ائتلاف جدید احزاب کرد ایرانی شامل چه گروه‌هایی است؟

چند گروه مخالف کرد ایرانی مستقر در اقلیم نیمه‌خودمختار کردستان عراق، در ۲۲ فوریه اعلام کردند که ائتلافی تازه با نام «ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران» تشکیل داده‌اند؛ اتحادی که هدف آن هماهنگی تلاش‌های سیاسی و میدانی آنان علیه دولت ایران است.

در مرحله نخست، این ائتلاف شامل حزب آزادی کردستان (پاک)، حزب دموکرات کردستان ایران (حدکا)، حزب حیات آزاد کردستان (پژاک)، سازمان خبات کردستان ایران و کومله زحمتکشان کردستان بود.

حزب کومله کردستان ایران هم، که در ابتدا از امضای توافق‌نامه این تشکل جدید خودداری کرده بود، در ۴ مارس (۱۳ اسفند) به آن پیوست.

این ائتلاف در پی سرکوب اعتراض‌های دی‌ماه و کشتار معترضان در ایران شکل گرفت، اما پس از شروع حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، در ۲۸ فوریه، توجه زیادی به خود جلب کرد، به‌ویژه از زمانی که گمانه‌زنی‌هایی درباره احتمال دخالت گروه‌های مسلح کرد در این حمله مطرح شده است.

هدف این ائتلاف چیست؟

این ائتلاف در بیانیه تاسیس خود اعلام کرده است که هدف اصلی آن هماهنگ کردن مبارزه برای «سرنگونی جمهوری اسلامی ایران» و دستیابی کردهای ایران به حق تعیین سرنوشت خود در منطقه‌ای است که فعالان کرد از آن با عنوان «کردستان شرقی» یا «روژهلات» یاد می‌کنند.

این ائتلاف همچنین به ترویج دموکراسی، عدالت اجتماعی و برابری جنسیتی و ایجاد یک نظام سیاسی متعهد شده است که بر پایه انتخابات آزاد استوار باشد و به حقوق اقلیت‌های قومی و مذهبی احترام بگذارد.

در این بیانیه تاکید شده است که همکاری نزدیک‌تر جنبش‌های سیاسی کرد با سازمان‌های مدنی - چه در داخل ایران و چه در تبعید - ضروری است. در این بیانیه همچنین آمده است که این ائتلاف آماده همکاری با دیگر گروه‌های مخالف ایرانی است، به شرط آنکه حقوق ملی اقوام مختلف ایران را به رسمیت بشناسند و به حکمرانی دموکراتیک متعهد باشند.

در حالی که برخی از گروه‌های عضو این ائتلاف هرگونه ادعای مربوط به مشارکت نظامی را رد کرده‌اند، برخی دیگر نه آن را تأیید و نه تکذیب کرده‌اند.

خالد عزیزی، سخنگوی حزب دموکرات کردستان ایران در گفت‌وگو با بخش فارسی بی‌بی‌سی گفت: «ما تحت هیچ شرایطی به پیاده‌نظام کشورهای دیگر تبدیل نخواهیم شد.»

چرا ائتلاف کردها مورد توجه قرار گرفته است؟

این ائتلاف از زمان اعلام موجودیت خود در ۲۲ فوریه توجهات زیادی را برانگیخته و با انتقادهایی از سوی ایران و برخی بخش‌های اپوزیسیون ایرانی روبه‌رو شده، در حالی که از سوی گروه‌های دیگری مورد حمایت قرار گرفته است.

پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، این ائتلاف توجه بیشتری به خود جلب کرده است، زیرا بعضی گزارش‌ها حاکی از آن است که در صورت تشدید درگیری با تهران، واشنگتن ممکن است از گروه‌های مخالف کرد حمایت کند. این موضوع نگرانی‌هایی را برانگیخته است مبنی بر اینکه چنین گروه‌هایی که بسیاری از آنها در اقلیم کردستان عراق مستقر هستند، ممکن است در عملیات زمینی مشارکت کنند.

در پاسخ، مقام‌های اقلیم کردستان به‌سرعت تلاش کردند حساب‌شان را از این ائتلاف جدید جدا کنند. وزارت امور داخلی اقلیم کردستان تاکید کرد که به ثبات منطقه متعهد است و اجازه نخواهد داد از خاکش برای ضربه زدن به کشورهای همسایه استفاده شود.

نچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان، هم در ۵ مارس بار دیگر گفت که این منطقه در هیچ‌گونه تشدید تنش نظامی که امنیت مردمانش را به خطر بیندازد، مشارکت نخواهد کرد.

چه گروه‌هایی عضو این ائتلاف هستند؟

حزب آزادی کردستان (پاک)

حزب آزادی کردستان (پاک) یک سازمان ملی‌گرای کرد است که در سال ۱۹۹۱ توسط سعید یزدان‌پناه در اقلیم کردستان عراق تاسیس شد. این حزب از ایجاد یک کشور مستقل کرد حمایت می‌کند که مناطق کردنشین ایران و کشورهای همسایه را در بر بگیرد.

این گروه فعالیت سیاسی را با شاخه نظامی ترکیب کرده و در دهه ۲۰۱۰ در کنار نیروهای کرد عراق علیه گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) جنگیده است. گزارش‌ها حاکی است که در آن دوره از آمریکا آموزش و تسلیحات دریافت کرده است.

حکومت ایران این سازمان را گروه تروریستی می‌داند. حزب آزادی کردستان روابط نزدیکی با بعضی احزاب کرد در اقلیم کردستان عراق، از جمله حزب دموکرات کردستان، دارد که بزرگ‌ترین حزب کرد در این منطقه به شمار می‌رود.

پس از انتشار گزارش‌هایی مبنی بر احتمال ورود نیروهای کرد به ایران در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، این گروه ادعاها درباره عبور نیروهایش از مرز را رد کرد.

ریباز شریفی، از فرماندهان و عضو رهبری این حزب، به بی‌بی‌سی عربی گفت معتقد است «رژیم ایران سقوط خواهد کرد و ما باز خواهیم گشت».

این گروه در ۴ مارس اعلام کرد یکی از نیروهایش به نام جلال رشیدی در آنچه «حمله پهپادی و گلوله‌باران از سوی دولت اشغالگر و تروریستی تهران» خوانده شد، کشته شده است.

حزب آزادی کردستان علاوه بر وب‌سایتی به زبان فارسی و انگلیسی، در شبکه‌های اجتماعی از جمله فیس‌بوک (به کردی)، ایکس (به کردی و انگلیسی) و اینستاگرام (به کردی) هم فعال است.

در پیام‌های این حزب در ایکس، سپاه پاسداران «اشغالگر خاک کردستان» توصیف شده و حکومت ایران «دولتی اشغالگر و تروریستی» خوانده شده است.

حزب دموکرات کردستان ایران (حدکا)

حزب دموکرات کردستان ایران که در سال ۱۹۴۵ در مهاباد تاسیس شد، از قدیمی‌ترین جنبش‌های سیاسی کرد در ایران است. این حزب خواستار خودمختاری بیشتر و حقوق سیاسی گسترده‌تر برای کردهای ایران در چارچوب یک نظام سیاسی دموکراتیک است.

پس از انقلاب ۱۹۷۹ ایران، این حزب با حکومت جدید درگیر شد و فعالیت آن ممنوع اعلام شد. بخش بزرگی از رهبری حزب در دهه ۱۹۸۰ به اقلیم کردستان عراق منتقل شد.

تاریخ حزب دموکرات کردستان ایران با ترور چند رهبر ارشد آن در خارج از کشور همراه بوده است؛ از جمله عبدالرحمان قاسملو، دبیرکل حزب، که در سال ۱۹۸۹ در جریان مذاکرات با نمایندگان ایران در وین کشته شد، و جانشین او صادق شرفکندی که در سال ۱۹۹۲ در برلین ترور شد.

هرچند این حزب در سال ۱۹۹۶ با ایران اعلام آتش‌بس کرد، اما تنش‌ها و درگیری‌های پراکنده همچنان ادامه داشته است.

این حزب در پیام‌های اخیر خود در شبکه ایکس حملات پهپادی ایران به تاسیسات خود را محکوم کرده و گفته است این حملات مناطق غیرنظامی و زیرساخت‌ها را هدف قرار داده‌اند.

مواضع این حزب در شبکه‌های اجتماعی اغلب با انتقاد از رهبران جمهوری اسلامی ایران همراه است و از اعضای نیروهای مسلح ایران می‌خواهد پست‌های خود را ترک کنند. مصطفی هجری، رهبر حزب، در بیانیه‌اش در روز ۲ مارس از سربازانی که در خدمت جمهوری اسلامی هستند خواست پادگان‌هایشان را ترک کنند.

