ABD Başkanı Trump, pilotların İran'dan nasıl kurtarıldığını anlattı

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

ABD Başkanı Donald Trump 6 Nisan'da Paskalya Bayramı için düzenlediği basın toplantısında, İran'da düşen F-15 uçağının iki mürettebatının nasıl kurtarıldığını anlattı.

3 Nisan'da İran'da düşen uçağın pilotu aynı gün kurtarılırken uçaktaki silah subayı ise neredeyse 48 saat sonra, Pazar günü kurtarılmıştı.

Bunun tarihi bir operasyon olduğunu ve pek çok kişinin katkısıyla gerçekleştiğini söyleyen Trump, uçağın pilotunu kurtarmak için yapılan operasyonda alçaktan uçan uçaklara tüfeklerle ateş açıldığını fakat buna rağmen pilotu kurtardıklarını söyledi.

Düşen uçaktaki ikinci kişi olan silah subayının ise uçaktan birkaç saniye daha geç atladığını fakat uçağın hızı nedeniyle çok daha uzak bir bölgeye düştüğünü belirten Trump, inişte yaralı halde olan subayın bir yandan kanamasını durdurmaya çalışırken diğer yandan da yakalanmamak için yakınlardaki bir dağın yamaçlarından yukarı tırmandığını aktardı.

"Kurtarma operasyonuna 155 uçak katıldı. Düşmanı yanıltmak için yedi farklı yerde arama kurtarma uçuşları yapıldı" diyen Trump, operasyonda kullanılan üç mini helikopterin askeri uçaklarla İran'daki bir tarlaya indirildikten sonra 10 dakika içinde kurulduğunu ve ABD ordusunun teknik kapasitesinin başka hiçbir ülkede olmadığını söyledi:

"Hasar aldılar ama uçmaya devam ettiler. Çok güzel makinalar bunlar. Tanrı bizi izliyordu."

Trump'tan gazeteci ve haber kaynağına tehdit

ABD Başkanı Trump, Cuma günü pilotun kurtarılmasının ardından silah subayının hâlâ İran topraklarında bulunduğu bilgisini basınla paylaşan hükümet yetkilisini ortaya çıkaracaklarını da ekledi.

İran'ın, ülkelerinde bulunan birini aramaya devam ettiklerini öğrendiklerinde işlerinin çok zorlaştığını söyleyen Trump "Haberi kimin yaptığını biliyoruz. Ona gidip 'ulusal güvenlik gerekçesiyle haber kaynağını açıkla, yoksa hapse gireceksin' diyeceğiz" ifadelerini kullandı.

İranlı yetkililer, savaş uçağının İran hava savunma sistemi tarafından vurulduğunu söyledi.

Kurtarma operasyonuyla ilgili şimdiye kadar bilinenleri derledik:

Görevli nasıl kurtarıldı?

ABD ve İran, uçak İran'ın güneyinde düşürüldükten sonra kayıp mürettebat üyesini bulmak için yarış halindeydi.

ABD'nin kurtarma operasyonunu hangi koşullarda yaptığına dair belirsizlik sürüyor ancak operasyonu bilen bir kaynak bunu İran'ın güneyinde gerçekleşen "büyük bir" muharebe arama kurtarma görevi olarak nitelendirdi.

BBC'nin edindiği bilgilere göre, kurtarma sırasında ABD ve İran güçleri arasında bir çatışma yaşandı ve pilot paraşütle atlama sırasında yaralanmış olabilir.

Düşen bir uçağın mürettebatını kurtarmak, ABD ordusu ve müttefiklerinin hazırlık yaptığı en karmaşık ve zaman hassasiyeti olan operasyonlardan biri ve "muharebe arama ve kurtarma" olarak biliniyor.

Arama-kurtarma görevlerini yürüten hava kuvvetleri birimleri, ordunun en yüksek eğitimli ve en uzmanlaşmış unsurlarından oluşuyor.

Görevler genellikle düşman hattı üzerinde alçaktan uçan helikopterlerle, bölgeyi tarayan ve gerekirse saldırı düzenleyen diğer askeri uçakların eşliğinde yürütülüyor.

Trump sosyal medya mesajında, Yarbay rütbesindeki hava subayının "İran'ın zorlu dağlarında, düşman hatlarının gerisinde, an be an yaklaşmakta olan düşmanlarımız tarafından avlanırken" bulunduğunu söyledi.

Yetkililer, BBC'nin ABD'deki ortağı CBS News'e, mürettebat üyesinin kurtarılmadan önce bir tabancayla dağlarda saklanarak 24 saatten fazla bir süre tek başına kaldığını söyledi.

Trump, hava astsubayının konumunun kurtarma planlanırken üst düzey ABD yetkililerince "günün 24 saati" izlendiğini belirtti.

Üst düzey bir yetkili ayrıca CBS'e, CIA'nin dağ vadilerinde hava kuvvetleri mensubunun izini sürerek tam konumunu Pentagon'a iletmesiyle kurtarma operasyonunda hayati bir rol oynadığını söyledi.

Haberlere göre, Amerikan istihbarat örgütü İran içinde bir aldatma kampanyası yürüttü. Kurtarma girişimi sürerken, CIA hava kuvvetleri mensubunun çoktan bulunduğunu ve İran'dan çıkarılmakta olduğunu duyurdu.

