حمله مرگبار کابل؛ جنگ روایت‌ها در منازعه پاکستان و حکومت طالبان

از زمان آغاز دوباره درگیری‌ها در ماه فبروری، ‌حمله هوایی دوشنبه‌شب (۲۵ حوت ۱۴۰۴/ ۱۶ مارچ ۲۰۲۶) بر کابل، مرگبارترین بود و بیشترین تلفات را بر جای گذاشت. پس از چند ساعت از شنیده شدن صدای انفجارها در پایتخت افغانستان، هر دو طرف شروع به نشر مطالبی در شبکه‌های اجتماعی کردند – جنگ واژه‌ها درگرفت و درحالیکه مردم در جستجوی پاسخ بودند.

ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، بعد از این حمله در حساب ایکس خود نوشت: «رژیم نظامی پاکستان بار دیگر بر حریم کشور ما تجاوز کرد و شفاخانه معتادین در کابل را هدف قرار داد که تعداد از معتادین تحت معالجه شهید و زخمی شدند.»

او این اقدام را «جنایت» خواند.

وزارت اطلاع‌رسانی پاکستان در حسابی تحت نام «فکت چیکر ام‌او‌آی‌بی» پاسخ داد و روی پست سخنگوی طالبان مهر «پروپاگند» زد.

در این پست آمده است: «در شب ۱۶ مارچ، پاکستان به‌صورت دقیق تاسیسات نظامی و زیرساخت‌های حمایتی تروریستی، از جمله ذخایر تجهیزات فنی و مهمات مربوط به طالبان افغان و فتنه‌الخوارج (اصطلاحی که اسلام‌آباد برای طالبان پاکستانی کار می‌گیرد) را در کابل و ننگرهار که علیه غیرنظامیان بی‌گناه پاکستانی استفاده می‌شدند، هدف قرار داد.»

در ادامه این پست آمده است: «انفجار مهمات ذخیره‌ شده پس از حمله، که از سوی افراد ماهر نیابتی تروریستی استفاده می‌شد، این ادعای جعلی را به‌طور کامل رد می‌کند.»

تا صبح بعد از حمله، مقام‌های حکومت طالبان مدعی شدند که شمار قربانیان این حمله بیش از ۴۰۰ نفر است.

بی‌بی‌سی به‌صورت مستقل این رقم را تایید نتوانست، اما منابع گفتند که بیش از صد نفر کشته شده‌اند.

هیئت معاونت ملل متحد در افغانستان (یوناما) بعدتر اعلام کرد که مرگ ۱۴۳ نفر و زخمی شدن ۱۱۹ تن دیگر را در این درمانگاه تایید می‌کند و افزود که احتمال افزایش قربانیان با ادامه بررسی‌ها وجود دارد.

با وجود گزارش رسانه‌ها و ملل متحد که یک مرکز ترک اعتیاد مواد مخدر متاثر شده است، ارتش پاکستان تلفات غیرنظامیان را نپذیرفت. حتی، سخنگوی این نهاد اتهام‌های بیشتری مطرح کرد.

جنرال احمد شریف چودری، سخنگوی ارتش پاکستان در روزهای بعد از این حمله در مصاحبه‌ای گفت: «واقعیت این است که آنان (حکومت طالبان) معتادان مواد مخدر را گردهم آورده و به‌عنوان بمب‌گذار انتحاری استفاده می‌کنند.»

او افزود: «اگر آنها معتادانی در آنجا داشتند، احتمالا یک مرکز آموزشی برای بمب‌گذاران بوده است.»

او هیچ شواهدی برای اثبات ادعای خود ارائه نکرد.

بی‌بی‌سی سه سال پیش از این مرکز ترک اعتیاد، که برای یک دهه به عنوان محل نظامی سابق از آن استفاده می‌شد، گزارش داده بود و در سال ۲۰۲۳ با معتادانی که در آنجا تحت مراقبت بودند، صحبت کرده بود.

هفتهٔ که گذشت نشان داد که وضعیت تا چه اندازه پر تنش شده است. هیچ یک از دو طرف، نه از حیث نظامی – حملات هوایی از سوی پاکستان و استفاده از پهپادها از سوی حکومت طالبان، و نه هم از جدال لفظی‌شان عقب‌نشینی نکردند.

این پست‌ها و سرخط‌ها برای ما نشان می‌دهد که چگونه هر دو طرف در مورد این درگیری فکر می‌کنند؛ از متحدان نزدیک به دشمنان هم تبدیل شده‌اند و هر یک بر موضع خود تاکید می‌کنند که این امر فرصتی اندکی برای آشتی می‌گذارد.

چرا دو طرف می‌جنگند؟

هر دو طرف همدیگر را به آغاز درگیری متهم می‌کنند.

پاکستان می‌گوید مشکل اساسی تروریزم است. حملات شبه‌نظامیان در داخل پاکستان جان افراد بیشتری را گرفته است؛ بر اساس گزارش اندیشکدهٔ مرکز مطالعات تحقیقی و امنیتی مستقر در اسلام‌آباد، ۲۰۲۵ مرگبارترین سال در یک دهه اخیر از حیث فعالیت‌های شورشیان بوده است. پاکستان از مدت‌ها پیش حکومت طالبان را به پناه‌دادن به گروه‌های شبه‌نظامی در خاک افغانستان متهم می‌کند که بر پاکستان حمله می‌کنند، و همچنین هند را به حمایت از این فعالیت‌ها متهم کرده است.

