2022 Dünya Kupası’nın Katar’a verilmesi kaygılara da yol açmıştı. Ülkenin insan hakları sicili ile 40 dereceyi aşan hava sıcaklıklarının oyuncuları ve taraftarları nasıl etkileyeceği gündeme gelmişti.
Çözüm yollarından birisi turnuvayı yaz aylarına dışına taşımaktı. Ancak bu zengin çöl ülkesi, dünya futboluna köklü bir miras bırakmayı vadediyor: Yıl boyunca en sıcak ülkelerde dahi tüm spor organizasyonlarında kullanılabilecek yeni bir teknoloji. Katarlı futbolcu Hajar Saleh ise sıcaklık ve nemin bölgede futbol oynamayı oldukça zorlaştırdığını söylüyor.
Peki Katar, oyuncular ve taraftarlar için konforlu bir ortamı çevreye zarar vermeden nasıl sağlayacak?
Katar'da Dünya Kupası maçlarının oynanacağı sekiz stadyumdan biri olan Al Janoub Stadyumu’nun nasıl serinletileceğini öğrenmek için aşağı kaydırın.
Katar çok sıcak ve nemli bir ülke. Ülke kıyıları boyunca denizden ılık rüzgarlar esiyor.
Yaşanacak ilk zorluk, sıcak havayı dışarıda tutabilmek. Al Janoub Stadyumu'nun çatısı, stadyumun etrafındaki hava akımlarını yönlendirmek için tasarlandı. Çatının açık renkte olmasının nedeni güneş ışığını yansıtmak.
Ancak sahayı ve tribünleri serin tutmak, başka yaratıcı çözümleri de gerektiriyor. Gelin stadın içine bakalım.
Maç günleri, her biri ısı ve nem kaynağı 40 bin kişi tribünleri dolduracak.
Katar'da etkili bir soğutma sistemi gerek. Zira hava sıcaklığı stadyum içerisindeki sıcaklıkla birleşiyor.
Tribündeki taraftarlar, koltukların altındaki havalandırma sistemiyle serinletilecek.
Duş başlığı gibi hareket eden küçük püskürtücüler, havanın dağılmasına ve izleyicilere ulaşmasına olanak tanıyor.
Bu hava akımı, insan vücudunda uçaktaki klimaların sağladığı hava akımı kadar hissedilmiyor.
Bu taraftarlar için faydalı bir sistem. Peki ya oyuncular?
Futbolcular artık müsabaka boyunca 10 kilometreden fazla koşabiliyor ve üç litre ter atabiliyor. Bu nedenle serin bir ortamda susuz kalmamaya ihtiyaç duyuyorlar.
Katar'ın nemli havası terin buharlaşmasını zorlaştırıyor. Bununla beraber vücut da aşırı ısınabilir, bu da hipertermi yani sıcak çarpması riski yaratabilir.
Bu yüzden Katar'da Dünya Kupası sırasında stadyumların üzerinde serin hava tabakası oluşturmak için, soğuk hava püskürtülecek.
Sistemin yaratıcılarından iklimlendirme uzmanı Dr. Saud Abdul Ghani, havalandırmaların açısının ve soğuk havanın nerede ve nasıl kalacağının hesaplandığını ve oyuncuların esinti hissetmeyeceklerini söylüyor.
Sonuçta ise gökyüzüne soğuk hava püskürtmek yerine; stadyumun içinde, yerden ve tribünlerden, iki metreden daha yüksek olmayan 18-24C arasında bir soğuk hava baloncuğu çıkacak. Peki sonra ne olacak?
Tekrar ısınacak soğuk hava da orta düzey aspiratör fanlar vasıtasıyla dışarı atılacak.
Daha sonra bu hava filtrelenecek, yeniden soğutulacak ve tekrar stadyuma pompalanacak. Böylece döngü tamamlanacak.
Peki, stadyumu konforlu hale getirecek hava nasıl soğutulacak? Daha geniş bir açıdan bakalım.
Sıcak hava, stadyumun her köşesindeki ısı eşanjörlerinde (ısı değiştiriciler) soğutulmuş su ile doldurulmuş borulardan geçirilerek soğutulur.
Soğuk su ısıyı emdikten sonra, 3 km uzaklıktaki 40 bin litrelik devasa bir depolama tankına pompalanır, burada yeniden soğutulur ve bir sonraki günün maçına hazır hale gelir.
Tüm soğutma sisteminin kaynağı, Katar'ın başkenti Doha'nın merkezinden yaklaşık 80 km uzaklıkta, yakın zamanda inşa edilmiş bir güneş enerjisi santrali.
Ancak sahayı ve tribünleri serin tutmak, başka yaratıcı çözümleri de gerektiriyor. Gelin stadın içine bakalım.
