे जॉन डेल्युरी.

“नव्या धोरणांमध्ये अर्थव्यवस्थेला प्राधान्य आहे. 100 टक्के लक्ष अर्थव्यवस्थेवर आहे,” ते म्हणतात. “किम जणू म्हणतोय, ‘मी खरंच अर्थव्यवस्था सुधारणार आहे. आता पुन्हा कोणाचीही उपासमार होणार नाही'."

“गेल्या पाच-सहा वर्षांत थोडी सुधारणा झाली, पण फार मोठं काही घडलं नाही. अर्थव्यवस्थेऐवजी त्याचं लक्ष आण्विक कार्यक्रमाकडे होतं, म्हणूनच आता मोठा बदल करण्यात येतोय.”

पण ब्रॅडली के. मार्टिनसारख्या इतरांचा मात्र यावर फारसा विश्वास नाही.

“त्याला खरंच असं वाटतं, की तो देशात बदल घडवून आणू शकेल? मला माहित नाही. त्याच्याबद्दल जी काही माहिती उपलब्ध आहे, त्यासोबत हे सुसंगत वाटत नाही. त्याला खरंच असं करायचं असतं तर त्याच्याकडे यासाठी बरीच वर्षं होती. पण त्यानं ‘चला स्मारकं बांधूया’ असं म्हणत त्याच्या वडीलांसारखा आणि आजोबांसारखाच फक्त देखावा केला. त्या दोघांनीही फक्त एवढंच केलं होतं.”

“अर्थव्यवस्था दलली आहे, असं दाखवणारे कोणतेही पुरावे मला आढळलेले नाहीत. त्यांनी फक्त कोणताही थेट उल्लेख न करता, दुसरी एक अर्थव्यवस्था असल्याचं मान्य केलं. आणि तसं करणं त्यांना भाग होतं. कारण जर ती ‘दुसरी अर्थव्यवस्था’ अस्तित्व नसती, तर सगळे लोक मेले असते.”

आता जर किम जाँग-उन यांना देशाचा विकास घडवायचाच असेल तर त्यांना अनेक बंधनं उठवावी लागतील. देशाला व्यापार आणि मोठ्या गुंतवणुकीची आवश्यकता आहे. आणि ते मिळवून देण्यासाठी अमेरिका आणि अमेरिकेची इतर मित्रराष्ट्र त्याचा “हुकुमी एक्का” म्हणजेच आण्विक अस्त्रांचा त्याग करण्याची मागणी करणार, हे नक्की आहे. नेमकं हेच करण्याचा त्याचा उद्देश आहे का?

4 जुलै 2017च्या पहाटे नॉर्थ कोरियाच्या आकाशात उंचावर असणाऱ्या अमेरिकेच्या टेहळणी उपग्रहानं उत्तर प्याँगयँग प्रांतामध्ये काही हालचाल नोंदवली. तब्बल 16 चाकं असणारं “Transporter Erector Launcher” (TEL) वाहन एअरफिल्डमधून विमानांच्या उड्डाणांसाठी असलेल्या जागेमधून जात होतं. त्यावर होतं एक मोठं क्षेपणास्त्र.

पुढचा तासभर अमेरिकन गुप्तचर खात्यातले अधिकारी ते क्षेपणास्त्र उभं केलं जात असताना आणि डागण्यासाठी इंधन भरून सज्ज केलं जात असताना त्यावर नजर ठेवून होते. हे सगळं घडत असताना त्यांना एक माणूस या क्षेपणास्त्राच्या आजूबाजूला सिगरेट ओढत फिरताना स्पष्ट दिसत होता.

डिप्लोमॅट मासिकाचे संपादक अंकित पांडा यांनी सांगितलेला हा वृत्तांत आहे. गुप्तचर खात्यातल्या एका सोर्सने आपल्याला ही माहिती दिल्याचं ते म्हणतात. ज्वालाग्राही इंधनाने भरलेल्या क्षेपणास्त्राच्या इतक्या जवळ सिगरेट ओढत फिरणारा एकच माणूस असू शकतो - किम जाँग-उन.

तांबडं फुटल्याच्या काही वेळानंतर क्षेपणास्त्राचं मुख्य इंजिन सुरू करण्यात आलं आणि त्यानं आकाशाकडे झेप घेतली. अवकाशात 3,000 किमीची झेप घेऊन मग ते जपानजवळच्या समुद्रात कोसळलं.

