یک ستاره رپ در آستانه شکست نخست‌وزیر پیشین؛ پیام انتخابات نسل زد نیپال چیست؟

در یک گردهمایی انتخاباتی در منطقه چیتوان نیپال، موسیقی رپ در اطراف ما طنین‌انداز بود.

حامیان بالندرا شاه، رپر ۳۵ ساله‌ای که حالا وارد سیاست شده، با هیجان شعر یک آهنگ تبلیغاتی ساخته‌شده توسط هوش مصنوعی را فریاد می‌زدند. ترانه‌ای که معنایش این بود: «وقت تمام است، رهبران جعلی، بازی تمام شد. پنجم مارچ زنگ پایان را به صدا درمی‌آوریم.»

جمعیتی از همه سنین یک صدا «بالن» ــ نامی که بالندرا در نیپال با آن شناخته می‌شود ــ را فریاد می‌زدند. بنرهای بزرگی از این سیاستمدار تازه وارد با عینک آفتابی سیاه همیشگی‌اش در سراسر محل گردهمایی نصب شده بود.

بالن شاه پس از تنها سه سال شهرداری کاتماندو، پایتخت نیپال، حالا برای نخست‌وزیری نامزد شده است.

او در انتخاباتی رقابت می‌کند که به میدان جدال میان ساختار سیاسی قدیمی و ریشه‌دار نیپال با نسل تازه‌ای از سیاستمداران تبدیل شده است. حزب او، «حزب ملی مستقل» (RSP) در انتخابات سراسری سال ۲۰۲۲ چهارم شد.

اما پس از آن‌که اعتراض‌های گسترده و مرگبار ضدفساد در سپتامبر گذشته، نخست‌وزیر وقت، کی‌پی شارما اولی را وادار به استعفا کرد، محبوبیت چهره‌های جدید سیاسی افزایش یافته است.

ایسپا ساپکوتا، جوان ۲۰ ساله‌ای که در این گردهمایی حضور داشت، می‌گوید: «ما نمی‌خواهیم همان احزاب قدیمی دوباره بر کشورمان حکومت کنند. ما اعتراض کردیم چون خواهان تغییر بودیم.»

بیش از سه دهه است که در نیپال دولت‌های ائتلافی ناپایدار یکی پس از دیگری روی کار آمده‌اند؛ دولت‌هایی که عمدتاً در دست سه حزب اصلی بوده‌اند: دو حزب کمونیست، «مارکسیست–لنینیست متحد» و «مرکز مائوئیست»، و حزب میانه‌رو «کنگره نیپال».

نیشچال ان پاندی، مدیر مرکز مطالعات جنوب آسیا در نیپال به بی‌بی‌سی گفت: «در چند دهه گذشته، هیچ دولتی نتوانسته دوره کامل خود را به پایان برساند. این انتخابات تاریخی است. مردم از چهره‌های تکراری خسته شده‌اند. آن‌ها می‌خواهند شاهد رقابتی نسلی میان نسل زد و سیاستمداران قدیمی دهه ۱۹۹۰ باشند.»

در انتخابات امسال نیپال بیش از ۹۱۵ هزار نفر برای نخستین‌بار رأی می‌دهند و در مجموع نزدیک به ۱۹ میلیون نفر واجد شرایط رأی دادن هستند. بالن شاه امیدوار است که خشم عمومی نسبت به حکومت پیشین، همراه با پیام‌های اقتصادی کارزارش بتواند رأی‌دهندگان از همه نسل‌ها را به او جلب کند.

ایجاد فرصت‌های شغلی یکی از محورهای اصلی مبارزات انتخاباتی‌اش بوده است. این در حالی است که نرخ بیکاری جوانان در این کشور به ۲۰/۶ درصد رسیده و بنابر گزارش بانک جهانی از بالاترین نرخ‌ها در جنوب آسیاست.

در گردهمایی بالن شاه، نانداو یادا ۱۸ ساله می‌گوید او هم در اعتراض‌ها حضور داشته و باور دارد آقای شاه نماینده همان ارزش‌هایی است که برایشان راهپیمایی کرده است.

او می‌گوید: «ما می‌خواهیم برای جوان‌هایی که در جنبش نسل زد جان باختند مبارزه کنیم.»

