سرخکان چیست و چرا مسری است؟

یک موج ویروس سرخکان به سرعت در بنگه‌دیش در حال گسترش است که تاکنون جان صد نفر را گرفته است. این کشور همزمان با شیوع گسترده سرخکان کارزار اضطراری واکسیناسیون سرخکان را راه‌اندازی کرده است.

این شیوع مرگ‌بار، شکاف‌ها و ضعف‌های برنامه واکسیناسیون این کشور را آشکار کرده است.

کارشناسان هشدار می‌دهند که به دلیل شدت مسری‌ بودن این ویروس، سرخکان می‌تواند به راحتی از مرزهای این کشور عبور کند.

بر اساس گزارش نشریه پزشکی لنست، در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ جهان شاهد بیشترین موارد شیوع‌ سرخکان در بیش از ۲۰ سال گذشته بود.

ایالات متحده امریکا، مکزیکو، هند، آنگولا، پاکستان، کامرون و اندونیزیا از جمله کشورهایی هستند که به گفته سازمان جهانی صحت در شش ماه گذشته گرفتار شیوع سرخکان شدند.

سرخکان چرا این قدر مسری است؟

سرخکان یک بیماری فوق‌العاده مسری است که از طریق هوا به وسیله قطرات ریز موجود در هوا، هنگام نفس کشیدن، سرفه یا عطسه کردن فرد مبتلا به ویروس انتقال پیدا می‌کند. یا هم از طریق تماس با سطح آلوده قابل انتقال است.

به گفته مرکز کنترول و پیش‌گیری بیماری‌های امریکا، سرخکان یکی از مسری‌ترین بیماری‌های شناخته شده است.

سازمان جهانی صحت برآورد می‌کند که یک فرد مبتلا می‌تواند سرخکان را به ۹ تا ۱۰ نفر «واکسین‌نشده» منتقل کند.

افراد مبتلا از زمان آغاز علائم تا دست‌کم چهار روز پس از ظاهر شدن دانه‌های پوستی می‌توانند بیماری را به دیگران منتقل کند.

سرخکان معمولا طی ۷ تا ۱۰ روز بهبود پیدا می‌کند اما می‌تواند منجر به سینه و بغل، مننژیت، نابینایی و تشنج شود.

بر اساس پژوهش‌های دانشگاه جانز هاپکینز، در امریکا حدود یک نفر از هر پنج نفر واکسین‌نشده مبتلا به سرخکان، نیاز به بستری‌شدن در شفاخانه پیدا می‌کنند. در سال ۲۰۲۴، این میزان حتی بیشتر بود و حدود ۴۰ درصد از مبتلا به سرخکان بستری شدند.

سرخکان می‌تواند کشنده باشند اما چنین اتفاقی نادر است.

چرا شیوع دوباره؟

بر اساس اطلاعات وزارت صحت بنگله‌دیش، موارد ابتلا به سرخکان طی هفته‌های اخیر به طور چشم‌گیری افزایش یافته است. از اواسط ماه مارچ تاکنون بیش از ۷۵۰۰ مورد مشکوک گزارش شده است.

از این تعداد، تاکنون بیش از ۹۰۰ مورد تشخیص شده اند که نسبت به آمار سال ۲۰۲۵ افزایش چشم‌گیر را نشان می‌دهد.

سرخکان بیشتر در مناطقی شایع می‌شود که نرخ واکسیناسیون در آن پایین است.

برای جلوگیری از شیوع بیماری نیاز است تا ۹۵ درصد جمعیت واکسین شوند.

در بنگله‌دیش، واکسین سرخکان به کودکان بالاتر از ۹ ماهه داده می‌شود. علاوه بر واکسیناسیون معمول، این کشور هر چهار سال یکبار کارزارهای ویژه واکسیناسیون سرخکان را برگزار می‌کند.

اما بسیاری از افرادی که در شیوع اخیر مبتلا شده اند، نوزادان کم‌سن و سالی هستند که هنوز واجد شرایط واکسین شدن نیستند. کارزارهای ویژه نیز از سال ۲۰۲۰ به این سو متوقف شده است.

در سال‌های اخیر نرخ واکسیناسیون در سراسر جهان کاهش یافته که در نتیجه میلیون‌ها کودک در معرض این بیماری قرار گرفته اند. در ماه فبروری، شیوع سرخکان در مکتبی در شمال لندن هشداری بود که در نتیجه مقام‌ها به والدین گوش‌زد کردند که کودکان شان را واکسین کنند.