किम जाँग-उन यांचा आनंद गगनात मावेना. या घटनेनंतर प्रसिद्ध करण्यात आलेल्या फोटोंमध्ये ते वरिष्ठ लष्करी अधिकाऱ्यांना अलिंगन देताना दिसतात. आणि त्यांच्या हातात आहे, सर्व काही स्पष्ट करणारी तीच सिगरेट.

खंड ओलांडून जाऊ शकणारं हे नवं बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रं असल्याचा दावा प्याँगयांगने केला. अमेरिकेवरही हल्ला करण्याची या क्षेपणास्त्राची क्षमता होती. आणि अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासाठी ही 4 जुलैची, अमेरिकेच्या स्वातंत्र्य दिनाची भेट होती.

उत्तर कोरियाने ठामपणे आपला आण्विक कार्यक्रम राबवला होता. हे करताना त्यांच्या अर्थव्यवस्थेचं मोठं नुकसान झालं होतंच, शिवाय हा आण्विक कार्यक्रम थांबवावा, यासाठी त्यांच्यावर मोठा आंतरराष्ट्रीय दबावही टाकण्यात आला होता.

2011मध्ये सत्तेत आल्यानंतर किम जाँग-उन यांनी उत्तर कोरियाच्या आण्विक आणि क्षेपणास्त्र विषयक योजनांना मोठी गती दिली, आणि त्यांच्या वडिलांपेक्षा बऱ्याच कमी कालावधीमध्ये अनेक बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांच्या चाचण्या घडवून आणल्या.

या सगळ्याचा कळस झाला गेल्या वर्षी 29 नोव्हेंबरला. Hwasong 15 या नव्या अजस्त्र क्षेपणास्त्राची चाचणी करण्यात आली. या नव्या क्षेपणास्त्रामध्ये संपूर्ण अमेरिका बेचिराख करू शकेल, इतकी “प्रचंड मोठी आणि विध्वंसक” स्फोटकं वाहून नेण्याची क्षमता असल्याचं उत्तर कोरियाची राष्ट्रीय वृत्तसंस्था KCNA ने म्हटलं.

किम जाँग-उन यांनी, “क्षेपणास्त्रांची फौज उभारण्यामागचं मुख्य कारण असणारा, देशाच्या आण्विक कार्यक्रमाचं ऐतिहासिक ध्येय पूर्ण झाल्याचं अत्यंत अभिमानाने जाहीर केल्याचं” KCNAने त्यांच्या वृत्तात म्हटलं होतं.

उत्तर कोरियाबाहेरच्या अनेक तज्ज्ञांचा याला दुजोरा होता. आता किम अमेरिकेवर हल्ला करू शकत होते.

मग जर उत्तर कोरियाची आण्विक क्षेपणास्त्र ही बचावासाठी गरजेची नसल्याचं मान्य केलंच, तर मग ती नक्की कशासाठी आहेत?
ड्युयोन किंग यांच्यामते होऊ घातलेली आघाडी मोडण्यासाठी हे सगळं आहे. "प्याँगयांगने उत्तर आणि दक्षिण कोरियाला भविष्यात एकत्र करायचं ठरवलं, तर अमेरिकेनं दक्षिण कोरियाच्या मदतीसाठी येऊ नये, यासाठी हा सगळा खटाटोप आहे."

“उत्तरकोरियाचे जाहीरनामे, त्यांच्या कृती आणि त्यांचं खासगीतलं बोलणं हे सगळं पाहता ही अण्वस्त्रं धमकावण्यासाठी आणि भविष्यामध्ये कोरियाचं बळजबरीने एकीकरण करण्यासाठी, अशा दोन्ही कारणांसाठी आहेत. याबाबत ते उघडपणेही बोललेले आहेत आणि खासगीतही.”

किम यांची अण्वस्त्रंही एकीकरणासाठी आहेत, हे मेयर्स यांनाही मान्य आहे, पण हे एकीकरण बळजबरीनेच करण्यात येईल, असं त्यांना वाटत नाही.

“अमेरिकेवर अण्वस्त्र हल्ला करण्याची क्षमता असणं उत्तर कोरियासाठी गरजेचं आहे. यामुळे त्यांना दोन्ही देशांवर शांती करारावर सह्या करण्यासाठी दबाव टाकता येईल. ही अण्वस्त्र केवळ याच दबावासाठी आहेत.”

