شروع فصل ششم درس؛ «روزنه امید در تاریکی کابوس بسته شدن مکاتب»

نرگس (نام مستعار) ۱۴ ساله است. می‌گوید با کابوسی که چند سالی شد با او همراه بوده، یعنی بسته شدن درهای مکتب به رویش، بهار ۱۴۰۴ روبرو شد... زمانی که متعلمان صنف‌های ابتدایی به مکتب می‌رفتند اما او نمی‌توانست دیگر به مکتب برود.

دختران در افغانستان بعد از صنف ششم دیگر اجازه تعلیم در مکتب ندارند.

می‌گوید: «روز باز شدن مکاتب در اتاقی نشسته بودم و به دور از خانواده برای اینکه آنها را ناراحت نکنم، آرام اشک می‌ریختم... خواهرم آمد... او چند سالی است که این درد را می‌کشد پس می‌دانست من چه حسی دارم. من را در آغوش گرفت و گفت ما باید امیدوار باشیم. باید به تلاش‌مان ادامه دهیم.»

نرگس یکی از دنبال‌کنندگان برنامه درس، برنامه آموزشی بی‌بی‌سی جهانی برای کودکان افغانستان است. پخش فصل ششم این برنامه سر از اول حمل ۱۴۰۵ در کانال ماهواره‌ای افغانستان و رادیوی بی‌بی‌سی افغانستان آغاز شده است. در فصل جدید این برنامه درس‌هایی از انگلیسی، ریاضی، سواد دیجیتال و آمادگی برای حوادث ارائه خواهد شد.

نرگس می‌گوید که با دنبال کردن برنامه درس فهمیده که «آموزش تنها به مکتب خلاصه نمی‌شود بلکه می‌تواند به آموختن از طریق برنامه‌هایی چون درس از طریق تلویزیون و رادیو و حتی سوشال میدیا ادامه بدهد و این روزنه‌ امیدی برای او در کابوسی است که با آن روبرو شده است.»

نرگس به این باور است که یکی از دختران خوش‌شانسی است که خانواده هم او را برای ادامه تحصیل و آموختن تشویق و حمایت می‌کند... «فرصتی که هر دختری در افغانستان به دست نمی‌آورد... من دوستانی دارم که مجبور شدند بعد از بسته شدن مکتب ازدواج کنند.»

صدای دختران محروم از رفتن به مکتب بارها و بارها شنیده شده است. در این بین گاهی مردان خانواده هم معترض به این وضعیت هستند.

پیامی از یک پدر در ایمیل برنامه درس دریافت کردیم. او خواسته بود که اگر ویدیوهای برنامه همه در جایی جمع شده باشد، آدرسی به او بدهیم تا بتواند آن را به دو دخترش نشان بدهد.

دریافت این پیام از یک پدر، آن هم از جامعه بسته افغانستان بسیار خوشایند بود. اگرچه شماری از مردان در روزهای بسته شدن مدارس و دانشگاه‌ها با زنان هم صدا شده و در شبکه‌های اجتماعی اعتراض کردند، اما زنان افغان می‌گویند از آنها توقع همراهی بیشتر و محکمتری داشتند.

عبدالله (نام مستعار) پدر دو دانش‌آموز دختر است. او در یکی از ولایت جنوبی افغانستان زندگی می‌کند.

عبدالله می‌گوید که دخترانش تا کلاس دوم در یک نهاد روستایی در ولسوالی‌شان درس خواندند اما این نهاد حدود چهار سال پیش از سوی طالبان بسته شد. مکتب دیگری در منطقه زندگی آنها وجود ندارد و اکنون دختران او و شمار زیادی دیگری از دختران در منطقه آنها برنامه درس بی‌بی‌سی را از طریق رادیو دنبال می‌کنند.

عبدالله می‌گوید که همسر او هم همزمان با دخترانش این برنامه را دنبال می‌کنند و چیزهای زیادی از این برنامه به خصوص از درس‌های انگلیسی و ریاضی آموختند.

او می‌گوید که همسرش هم پیش از به قدرت رسیدن طالبان، معلم بوده اما با برگشت طالبان خانه‌نشین شد.

اکنون همسر او با تجربه گذشته‌اش و با استفاده از مواد تعلیمی برنامه درس، دختران را در منطقه آنها به شکل افتخاری و داوطلبانه در خانه‌اش آموزش می‌دهد.

هر سال هزاران نفر به شمار دخترانی که دیگر اجازه ندارند به مکتب بروند، اضافه می‌شود. در آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۴ صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد اعلام کرده بود که چهارصد هزار دختر دیگر به این شمار اضافه شدند و اکنون ۲.۲ میلیون دختر از رفتن به مکتب در افغانستان محروم هستند.

حجاب سر تا پا سیاه رنگی را پوشیده و تنها دو چشمانش دیده می‌شود. در مقایسه با قد مردانی که از کنارش رد می‌شوند، که به نیم آنها هم نمی‌رسد، نشان می‌دهد که سن زیادی هم ندارد. گزارشگر از او می‌پرسد: «می‌خواهی چه چیزی به دختران کشور بگویی؟»

می‌گوید: «دعا می‌کنم مکاتب باز شود...» و یک بغض سنگین و دردناک می‌شکند و او اشک‌هایش را که بی‌امان جاری شده، پاک می‌کند.

این یکی از ویدیوهایی است که در این اواخر در شبکه‌های اجتماعی میان کاربران افغان وایرال شده بود.

در پنج سال گذشته بارها و بارها از این دست ویدیوها منتشر شده. یادم است سال گذشته یکی از دختران دانش‌آموز گفته بود که دوست دارد در امتحانات آخر سال مکتب ناکام بماند تا فرصت داشته باشد دوباره به مکتب بیاید.

پخش برنامه آموزشی درس از سوی سرویس جهانی بی‌بی‌سی از بهار سال ۱۴۰۲ شروع شد. پخش فصل ششم آن هم آغاز شد. ما جای خالی مکتب و درس‌های مکتب را پر نمی‌توانیم اما تلاش می‌کنیم فرصتی برای آموزش کودکان ۱۱ تا ۱۶ سال فراهم کنیم.

به گفته مخاطبان برنامه «درس توانسته دریچه امیدی را ولو کوچک برای بسیاری باز کند.» برنامه تلویزیونی درس از طریق ماهواره و رادیوی بی‌بی‌سی افغانستان هر شنبه ساعت ۱۱ به وقت افغانستان پخش می‌شود و بریده‌هایی از درس‌ها در جریان هفته در شبکه‌های اجتماعی بی‌بی‌سی دری و بی‌بی‌سی پشتو قابل دسترس است.