در ماه جولای، موارد سرخکان در امریکا به بالاترین سطحش در ظرف ۳۳ سال رسید. این شیوع به دنبال افزایش باورهای ضد واکسین در امریکا و دیگر کشورها صورت گرفت.

اداره کنترول داروی امریکا می‌گوید: «سرخکان بسیار مسری است و به سادگی می‌تواند از مرز کشورها عبور کرده و در هر مجتمعی که نرخ واکسین در آن کمتر از ۹۵ درصد باشد گسترش یاد.»

در حالی که برخی کشورها با شیوع ویروس دست و پنجه نرم می‌کنند، کشورهایی مانند برازیل، سری‌لانکا و تیمور شرقی توانسته اند این ویروس را از خاک شان ریشه‌کن کنند.

علائم سرخکان چیست؟

به أساس رهنمود سیستم ملی صحی بریتانیا علائم معمول سرخکان این‌ها اند:

در موارد شدید می‌تواند به انسفالیت یا التهاب دستگاه عصبی مرکزی منجر شود.

به گفته سیستم ملی صحی بریتانیا سرخکان در دوران بارداری می‌تواند منجر به سقط جنین، مرده‌زایی، زایمان زودرس یا تولد نوزاد با وزن کم شود.

سرخکان را چگونه تداوی کنیم؟

تداوی مشخصی برای سرخکان وجود ندارد. داکتران معمولا برای فروکش کردن تب یا تسکین دردها پاراستامول تجویز می‌کنند درحالی که بدن خودش با سرخکان مقابله می‌کند.

سیستم صحی ملی بریتانیا می‌گوید که سرخکان خود به خود طی یک هفته از بین می‌رود. در این مدت، مهم است که برای جلوگیری از کم‌آبی بدن مقداری کافی آب نوشیده شود.

در موارد خیلی حاد، ممکن است درمان شفاخانه‌ای نیاز شود؛ مانند دادن اکسیجن و مصرف دوا.

چگونه از ابتلا به سرخگان جلوگیری شود؟

بهترین راه جلوگیری از سرخکان دریافت واکسین است.

واکسین سرخکان به نام MMR یاد می‌شود که از افراد در برار سرخکان، سرخ‌چه و اوریون محافظت می‌کند.

سازمان جهانی صحت و دیگر سازمان‌های صحی توصیه می‌کنند که کودکان برای تقویت سیستم ایمنی شان، دست‌کم دو دوز این واکسین را دریافت کنند.

اولین دوز به کودکان ۹ ماهه تا یک و نیم ساله داده می‌شود.

دومین دوز واکسین به اساس رهنمود کشورها باید به کودکان از ۱۵ ماهگی تا۱۸ ماهگی داده شود.

برای مهار شیوع، توصیه می‌شود که نوجوانان و بزرگ‌سالان اگر در کودکی واکسین MMR نگرفته اند، این واکسین را دریافت کنند.

بزرگ‌سالانی که بین سال‌های ۱۹۶۳ تا ۱۹۶۸ واکسین شده‌اند، توصیه می‌شود که تاریخ واکسین خود را چک کنند تا دیده شود که آیا واکسین مناسب را دریافت کرده اند یا خیر.

دانشگاه جان هاپکینز می‌گوید: « در آن دوران نوعی از واکسین که شکل غیر فعال ویروس بود، خیلی کارآمد نبود. بنابر این آن واکسین در نهایت کنار گذاشته شده بود.»

به اساس آمار سازمان جهانی صحت، واکنسیناسیون سرخکان میان سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳ نزدیک به ۶۰ نفر از از مرگ نجات داده است.

اما با وجود تأثیر و کارآیی واکسین هم سرخکان در سال ۲۰۲۳ سبب مرگ نزدیک به ۱۰۸ هزار نفر در جهان شد.

بیشتر شان کودکان جوانی بودند که واکسین نشده بودند.

سازمان جهانی صحت می‌گوید: «میزان کودکانی که در ۲۰۲۳ واکسین شدند ۸۳ درصد بود که در مقایسه با سال ۲۰۱۹ که ۸۶ درصد کودکان واکسین شده بودند، کاهش چشم‌گیر را نشان می‌داد.»