شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
ایران، آمریکا و جام جهانی فوتبال که سه ماه دیگر برگزار میشود
- نویسنده, دن روآن
- شغل, بیبیسی
- زمان مطالعه: ۷ دقیقه
کمتر از ۱۰۰ روز دیگر، آمریکا یکی از میزبان جام جهانی ۲۰۲۶ خواهد بود؛ تورنمنتی که تیم ملی فوتبال ایران سهمیه حضور در آن را بهدست آورده است.
روز شنبه، آمریکا در بخشی از یک عملیات مشترک و مداوم با اسرائیل، به ایران حمله کرد که باعث حملات تلافیجویانه این کشور در سراسر خاورمیانه شد.
اما این جنگ برای کشورهای درگیر، فیفا و مسابقات جام جهانی که پیش از این هم بسیار سیاسی شده بود، چه معنایی دارد؟ بخش ورزشی بیبیسی تلاش کرده نگاه دقیقتری به این موضوع بیندازد.
آیا ایران همچنان در جام جهانی بازی میکند؟
دیدارهای گروهی ایران در چهارمین حضور پیاپیاش در جام جهانی، مقابل نیوزیلند و بلژیک در لسآنجلس و سپس برابر مصر در سیاتل است.
تابستان پیش که آمریکا تاسیسات هستهای در این کشور را بمباران کرد، ایران از رقابتها کنار نکشید اما در پی درگیری کنونی، گزارش شده که رئیس فدراسیون فوتبال ایران در مورد مشارکت این کشور ابراز تردید کرده است.
به گزارش تلویزیون ایران، مهدی تاج گفته است: «با اتفاقاتی که افتاده... و با آن حمله آمریکا، بعید است بتوانیم منتظر جام جهانی باشیم ولی مدیران ورزشی هستند که باید در این باره تصمیم بگیرند.»
حالا به دنبال کشتهشدن علی خامنهای و در میان بلاتکلیفی بزرگ درباره چشمانداز سیاسی آینده در این کشور، پیشبینی چنین تصمیمی - یا حتی اینکه چه کسی حرف آخر را میزند - غیرممکن است.
صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در اندیشکده چتم هاوس، میگوید: «برای تهران، این یک جنگ کوتاه ۱۲ روزه یا یک دوره محدود تنشزا نیست که بتوان آن را متوقف و مدیریت کرد. این مرحله جدید از درگیری برایشان مسئلهای حیاتی است و آشکارا به بقای حکومت مربوط میشود. همچنین بعید است به این زودیها تمام شود.»
فدراسیون جهانی فوتبال گفته است که تحولات را رصد میکند ولی در این مرحله، مقامها به طور خصوصی میگویند که انتظار دارند ایران در جام جهانی باشد.
ماتیاس گرافستروم، دبیرکل فیفا، شنبه گفت: «تمرکز ما بر برگزاری یک جام جهانی امن با حضور همه شرکتکنندگان است.»
بخش ورزشی بیبیسی از فیفا پرسیده است که در صورت تحریم مسابقات از سوی ایران چه اقدامی انجام خواهد داد؛ چرا که گمانهزنیهایی مبنی بر جایگزینی تیمی دیگر از کنفدراسیون فوتبال آسیا (ایافسی) مطرح شده است.
بر این اساس، عراق که به هر حال ممکن است از طریق پلیآف قارهای در پایان ماه صعود کند، یا امارات که از صعود بازمانده بود، گزینههای اصلی برای جایگزینی خواهند بود.
در همین حال، تیم ملی زنان ایران که برای شرکت در جام ملتهای آسیا به استرالیا سفر کرده است، قبل از بازی روز یکشنبه مقابل کره جنوبی در گلد کوست تمرین کرد.
«ایافسی» میگوید که همچنان «تحولات اخیر در خاورمیانه را در این دوره چالشبرانگیز از نزدیک رصد میکند: «ما در تماس نزدیک و منظم با تیم ملی زنان ایران و مسئولان در گلد کوست هستیم و به طور کامل از آنها حمایت میکنیم.»
در کنفرانس خبری پیش از بازی، مرضیه جعفری، سرمربی ایران، فقط در مورد مسائل فوتبالی صحبت کرد و گفت که این تورنمنت فرصتی است تا «پتانسیل زنان ایرانی» نشان داده شود. ایران در نخستین دیدار سه بر صفر مقابل کره جنوبی شکست خورد.
