بازگشت مهاجرین افغان از کشورهای همسایه؛ ملل متحد می‌گوید جمعیت افغانستان ده درصد افزایش یافته است

ملل متحد می‌گوید که افغانستان با موج تازه و کم‌سابقه بازگشت مهاجرین از کشورهای ایران و پاکستان مواجه است و تنها در سال ۲۰۲۵، بیش از دو میلیون و هشتصد هزار نفر از این دو کشور بازگشتند.

به گفته این سازمان، بازگشت این تعداد از مهاجرین ۱۰ درصد به جمعیت افغانستان افزوده و فشار بر زیرساخت‌ها و منابع را به‌طور چشمگیری بالا برده است.

به گفته این سازمان، چالش اصلی عودت کنندگان این است که چگونه در جامعه ادغام شده و زندگی‌شان را از نو بسازند.

استفانی لوس، رئیس برنامه اسکان بشر ملل متحد (یو‌ان هبیتات) در افغانستان، می‌گوید که ادغام پایدار این بازگشت‌کنندگان به دسترسی بهتر به مسکن و خدمات اساسی وابسته است: «بسیاری از عودت‌کنندگان تنها با وسایل اندکی برمی‌گردند و در وضعیت‌ بسیار آسیب‌پذیری قرار دارند. این تعداد زیاد، فشار زیادی بر خدمات، به‌ویژه مسکن و فرصت‌های معیشتی وارد می‌کند. آنان معمولاً ابتدا به مناطقی می‌روند که پیوندهای خانوادگی دارند، اما بسیاری از آنها سال‌ها دور بوده‌اند دیگرجایی برای برگشت به مناطق شان ندارند.»

این مقام ملل متحد می‌گوید که در مرحله بعد، بسیاری از این افراد راهی شهرها شده و بیشتر در حومه‌ها و مناطق غیرپلانی ساکن می‌شوند که ظرفیت پاسخگویی به نیازهای همگانی را ندارند.

خانم لوس می‌گوید: «در بسیاری از شهرهای افغانستان، از جمله کابل و همچنان شهرهای درجه دوم که در سال‌های اخیر به سرعت رشد کرده‌اند، تخمین زده می‌شود که تا هفتاد درصد مناطق شهری غیرپلانی باشند. این مناطق بیشتر غیررسمی و دارای خدمات محدود هستند، به این معنا که مردم به مسکن مناسب دسترسی ندارند. خدمات ابتدایی مانند آب، حفظ‌ الصحه و بهداشت بسیار محدود است و دسترسی به مکاتب و مراکز صحی نیز کافی نیست.»

ملل متحد مخصوصا به مشکلات زنان و دختران بازگشت کننده اشاره کرده و می‌گوید در شرایطی حکومت طالبان محدودیت‌های گسترده‌ای بر کار، آموزش و فعالیت‌های اجتماعی زنان وضع کرده‌، مشکلات آنان برای دریافت خدمات بیشتر است.

استفانی لوس، رئیس یو‌ان هبیتات در افغانستان، هشدار می‌دهد که بسیاری از زنان و دخترانی که به کشورشان بازمی‌گردند، در کشورهای دیگر متولد شده‌اند. او می‌گوید: «این زنان گاهی از محدودیت‌ها آگاهی کامل ندارند که این امر می‌تواند آنها را به خطر بیاندازد.»

ملل متحد هشدار می‌دهد که موج بازگشت مهاجران افغان از ایران و پاکستان در سال ۲۰۲۶ نیز ادامه خواهد داشت؛ پیش‌بینی می‌شود حدود دو میلیون نفر دیگر در سال جاری به کشور برگردند یا به‌گونه اجباری بازگردانده شوند.

«هنوز نتوانسته‌ام پسرم را به مکتب شامل کنم»

زیبا ، زنی که همراه با همسر و چهار فرزندش حدود پنج ماه پیش به‌گونه اجباری از پاکستان به افغانستان بازگردانده شد، می‌گوید که تا کنون نه خودش توانسته کاری پیدا کند و نه همسرش.