“वॉशिंगटनबरोबर करार करताना अमेरिकेला कोरियन द्वीपसमूहातून आपलं सैन्य माघारी घ्यावं लागेल. याची पुढची पायरी म्हणजे, उत्तर आणि दक्षिण कोरियाला एकत्र येत कोणत्यातरी प्रकारचा एक संघ तयार करावा लागेल. 1960पासून आतापर्यंत अनेकदा प्याँगयांगनं हे बोलून दाखवलं आहे. याच्यापुढे काय होईल याचा अंदाज लावणं सहज शक्य आहे.”

मागास, गरीब उत्तर कोरिया त्यांच्यापेक्षा जास्त आधुनिक, श्रीमंत आणि लष्करीदृष्ट्या प्रगत दक्षिण कोरियावर एकीकरण लादू शकेल, ही कल्पना हास्यास्पद वाटू शकते. कदाचित ती तशी आहे देखील. पण हे कितीही अशक्यप्राय असलं तरी प्याँगयांगचं हेच ध्येय असल्याचं ब्रॅडली के. मार्टिन म्हणतात.

“पुन्हा एकत्र येणं हे त्यांचं सगळ्यांत मोठं उद्दिष्ट असल्याचं माझं पूर्वीपासूनच मत आहे,” ते म्हणतात. “असं करणं आपल्याला शक्य नसल्याचं लक्षात आल्यावर त्यांनी हा विचार खूप पूर्वीच सोडून दिल्याचं खूप लोकं म्हणतात. पण साऱ्या जगाचं लक्ष आपल्याकडे असणं हे किती आत्मविश्वास देणारं असतं हे, ते विसरत आहेत. हे उत्तर कोरियाला कमी लेखण्यासारखं असेल. जर तुम्ही एका माणसाच्या हुकूमशाही अमलाखाली एखाद्या गोष्टीचा प्रचार करत असाल तर तुम्ही लोकांना ‘आपण काहीही गोष्ट करू शकतो’ असा विश्वास देऊ शकता.”

मी आतापर्यंत बीजिंगच्या अर्ध्या रस्त्यावर पोहोचायला हवं होतं. पण त्याऐवजी मी प्याँगयांगमधल्या एका हॉटेलच्या कळकट्ट खोलीत बसलेलो आहे. लांबवरच्या एका भिंतीवर लावलेली किम इल-संग आणि किम जाँग-इलची पोर्ट्रेट्स माझ्याकडे रोखून बघतायत. आताच्या घडीला त्यांच्या चेहऱ्यावरचे भाव क्रूर वाटत आहेत.

मी घाबरून गेलोय, धक्क्यात आहे. टेबलच्या दुसऱ्या बाजूला एक दुबळा माणूस बसलाय. त्याच्या चेहऱ्यावर वर्षानुवर्षं सिगरेट ओढल्याच्या खुणा आहेत. खुनशी पण थंड नजरेने तो माझ्याकडे पहातोय.

“हे सगळं लवकर संपवून तू लवकर घरी जाऊ शकतोस,” उजव्या हाता मधली न पेटवलेली सिगरेट खेळवत तो म्हणतो. “जर तू तुझा गुन्हा मान्य करून माफी मागितलीस तर हे सगळं संपेल. पण जर का तू इन्कार केलास, तर मात्र गोष्टी आणखीन वाईट होतील.”

तासाभरापूर्वी मी प्याँगयांग विमानतळावर बीजिंगसाठीचं विमान पकडायच्या तयारीने गेलो होतो. आता कदाचित मला काही तास, किंवा कदाचित काही दिवस तपासणीला सामोरं जावं लागेल.

चेहऱ्यावर सुरकुत्या पडलेल्या माझ्या तपासनीसाच्या मतानुसार माझा गुन्हा होता, “मार्शल किम जाँग-उनचा अपमान” करणं. माझ्या पोटात भीतीने खड्डा पडलाय.

हा गंभीर गुन्हा आहे. माझ्या हातून हे नेमकं कसं घडलं याबद्दल माझी खात्री नाही. कदाचित माझी चौकशी करणाऱ्यालाही हे नेमकं माहीत नाही. पण त्याने काहीच फरक पडत नाही. माझा दोष काय आहे, ते आधीच दुसरीकडे ठरवण्यात आलेलं आहे. आता त्याला फक्त माझ्याकडून कबुलीजबाब काढून घ्यायचाय.

रात्र जशी पुढे सरकतेय, तशी माझी चौकशी करणारी टीम बदलते, आणि धमक्या अधिक घाबरवणाऱ्या, गंभीर होत जातात. माझी चौकशी करण्यासाठी आलेला नवीन माणूस माझ्याकडे थंड, खुनशी नजरेनं पाहतोय.