«در مسیری ناشناخته قرار داریم»
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پارسال با اشاره به تلاش برای مدیریت تهدیدهای امنیتی، فرمانی اجرایی مبنی بر ممنوعیت ورود اتباع ۱۲ کشور از جمله ایران به آمریکا را امضا کرد.
هرچند این شامل بازیکنان و کادر فنی حاضر در جام جهانی نمیشود ولی ایران پس از رد درخواست ویزای برخی از مقامهایش، تهدید کرد که مراسم قرعهکشی ماه دسامبر در واشینگتن را تحریم میکند (تهدیدی که البته عملی نشد.)
اما حالا اگر ایران در مسابقات شرکت کند، احتمالا نظارتهای امنیتی پیرامون مسابقات این تیم و کمپ تمرینی برنامهریزیشده آنها در آریزونا، با دقت بسیار بیشتری انجام خواهد شد.
بازیهای تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر - از جمله بازی مقابل آمریکا - در پسزمینه اعتراضات گسترده ضدحکومتی در ایران برگزار شد.
در جریان دومین بازی آنها مقابل ولز، حتی درگیریهایی بین هواداران با دیدگاههای متضاد درباره حکومت ایران رخ داد و با توجه به امیدهای ترامپ برای تغییر رژیم در ایران، ممکن است سناریوی مشابهی در تابستان آینده تکرار شود. لسآنجلس، میزبان دو بازی ایران در جام جهانی، محل سکونت یکی از بزرگترین جوامع ایرانی در جهان است.
نیک مکگیهان از گروه حقوق بشری «فیر اسکوئر» میگوید: «در مسیری ناشناخته قرار داریم؛ چون تنها کمی بیش از سه ماه تا شروع جام جهانی باقی مانده و میزبان به تازگی تهاجمی نظامی به یکی از کشورهای حاضر در مسابقات را آغاز کرده است.»
«اگر ایران تیم خود را بیرون بکشد - نتیجهای که کاملا محتمل به نظر میرسد - فیفا با توجه به ظرفیت موجود برای اعتراض و ناآرامی، احتمالا نفس راحتی میکشد.»
اما حتی در صورت غیبت ایران هم امکان تشدید تنشها وجود دارد؛ به ویژه با توجه به این که این رویداد با جشنهای دویست و پنجاهین سالگرد بیانیه استقلال آمریکا همزمان شده و انتظار میرود ترامپ، همانند جام جهانی باشگاهها و جام رایدر در سال گذشته، حضور بسیار پررنگی داشته باشد.
این درگیری درست چند روز پس از آن آغاز شد که مقامهای دولتی آمریکا هشدار دادند اگر ۱۱ شهر میزبان مسابقات، بودجهای را که در میان تعطیلی بخشی از دولت بلوکه شده دریافت نکنند، ممکن است با پیامدهای امنیتی «فاجعهباری» روبرو شوند؛ آن هم در حالی که گفته میشود آمادهسازیها کندتر از برنامه پیش رفته است.
همچنین نگرانیهای فزایندهای درباره بهکارگیری مأموران اداره مهاجرت و گمرک (ICE) در طول مسابقات و اقدامات خشن کارتلها در مکزیک، همسایه و دیگر میزبان مسابقات، وجود دارد. از سوی دیگر، رابطه میان آمریکا و کانادا، دیگر میزبان جام جهانی، به دلیل وضع مجموعهای از تعرفههای تجاری از سوی دونالد ترامپ، به چالش کشیده شده است.
در طول تعطیلات آخر هفته، اندرو جولیانی، رئیس کارگروه جام جهانی در کاخ سفید، با تمجید از حملات آمریکا به ایران، در شبکههای اجتماعی نوشت که این کار «جهان را به مکانی امن تبدیل خواهد کرد... فردا به بازیهای فوتبال میپردازیم. امشب فرصت آزادی [مردم ایران] را جشن میگیریم.»
با این حال، درگیری در خاورمیانه احتمالا باعث میشود نگاهها بر جانی اینفانتینو، رئیس فیفا، به دلیل رابطه نزدیکی که با ترامپ برقرار کرده است، متمرکز شود.
از «جایزه صلح» فیفا چه خبر؟
فیفا دسامبر گذشته در مراسم قرعهکشی جام جهانی ۲۰۲۶، نخستین «جایزه صلح» خود را به ترامپ اهدا کرد و مدعی شد که او «نقشی کلیدی» در برقراری آتشبس میان اسرائیل و فلسطینیان داشته و بهدنبال پایان دادن به درگیریهای دیگر بوده است.