این اعتراضات ابتدا با ممنوعیت شبکه‌های اجتماعی آغاز شد، اما خیلی زود به چندین روز تظاهرات ضدفساد و خشم از کمبود فرصت‌ها برای جوانان در نیپال تبدیل شد. در جریان این ناآرامی‌ها ۷۷ نفر کشته شدند که بسیاری از آن‌ها معترضانی بودند که به ضرب گلوله پولیس جان باختند.

یاداو می‌گوید: «نخست‌وزیر پیشین ما، کی‌پی شارما اولی می‌توانست جلوی این وضعیت را بگیرد، اما این کار را نکرد. به همین دلیل است که امروز از بالن شاه حمایت می‌کنیم.»

در طول کارزار انتخاباتی، بالن شاه اغلب از گفت‌وگو با رسانه‌ها اجتناب کرده و ترجیح داده از طریق شبکه‌های اجتماعی با رأی‌دهندگان در ارتباط باشد. وقتی ما و دیگر خبرنگاران برای گرفتن نظرش به او نزدیک شدیم، در میان حلقه‌ای از پولیس و همراهانش سریع به سوی موتر خود رفت.

منتقدانش می‌گویند این روش به او امکان داده از پاسخ‌گویی عمومی درباره عملکردش طفره برود. او در دوران شهرداری به دلیل برخورد سختگیرانه با دستفروشان و استفاده از پولیس برای جمع‌آوری کسب‌وکارهای بدون مجوز مورد انتقاد گروه‌های حقوق بشری قرار گرفت. ستاد انتخاباتی‌ آقای شاه به درخواست ما برای توضیح پاسخی نداد.

شاه در حوزه «جهاپا-۵» که سال‌ها پایگاه امنی برای شارما اولی٬ نخست‌وزیر پیشین بوده با او رقابت می‌کند. با این حال، خاطره اعتراض‌هایی که در آن علیه هزاران دانشجوی بی‌سلاح از گلوله جنگی استفاده شد، هنوز تازه است و همین موضوع رقابت را برای اولی دشوار کرده است.

در یکی از گردهمایی‌های انتخاباتی اولی، خانواده‌ها دور او جمع شده بودند و کودکانشان را برای در آغوش گرفتن به او می‌دادند. وقتی از نخست‌وزیر سابق پرسیدیم آیا بابت رویدادهای دوران مسئولیتش پشیمان است، گفت حزبش می‌خواهد «احساسات نسل جدید را درک کند» و تمام تلاشش را برای «توسعه کشور» انجام خواهد داد. او افزود تمرکزش بر «حفظ حاکمیت»، «صلح» و «دموکراسی» خواهد بود.

به گفته یکی از تحلیلگران با وجود استعفا، اولی همچنان به پیروزی امیدوار است و به شبکه گسترده مردمی حزب خود تکیه دارد.

او و برخی از هوادارانش اعتراض‌ها را نتیجه « توطئه خارجی» می‌دانند، هرچند تاکنون مدرکی برای این ادعا ارائه نشده است.

سوشیل کارکی ۴۰ ساله، یکی از حامیان اولی معتقد است که او قربانی یک «طرح بزرگ» از سوی نیروهای خارجی است.

او به بی‌بی‌سی گفت: «ما فکر می‌کنیم که این [طرح] توسط افراد دیگری طراحی شده است، نه مردم نیپال.»

انتخابات روز پنج‌شنبه در نیپال نیز همانند رأی‌گیری اخیر در بنگله‌دیش، در پی اعتراضات مرگبار ضدفساد به رهبری جوانان شکل گرفت.

اگر چهره‌ای تازه مانند بالن شاه بتواند سیاستمداری کهنه‌کار چون شارما اولی را شکست دهد، این رویداد نقطه عطفی بزرگ در سیاست نیپال خواهد بود.

پس از دهه‌ها بی‌ثباتی سیاسی، چنین نتیجه‌ای می‌تواند به چرخش مداوم چهره‌های تکراری در قدرت پایان دهد و شاید نخستین دولتی را رقم بزند که سال‌هاست بدون حضور احزاب کمونیست شکل می‌گیرد.

این رأی‌گیری آزمونی است برای اینکه نشان دهد آیا جوانان نیپال توانسته‌اند دیگران را قانع کنند زمان سپردن آینده کشور به نسلی تازه فرا رسیده است یا خیر.