در مرز ایران و ترکیه چه می‌گذرد؟ مسافران ایرانی؛ این‌‍ بار نه گردشگر و نه پناهجو

وضعيت در مرزهای جنوب شرقی ترکیه ملتهب است؛ آتش اعتراضات ایران و البته سرکوب آن به ترکیه رسیده است.

تیم ما در نزدیکی وان مستقر شده است، یکی از نزدیک‌ترین شهرها به مرز ایران. ۱۵ سال پیش، هنگام ترک ایران به این شهر آمده بودم. این بار اما قرار است از ایرانی‌هایی گزارش تهیه کنم که کشورشان را ترک کرده‌اند.

جابه‌جایی و تردد در مناطق مرزی با ایران به شدت افزایش یافته است؛ خودروهای کرایه‌ای کمیاب شده‌اند و اکثر قریب به اتفاق مسافران هتل‌ها ایرانی‌اند.

کاسب‌ها و هتلداران می‌گویند فقط زمان جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل با چنین جمعیت انبوهی از ایرانی‌ها مواجه بوده‌اند.

مشهور است که در زمان تعطیلات، به ویژه در نوروز، شمار گردشگران ایرانی بیش از جمعیت خود وان است.

اما حالا راننده ونی که ما را به اینجا آورد، می‌گوید که ایرانی‌هایی که به وان می‌آیند، دیگر گردشگر نیستند. به ترکی می‌گوید آنها «معدور» هستند، کلمه‌ای که معادل فارسی آن یعنی «قربانی».

ایرانی‌هایی که حالا به شهرهای مرزی ترکیه می‌آیند، دیگر نه گردشگرند و نه پناهجو؛ مستأصل‌ هستند و منتظر.

آنها در انتظار روزهای آینده در این شهر مرزی پناه گرفته‌اند.

چهره‌ ایرانی‌هایی که به مرز می‌رسند وحشت‌زده و خسته‌ است؛ آنها ناامیدند.

اغلب روایت‌هایی هولناک از شب‌های سرکوب اعتراضات دارند، بسیاری‌شان از صدای شلیک گلوله می‌گویند. اما تنها شمار اندکی حاضرند، از شرایط داخل بگویند. بسیاری‌شان اینجا، در نزدیکی مرز، هنوز احساس امنیت نمی‌کنند.

در لابی هتل اغلب مسافران فارسی صحبت می‌کنند و تعداد آنها در حال افزایش است.

برادری با دو خواهرش از کرج رسیده بودند. پشت به پشتِ آنها، زوج جوان دیگری از مراغه وارد شدند. همگی در صف هتل ایستاده بودند.

دختر جوانی گفت که «آن طرف اینترنت نیست، هیچی نیست. آمدیم ببینیم چی شده.» برادرش موبایلش را باز کرد و مدرک ضرر ۲۰ هزار دلاری‌اش را نشان داد که به خاطر قطع اینترنت و یک هفته توقف کسب‌وکارش روی دستش مانده است.

با همان صورت‌های وحشت‌زده می‌گفتند که همه مسافران هنگام عبور از مرز موبایل‌هایشان را پنهان می‌کنند.

پسر جوانی می‌گوید که مصاحبه با شبکه‌های خارجی یعنی موقع برگشت «از همان مرز دستبند قپانی بزنند.»

فروشنده اپراتور دولتی تلفن‌های همراه «ترک تلکام» می‌گوید که این‌ روزها بسیاری از مشتریانش ایرانی‌هایی هستند که برای خرید سیم‌کارت می‌آیند. اما می‌گوید که دیگر در ایران رومینگ ترکیه کار نمی‌کند و ایرانی‌ها برای استفاده از سیم‌کارت ترکیه باید تا دم مرز بیایند.

اکثر شهروندان ترکیه هم کنجکاوند که در ایران چه می‌گذرد؟ سرنوشت حکومت و اعتراضات چه می‌شود؟ آیا جنگ می‌شود؟ آیا آمریکا و اسرائیل در اعتراضات نقش داشته‌اند؟

جامعه و افکار عمومی ترکیه بر سر وقایع ایران دو تکه شده است. بخشی معتقدند این اعتراضات ادامه دخالت‌های خارجی است که با انقلاب سال ۵۷ آغاز شد. اما بخشی دیگر که عمدتا سکولارها، چپ‌ها و فمینیست‌ها هستند، در فضای مجازی به صراحت در کنار معترضان ایستاده‌اند.

دولت ترکیه اما تکلیفش را روشن کرده است. در حالی که پلیس در استانبول، برگزاری تظاهرات در همبستگی با معترضان را ممنوع کرد، حامیان حکومت ایران در مقابل کنسولگری جمهوری اسلامی تجمع کردند. طرفداران حکومت جمهوری اسلامی، وقایع اخیر را بخشی از روند «ترور و خرابکاری» سازمان‌های جاسوسی اسرائیل و آمریکا می‌دانند که «با هدف بی‌ثبات کردن ایران» انجام می‌شود.

رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه دوشنبه پس از جلسه کابینه گفت: «همسایه ما ایران، پس از حمله اسرائیل اکنون با آزمونی جدید از ناآرامی‌های اجتماعی روبروست. ایمان دارم که برادران ایرانی‌مان از این دوران پر از تله نیز عبور خواهند کرد.»