او به بی‌بی‌سی گفت: «بسیار سخت است. شوهرم هنوز بی‌کار است. ما هنوز نتوانسته‌ایم پسر بزرگ خود را به مکتب شامل کنیم.»

زیبا می‌افزاید که در یافتن سرپناه با مشکلات زیادی روبه‌رو هستند و تنها توانسته‌اند یک اتاق را با کرایه ماهانه دو هزار افغانی بگیرند:

او در سال ۲۰۱۳ به پاکستان مهاجرت کرد و می‌گوید که پس از بازگشت، زندگی‌اش در کشور خودش بسیار دشوار شده است.

شیرین آغا که در پاکستان متولد شده، دو ماه پیش به افغانستان بازگشت. او به بی‌بی‌سی گفت که نداشتن سرپناه و بیکاری مشکلات اصلی‌اش در بازگشت به کشورش است.

شیرین آغا می‌گوید که در پاکستان تاکسی‌رانی می‌کرد و در کنارش مغازه موبایل فروشی هم داشت، اما از زمان بازگشت به افغانستان تاکنون بیکار است و به سختی روزگار می‌گذراند: «هنوز نتوانسته‌ام کار پیدا کنم. یک خانه کرایه گرفته‌ایم که هفت اتاق دارد و ماهانه ۳۲ هزار افغانی کرایه می‌دهیم.»

مسئولان کمیساریای عالی پناهندگان ملل متحد (یو‌ان‌اچ‌سی‌آر) درکابل، به بی‌بی‌سی گفته‌اند که از ماه سپتامبر ۲۰۲۳ تاکنون بیش از ۵/۶ میلیون نفر از پاکستان و ایران به افغانستان بازگشته‌اند.

این نهاد می‌گوید که بیش از ۳۲۰ هزار نفر از شروع سال ۲۰۲۶ به کشورشان بازگشته‌اند.

ملل متحد بازگشت این تعداد از مهاجران افغان را یکی از بزرگترین جریان‌های بازگشت در جهان خوانده که فشار قابل توجهی بر ظرفیت پذیرش مرزی، خدمات، بازارهای کار و اقتصادهای محلی وارد کرده‌ است.

بحران بی‌جا شدگان داخلی

همزمان با موج بازگشت مهاجرین از کشورهای همسایه، افغانستان با بحران گسترده بی‌جاشدگان داخلی نیز روبه‌روست. سازمان بین‌المللی مهاجرت (آی‌او‌ام) می‌گوید که بین سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ بیش از سه میلیون نفر در داخل کشور بی‌جا شده‌اند،رقمی که حدود شش درصد جمعیت این کشوررا تشکیل می‌دهد.

به گفته این سازمان برخلاف گذشته، عامل اصلی این بی‌جاشدگی‌ها دیگر جنگ نیست، بلکه تغییرات اقلیمی است؛ افغانستان از جمله کشورهای در برابر تغییرات اقلیمی به‌شدت آسیب‌پذیر است.

ملل متحد می‌گوید که بازگشت‌کنندگان در بدو ورود به کشور تقریباً به همه‌چیز نیاز دارند. هرچند به گفته این سازمان کمک‌های فوری به آنان ارائه می‌شود، اما چالش اصلی، ادغام دوباره آنان در جامعه است،چالشی که با ادامه این موج بازگشت، هر روز پیچیده‌تر می‌شود. .

نهادهای حقوق بشری و حکومت‌های افغانستان بارها از کشورهای میزبان مهاجران افغان خواسته‌اند که زمینه بازگشت آبرومندانه آنان را فراهم کنند.

گزارش‌های متعددی در مورد بدرفتاری با مهاجران در دو کشور ایران و پاکستان منتشر شده است.

سازمان دیدبان حقوق بشر، اخیرا حکومت پاکستان را متهم کرد که «حملات آزاردهنده، بازداشت‌های خودسرانه و اخراج اجباری پناهجویان افغان را پرشتاب کرده است.»

این سازمان خواستار توقف این برخوردها و پایان دادن به روند بازگرداندن اجباری پناهجویان به افغانستان شده است.