حزب دموکرات کردستان ایران یک وب‌سایت به زبان انگلیسی دارد که بیشتر بر بیانیه‌های سیاسی، فعالیت‌های حزب و روابط خارجی متمرکز است و کمتر به عملیات نظامی می‌پردازد.

این حزب همچنین در شبکه‌های اجتماعی فیس‌بوک، اینستاگرام، ایکس و یوتیوب حضور دارد.

حزب حیات آزاد کردستان (پژاک)

حزب حیات آزاد کردستان (پژاک) که در سال ۲۰۰۴ تاسیس شد، یک گروه مسلح کرد است که عمدتا در امتداد مرز ایران و عراق فعالیت می‌کند.

این گروه خواهان حقوق سیاسی گسترده‌تر و خودمختاری برای کردهای ایران است و از جایگزینی نظام سیاسی کنونی ایران حمایت می‌کند.

گفته می‌شود پژاک ارتباط نزدیکی با حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) در ترکیه دارد، هرچند این گروه گاه وابستگی رسمی خود به پ‌ک‌ک را رد کرده است. ایران، ترکیه و آمریکا پژاک را سازمانی تروریستی می‌دانند.

نیروهای این گروه بارها با نیروهای امنیتی ایران درگیر شده‌اند، به ویژه در منطقه کوهستانی قندیل که پایگاه بسیاری از گروه‌های مسلح کرد است.

پژاک در وب‌سایتش به زبان کردی سورانی عمدتا بر بیانیه‌های سیاسی و تحلیل تحولات مرتبط با کردهای ایران تمرکز دارد.

سازمان خبات کردستان ایران

سازمان خبات کردستان ایران، یک جنبش مخالف کرد نسبتا کوچک‌تر است که در سال ۱۹۸۰ با نام «سازمان مبارزه ملی و اسلامی کردستان ایران» تاسیس شد.

این سازمان با ترکیب اهداف ملی‌گرایانه کردی و دیدگاه‌های سیاسی اسلامی، خود را در تلاش برای تامین حقوق سیاسی و فرهنگی کردهای ایران معرفی می‌کند.

این گروه حضور سیاسی و رسانه‌ای محدودی دارد و نیروهایش را «پیشمرگه» می‌نامد، هرچند ظرفیت نظامی فعلی آن مشخص نیست.

خبات می‌گوید در سال‌های نخست پس از تشکیل، اعضای آن در مقاومت مسلحانه علیه نیروهای دولتی ایران در مناطق کردنشین مشارکت داشته‌اند.

به نوشته وب‌سایت الجزیره، عده نیروهای وابسته به این گروه مشخص نیست.

خبات - که در زبان کردی به معنی مبارزه است - حضور محدودی در فضای آنلاین دارد و یک وب‌سایت به زبان کردی سورانی دارد که بخش‌هایی از آن به انگلیسی و فارسی هم ارائه شده است، هرچند این بخش‌ها کمتر به‌روز می‌شوند.

شاخه‌های کومله

این ائتلاف همچنین شامل دو شاخه از جنبش کومله است؛ یک جریان سیاسی چپ‌گرای کرد که در طول سال‌ها دچار انشعاب شده است.

حزب کومله کردستان ایران ریشه در یک جنبش زیرزمینی مارکسیستی دارد که در سال ۱۹۶۹ شکل گرفت. این جریان بعدها به حزبی سوسیال دموکرات تبدیل شد و از نظامی سکولار و فدرال در ایران با مناطق خودمختار کرد حمایت می‌کند.

این حزب شبکه تلویزیونی ماهواره‌ای «روژهلات تی‌وی» را اداره می‌کند و وب‌سایتی به زبان کردی سورانی و فارسی دارد.

پیام‌های این حزب اغلب بر اصلاحات دموکراتیک در ایران، حقوق سیاسی کردها و همکاری میان گروه‌های مخالف تمرکز دارد.

عبدالله مهتدی، رهبر این حزب، پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران گفت امیدوار است این تحولات «آغاز پایان» جمهوری اسلامی باشد و از گروه‌های مخالف ایرانی خواست متحد شوند.

شاخه دیگر، «کومله زحمتکشان کردستان» است که در سال ۲۰۰۷ و پس از انشعاب در این جنبش تشکیل شد. این گروه کوچک‌تر نیز نیروهای مسلحی در اقلیم کردستان عراق دارد.

هر دو سازمان از همکاری میان گروه‌های مخالف ایرانی حمایت می‌کنند و خواهان اتحاد بیشتر برای به چالش کشیدن حکومت ایران شده‌اند.