در عرض همین چند هفته پس از آن مراسم، آمریکا در ونزوئلا، نیجریه و ایران عملیات نظامی انجام داده و به اقدامات احتمالی بیشتر در گرینلند، مکزیک (دیگر میزبان جام جهانی) و کلمبیا (یکی دیگر از شرکتکنندگان در تورنمنت) اشاره کرده است.
در ژانویه نیز دونالد ترامپ به کوبا گفت که باید «توافق کند» یا با عواقب آن روبرو شود. رئیسجمهور آمریکا با سرسختی از سیاست خارجیاش دفاع میکند و معتقد است که در راستای منافع کشورش عمل میکند.
اینفانتینو ماه گذشته از اهدای «جایزه صلح» دفاع کرد و حتی در اولین جلسه «هیئت صلح رئیسجمهور آمریکا» با کلاهی با طرح پرچم آمریکا (USA) ظاهر شد که به نشانه دورههای ریاستجمهوری ترامپ، عدد «۴۷-۴۵» روی آن نقش بسته بود. تصمیم دونالد ترامپ برای حمله به ایران با حمایت و محکومیتهایی همراه شده است اما به نظر میرسد که این اقدام منجر به نظارت و نقد بیشتر تصمیم فیفا برای همسو شدن با او، خواهد شد؛ منتقدان میگویند که این کار خطر سیاسیشدن این نهاد را به همراه دارد.
در ماه ژانویه، ۲۷ سیاستمدار از احزاب کارگر، لیبرال دموکرات، حزب سبز و پلاید کامری (از احزاب ولز)، طرحی را در پارلمان بریتانیا امضا کردند که از نهادهای ورزشی بینالمللی میخواست اخراج آمریکا از رقابتهای بزرگ بینالمللی، از جمله جام جهانی را بررسی کنند.
در این طرح آمده بود که چنین رویدادهایی «نباید برای مشروعیتبخشی یا عادیسازی نقض قوانین بینالمللی توسط قدرتهای بزرگ مورد استفاده قرار گیرند.»
در همان ماه، یکی از مقامهای فدراسیون فوتبال آلمان گفت که در پی اقدامات ترامپ، زمان آن رسیده است که تحریم جام جهانی ۲۰۲۶ بررسی شود. اکنون ممکن است چنین خواستههایی تکرار شود و همچنین احتمال دارد کشورهای حوزه خلیجفارس خواستار مجازات ایران به دلیل حملات تلافیجویانهاش به خاکشان شوند.
فیفا میگوید که بهعنوان برگزارکننده رویدادهای فوتبالی، از نظر قانونی باید بیطرف بماند. در واقع، پارسال آقای اینفانتینو در مقابله با فشارها برای تحریم اسرائیل (پس از آنکه کمیسیون تحقیق سازمان ملل به این نتیجه رسید که این کشور علیه فلسطینیان در غزه مرتکب نسلکشی شده است) گفت که فیفا نمیتواند «مشکلات ژئوپلیتیک را حل کند.»
وزارت خارجه اسرائیل گزارش را قاطعانه رد کرد و آن را «تحریفشده و نادرست» خواند.
برخی منتقدان معتقدند که قوانین فیفا باید تقویت شود تا این نهاد بتواند مقابل رویدادهای جدی ژئوپلیتیک واکنش مناسب نشان دهد؛ این نخستین بار نیست که فیفا به دلیل اقدامات یک میزبان جام جهانی تحت فشار قرار میگیرد.
جام جهانی ۲۰۱۸ در حالی در روسیه برگزار شد که این کشور چهار سال قبل از آن کریمه را از اوکراین به خاکش ضمیمه کرده بود. روسیه همچنین به حملات سایبری، مداخله در انتخابات غرب و انجام حمله با عامل اعصاب نوویچوک در سالزبری متهم بود.
سرانجام در سال ۲۰۲۲ و پس از حمله به اوکراین، فیفا، روسیه را (بعد از امتناع چندین کشور اروپایی از بازی مقابل این تیم) محروم کرد؛ هرچند که اینفانتینو اخیرا گفته که این مجازات کارساز نبوده و خواهان لغو آن است.
هرچقدر هم که سیاست خارجی این کشور جنجالبرانگیز باشد، نشانهای از تمایل رئیس فیفا برای تحریم آمریکا، وجود ندارد. بدیهی است که در ۴۸ ساعت اخیر، چشمانداز سیاسی جام جهانی که از قبل هم با پیچیدگیهایی همراه بود، با چالشهای بزرگتری روبرو شده است.