Maç günleri, her biri ısı ve nem kaynağı 40 bin kişi tribünleri dolduracak.
Katar'da etkili bir soğutma sistemi gerek. Zira hava sıcaklığı stadyum içerisindeki sıcaklıkla birleşiyor.
Tribündeki taraftarlar, koltukların altındaki havalandırma sistemiyle serinletilecek.
Duş başlığı gibi hareket eden küçük püskürtücüler, havanın dağılmasına ve izleyicilere ulaşmasına olanak tanıyor.
Bu hava akımı, insan vücudunda uçaktaki klimaların sağladığı hava akımı kadar hissedilmiyor.
Bu taraftarlar için faydalı bir sistem. Peki ya oyuncular?
Futbolcular artık müsabaka boyunca 10 kilometreden fazla koşabiliyor ve üç litre ter atabiliyor. Bu nedenle serin bir ortamda susuz kalmamaya ihtiyaç duyuyorlar.
Katar'ın nemli havası terin buharlaşmasını zorlaştırıyor. Bununla beraber vücut da aşırı ısınabilir, bu da hipertermi yani sıcak çarpması riski yaratabilir.
Bu yüzden Katar'da Dünya Kupası sırasında stadyumların üzerinde serin hava tabakası oluşturmak için, soğuk hava püskürtülecek.
Sistemin yaratıcılarından iklimlendirme uzmanı Dr. Saud Abdul Ghani, havalandırmaların açısının ve soğuk havanın nerede ve nasıl kalacağının hesaplandığını ve oyuncuların esinti hissetmeyeceklerini söylüyor.
Sonuçta ise gökyüzüne soğuk hava püskürtmek yerine; stadyumun içinde, yerden ve tribünlerden, iki metreden daha yüksek olmayan 18-24C arasında bir soğuk hava baloncuğu çıkacak. Peki sonra ne olacak?
Tekrar ısınacak soğuk hava da orta düzey aspiratör fanlar vasıtasıyla dışarı atılacak.
Daha sonra bu hava filtrelenecek, yeniden soğutulacak ve tekrar stadyuma pompalanacak. Böylece döngü tamamlanacak.
Soğuk su ısıyı emdikten sonra, 3 km uzaklıktaki 40 bin litrelik devasa bir depolama tankına pompalanır, burada yeniden soğutulur ve bir sonraki günün maçına hazır hale gelir.
Tüm soğutma sisteminin kaynağı, Katar'ın başkenti Doha'nın merkezinden yaklaşık 80 km uzaklıkta, yakın zamanda inşa edilmiş bir güneş enerjisi santrali.
Dr. Cool
Sistemi tasarlayan, Dr. Saud Abdul Ghani BBC'ye yaptığı açıklamada, turnuva sonrasında da futbol dünyasına bir miras bırakmak istediklerini söyledi.
Oyuncular nasıl bakıyor?
BBC’ye konuşan Katar Kadın Milli Futbol Takımı’nın oyuncusu Hajar Saleh, üst düzey futbolcuların olağanüstü koşullarda nelere ihtiyaç duyduğunu iyi biliyor. 11 yaşından beri futbol oynayan Saleh, nemin en büyük zorluk olduğunu söylüyor.
“Biz sıcağa alışığız. Ama sıcak, nemle birleştiğinde çok daha zor oluyor.”Hajar Saleh
Saleh, yeni klima sistemlerine sahip iki yeni statta, Khalifa ve Educational City stadyumlarında oynanan maçlarda forma giydi.
Saleh, özellikle Katar'da yılın en sıcak aylarından Haziran'daki maçlarda bunun büyük bir fark yarattığını söylüyor.
Sistem sürdürülebilir mi?
Katar 2022’nin organizatörleri, tüm stadyumları serinletmenin ilave sera gazı emisyonlarına neden olmayacağını söylüyor. Çünkü elektriğin kaynağı yeni kurulan güneş enerji tesisi.
Haber: Johannes Dell, Leoni Robertson, Sara Fayyad, Mohamad Hamdar ve Dominic Bailey Tasarlayan: Maryam Nikan ve Gerry Fletcher Geliştiren: Kaveri Biswas ve Adam Allen Proje yönetimi: Sally Morales Danışman: Profesör Graeme Maidment, London Southbank Üniversitesi Görseller: Getty, Hum3D, Hajar Saleh
Oyuncular nasıl bakıyor?
2022 FIFA Dünya Kupası: Ne zaman oynanacak ve neden Katar seçildi? 
2022 Dünya Kupası: Uluslararası Af Örgütü'ne göre Katar'da göçmen işçiler insani olmayan koşullarda çalışıyor 
BBC Farsça Servisi muhabiri İran'ın Dünya Kupası'ndaki rakiplerini doğru tahmin edince ülkesinde viral oldu