هند و حکومت طالبان هر دو این ادعاها را به‌شدت رد می‌کنند و می‌گویند حملات مسلحانه در پاکستان یک مشکل داخلی آن کشور است.

این پاسخ، بیشتر از پیش باعث خشم مقام‌های پاکستانی شده است. در بیشتر وقت‌ها، این یک امر معمول شده است که تنها چند ساعت پس از هر حمله، وزیران پاکستانی حملات را به افغانستان نسبت می‌دهند که از آن سو با پاسخ‌های تند از سوی حکومت طالبان روبه‌رو می‌شود. پس از سال‌ها تلاش‌های دیپلوماتیک، پاکستان اکنون می‌گوید که دیگر جای برای گفت‌وگو باقی نمانده است.

مشرف زیدی، سخنگوی نخست‌وزیر پاکستان می‌گوید: «پاکستان مشکل شورشگری ندارد. پاکستان مشکل رژیم طالبان افغان را دارد. همچنین مشکل هژمونی هند را دارد. ما هر کدام این مشکلات را حل خواهیم کرد.»

او تاکید می‌کند که پاکستان نیازی به عذرخواهی بابت اقداماتش ندارد.

آقای زیدی افزود: «فکر می‌کنم دوره‌ای که تحلیل‌گران یا نمایندگان حکومت پاکستان در تلویزیون ظاهر می‌شدند و برای دفاع از مردم پاکستان عذرخواهی می‌کردند... آن دوره به پایان رسیده است.فکر می‌کنم به‌ویژه رسانه‌های غربی باید به یک پاکستان قاطع، شفاف و صریح عادت کنند.»

زمانی که روابط میان دو کشور در ماه اکتوبر به درگیری‌های مرزی و حملات به کابل و قندهار کشیده شد، ارتش پاکستان به‌طور علنی مسئولیت حملات هوایی را نپذیرفت.

اکنون این وضعیت تغییر کرده است. وزیر اطلاع‌رسانی پاکستان ویدیوهای حملات را در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کند.

حکومت طالبان بر این موضع تاکید می‌کند که طالبان پاکستانی یک مشکل داخلی پاکستان است. آنان این مسئله را در چارچوب دفاع از حاکمیت خود مطرح می‌کنند و می‌گویند اقدام‌های‌شان تلافی‌جویانه است.

مقام‌های حکومت طلبان پیش از این نیز این موضوع را مطرح کرده بوند که پاکستان با قدرت‌های دیگر، از جمله امریکا، برای تضعیف حاکمیت طالبان در افغانستان هماهنگی می‌کند.

سخنگوی حکومت طالبان، در مصاحبه‌ای که در ماه جنوری از طریق یوتیوب پخش شد، گفت: «برخی حلقات نظامی در پاکستان، در همکاری و به درخواست قدرت‌های بزرگ، تلاش دارند افغانستان را بی‌ثبات سازند.»

پاکستان بارها این اتهامات را رد کرده و می‌گوید هدف آن، تامین امنیت مردم پاکستان از طریق جلوگیری از تروریزم است.

مقام‌های حکومت طالبان به‌صورت واضح اعلام کرده‌‌اند درصورت ادامه حملات، پاکستان باید منتظر واکنش باشند.

ملا یعقوب، وزیر دفاع حکومت طالبان، اوایل این ماه و قبل از حمله هوایی دوشنبه‌شب به کابل، به شبکه طلوع‌نیوز افغانستان گفت: «آنها (پاکستان) نباید طوری فکر کنند که می‌توانند مردم را در کابل شهید کنند، شهر را تخریب کرده و امنیت را مختل کنند، و خودشان در اسلام‌آباد مصئون بمانند.»

او هشدار داد: «اگر به کابل حمله شود، به اسلام‌آباد حمله خواهد شد.»

سه‌‌روز قبل از حمله هوایی دوشنبه‌شب بر کابل، وزارت دفاع حکومت طالبان گفت که حملات پهپادی بر پایتخت پاکستان انجام داده است. پاکستان این حملات پهپادی را «ساده و ابتدایی» خواند و گفت که آنها را رهگیری کرده است. رئیس جمهور پاکستان هشدار داد که حکومت طالبان با این کارش، از خط سرخ عبور کرده است.

پس از حمله اخیر بر کابل، ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، از «پاسخ شدید» سخن گفت.

هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان در سخنرانی‌اش در نماز عید فطر، نامی از پاکستان نبرد اما تمرکز صحبت‌های او واضح بود.

او گفت: «اگر کسی ما را بمباران می‌کند، اگر کسی ما را با توپ می‌زند، بگذارید توپ هم بزنند و بمباران هم کند و هر کاری می‌خواهند انجام دهند، اما خداوند در میان ما اختلاف ایجاد نکند و در عقیده و ایمان ما تغییر نیاورد.»

رهبر طالبان افزود: «ما را با توپ و طیاره نمی‌توانند ازبین ببرند.»

هر دو طرف به مناسبت عید فطر از توقف موقت عملیات‌شان خبر دادند که با میانجی‌گری عربستان سعودی، قطر و ترکیه حاصل شد. میانجی‌گران ممکن است امیدوار باشند که این توقف موقت، با وجود اتهام‌های اولیه و رد آنها مبنی بر نقض آتش‌‌بس، فضایی برای یافتن زمینه‌های مشترک و آتش‌بس دوامدار فراهم کند.

در حالیکه طرفین مواضع خود را مستحکم کرده و با اظهارات و حملات خصمانه مرزها را می‌آزمایند، این فضا در حال کوچکتر شدن است.