Trump ABD ordusunun İran'a onlarca uçak gönderdiğini ve operasyonun hiçbir Amerikalı ölmeden veya yaralanmadan tamamlandığını iddia etti.

İran devlet medyası, İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun kayıp hava subayını arayan bir ABD insansız hava aracını vurduğunu bildirdi.

Yarı resmi Fars haber ajansına göre, Devrim Muhafızları'nın açıklamasında, Amerikan İHA'sının İran'ın güneyindeki İsfahan eyaletinde düştüğü belirtildi.

Daha önce İran, kayıp Amerikalıyı sağ bulmak istediğini söylemiş ve yurttaşlarına onu bulmaya yardımcı olmaları için ödül teklif etmişti.

Jet mürettebatı mürettebatı bu tür durumlar için ayrıntılı eğitimler alıyor.

Defense Priorities'ten askeri analiz direktörü Jennifer Kavanagh'a göre, "Bir numaralı öncelikleri hayatta kalmak ve yakalanmaktan kaçınmaktır".

"Mümkünse, yaraları hareket etmeye engel değilse, iniş bölgesinden olabildiğince çabuk uzaklaşmaları ve kendilerini gizleyerek güvenli hale gelmeleri gerekir."

Ayrıca yiyeceksiz ve susuz kalmaya veya yerel arazi koşullarından kaynak sağlayabilmeye yönelik hayatta kalma teknikleri konusunda da eğitilirler.

Jet nerede ve ne zaman vuruldu?

İran devlet medyası ilk olarak 3 Nisan Cuma günü, ülkenin güçlerinin ABD'ye ait bir jeti güney bölgesinde vurduğunu iddia etti.

F 15'in düşürüldüğü kesin konum doğrulanmadı ancak İran devlet medyasında iki olası vilayet adı geçti: Huzistan ve Kohgiluyeh-Boyer Ahmed.

İki mürettebatın olduğu jet vurulmuştu. Pilot daha önceki bir operasyonda kurtarılmıştı.

Bu operasyonda, Körfez üzerinde vurulan ve pilotu paraşütle atlayarak kurtulan bir A-10 Warthog uçağının da yer aldığı bildirildi.

ABD medyası, F-15E jetinden kurtarılan pilotu taşıyan helikopterlerden birinin hafif silah ateşiyle vurulduğunu, bazı mürettebatın yaralandığını, ancak helikopterin güvenli bir şekilde iniş yaptığını aktardı.

İran Devrim Muhafızları Ordusu, ülkenin dağlık bölgelerinde yaşayan göçebe toplulukların ABD kurtarma görevine katılan iki Black Hawk helikopterine ateş açtığını söyledi.

BBC'nin doğrulama servisi BBC Verify, Cuma günü çekildiği doğrulanan bir videoda en az iki Black Hawk helikopterine ateş eden üç silahlı kişinin göründüğünü teyit etti.

İran'ın devlet bağlantılı IRNA haber ajansının aktardığına göre, İran'ın üst düzey ortak askeri komutanlığı, her iki ABD savaş uçağının düşürülmesinde yeni İran hava savunma sistemlerinin payı olduğunu söyledi.

Kohgiluyeh ve Boyer Ahmed, 700 binden fazla nüfusa sahip dağlık bir vilayet ve göçerleriyle biliniyor.

Bölgedeki göçerler, ıssız dağlık bölgelerde sürülerini ve yerleşimlerini yırtıcı hayvanlardan ve hırsızlardan korumak için tüfek taşıyor.

Huzistan eyaleti ise petrol ve çeşitli diğer sektörler için önemli bir merkez.

4,7 milyondan fazla nüfusa sahip vilayette Araplar, Farslar, Lorlar ve diğer etnik gruplardan oluşan topluluklar yaşıyor.

Jetin görevi hakkında neler biliyoruz?

F-15E, hem hava yer hem de hava hava görevleri için tasarlanmış bir jet.

İran'da büyük olasılıkla İran'a ait insansız hava araçlarını ve seyir füzelerini düşürmeye yönelik savunma görevlerinde bulunuyorlardı.

Hava yer rolünde, lazer ve GPS güdümlü hassas mühimmatlar ile diğer bombaları bırakabilir.

Uçak iki kişilik bir mürettebata sahip: pilot ve arka koltuktaki silah sistemleri subayı.

"Wizzo" olarak bilinen silah subayı, hedef seçmekten ve silahların uygun saldırı profiline ayarlanmasından sorumlu.

Bu iki kişilik sistem, özellikle tehditlerden kaçınmaya çalışılan karmaşık ortamlarda iş yükünün bölünmesini sağlıyor.

Bu ABD jetini kesin olarak neyin düşürdüğü bilinmiyor; ancak İran tarafından vurulduysa bunun bir karadan havaya füze (SAM) ile olması muhtemel.

BBC Farsça'dan Ghoncheh Habibiazad habere katkıda bulundu.

Bu haber, BBC gazetecileri tarafından hazırlandı ve kontrol edildi. Bir pilot proje kapsamında çevirisinde yapay zekadan da faydalanıldı.