“केनेथ बे प्रकरणाची चौकशी मीच केली होती,” तो म्हणाला. “याचा अर्थ काय हे तुला कळलंच असेल.”

मला उमगलं होतंच. केनेथ बे हे कोरियन वंशांचे अमेरिकन पाद्री होते ज्यांना उत्तर कोरियानं 15 वर्षं सक्त मजुरीची शिक्षा ठोठावली होती. त्यांच्या सुटेकसाठीचा करार होण्यापूर्वी त्यांनी तुरुंगामध्ये 735 दिवस शिक्षा भोगली होती.

माझी चौकशी घाबरवणारी होती, पण त्यासोबतच अवास्तवही होती. प्याँगयांगला तीन नोबेल विजेते भेट देणार होते आणि त्याच्या वार्तांकनासाठी मला पाचारण करण्यात आलं होतं. मग मला अटक करण्यात आली आणि तुरुंगात टाकण्याची धमकी देण्यात आली, कारण मी जे काही लिहिलं ते राजवटीला पसंत पडलं नाही.

माझ्यासाठी ही गोष्ट अगदीच नवीन होती. पण मला देण्यात आलेलं काम मूलभूतरीत्या समजण्यात मी कमी पडलो होतो. कोणतीही टीका न करता मला उत्तर कोरियाचं सत्य जगासमोर मांडायचं होतं. मी मार्ग चुकलो होतो आणि आता मला शत्रू ठरवण्यात आलं होतं.

परागंदा झालेल्या एका व्यक्तीनं काही आठवड्यांनंतर मला सोलमध्ये समजावून सांगितलं.

“किम जाँग-उनवर टीका करणं, इतकाच तुझा गुन्हा नव्हता, पण तू ती टीका कुठे राहून केलीस, हे महत्त्वाचं होतं. त्याच्या स्वतःच्या राजधानीतच तू त्याच्यावर टीका केलीस,” तो म्हणाला.

माझी अटक आणि त्यानंतरची सुटका याला परवानगी देणारा एकच माणूस होता आणि तो म्हणजे किम जाँग-उन याबाबत त्याची खात्री आहे.

“तू नशीबवान होतास, म्हणून सुटलास,” तो म्हणाला.

प्रोफेसर पॅक हाक-सून हे दक्षिण कोरियातल्या सेजाँग इन्स्टिट्यूटमध्ये Centre for North Korean Studies चे संचालक आहेत. त्यांचंही असं म्हणणं आहे की मी नशीबवान असल्यानंच केवळ “हकालपट्टी”वर माझी सुटका झाली.

“किमचं अस्ति एखाद्या राजासारखं आहे. त्याच्यावर टीका करण्याची किंवा त्याला विरोध करण्याची कोणालाही मुभा नाही. त्याला विरोध करणाऱ्या किंवा आव्हान देणाऱ्या व्यक्तीला किंवा देशाला न चुकता प्रतिहल्ला सहन करावा लागतो,” ते म्हणतात.

लहानसहान गुन्ह्यांसाठी परदेशी नागरिकांना अटक करून अडकवून ठेवण्याचा उत्तर कोरियाचा इतिहास आहे. किम जाँग-उनची ही खासियत आहे. 2011पासून 12 परदेशी नागरिक आणि 4 दक्षिण कोरियन नागरिकांना प्याँगयांगमध्ये अडकवून ठेवण्यात आलेलं आहे.

2016 मध्ये मला अटक होण्याच्या तीन महिने आधी ओट्टो वॉर्मबिअर या तरुण अमेरिकन पर्यटकाला 15 वर्षं सक्त मजुरीची शिक्षा ठोठावण्यात आली. हॉटेलच्या भिंतीवरचं प्रचार पत्रक चोरल्याचा आरोप त्याच्यावर होता. त्याचा कथित गुन्हा पाहता, त्याला देण्यात आलेली शिक्षा भयंकर होती.

कालांतराने वॉर्मबिअरला अमेरिकेत परत पाठवण्यात आलं, पण तोपर्यंत त्याच्या मेंदूला गंभीर इजा झालेली होती, आणि काही दिवसांतच त्याने प्राण सोडला. त्याची केस नेहमीपेक्षा वेगळी असल्याचं बहुतेक निरीक्षकांना वाटतं. अमेरिकन बंदीवानांचा सहसा शारीरिक छळ केला जात नाही, कारण ते खूप मौल्यवान असतात.