«همه‌ چیز ممکن است پیش بیاید»؛ چرا خارج کردن اورانیوم ایران برای آمریکا پرخطر است؟

یورش نیروهای آمریکا به یک تاسیسات هسته‌ای زیرزمینی و مخفی برای بیرون بردن ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران شاید دور از ذهن یا حتی غیرممکن به نظر برسد، اما بنا بر گزارش‌ها، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در حال بررسی این گزینه برای رسیدن به هدف اصلی خود در این جنگ است: جلوگیری از دستیابی حکومت ایران به سلاح هسته‌ای.

به نظر کارشناسان نظامی و مقام‌های پیشین دفاعی آمریکا که با بی‌بی‌سی گفت‌وگو کرده‌اند، چنین عملیاتی بسیار دشوار و همراه با خطرات فراوان خواهد بود. آن‌ها می‌گویند لازمه چنین عملیاتی اعزام نیروهای زمینی است و شاید تکمیل آن چند روز یا حتی چند هفته طول بکشد.

میک مولروی، معاون پیشین دستیار وزیر دفاع آمریکا در امور خاورمیانه، می‌گوید خارج کردن ذخایر اورانیوم از «پیچیده‌ترین عملیات‌های ویژه در تاریخ» خواهد بود.

این سناریو فقط یکی از چند اقدام نظامی است که آقای ترامپ ممکن است در ایران انجام دهد.

از دیگر گزینه‌ها گرفتن جزیره خارگ با هدف افزایش فشار بر ایران برای بازگشایی کامل تنگه هرمز است. همچنین ممکن است آمریکا از تهدید به عملیات‌های نظامی تازه برای کشاندن ایران به پای میز مذاکره استفاده کند.

دونالد ترامپ روز سه‌شنبه در گفت‌وگوی تلفنی با شبکه خبری سی‌بی‌اس، شریک آمریکایی بی‌بی‌سی، به این سوال جواب نداد که آیا می‌‌شود بدون خارج کردن یا نابود کردن اورانیوم غنی‌شده ایران، در این جنگ اعلام پیروزی کرد یا نه.

اما به نظر می‌رسید او می‌کوشد اهمیت این ذخایر را ناچیز جلوه دهد. او به خسارت‌های ناشی از حملات آمریکا و اسرائیل در ژوئن گذشته اشاره کرد: «[ذخایر اورانیوم] آن‌قدر در عمق زمین دفن شده که دسترسی به آن برای هر کسی بسیار دشوار خواهد بود. خیلی پایین هستند. بنابراین ... جایشان کاملا امن است. اما، می‌دانید، ما در این باره تصمیم خواهیم گرفت.»

این اظهارات پس از آن مطرح شد که روزنامه وال‌استریت ژورنال گزارش داد آمریکا در حال بررسی عملیاتی برای خارج کردن این مواد است. کاخ سفید هم گفت آقای ترامپ هنوز تصمیم نهایی‌اش را نگرفته است.

کارشناسان گفتند هر عملیاتی که هدفش ذخایر اورانیوم ایران باشد، با چند چالش بزرگ لجستیکی روبه‌رو خواهد بود.

به گفته مقام‌های ارشد آمریکا، ایران در آغاز جنگ حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار داشت. این ماده را می‌توان در مدتی نسبتا کوتاه به آستانه ۹۰ درصدی لازم برای تولید اورانیوم با درجه تسلیحاتی رساند.

ایران همچنین حدود هزار کیلوگرم اورانیوم با غنای ۲۰ درصد و ۸۵۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۳/۶ درصد در اختیار دارد که این سطح برای پژوهش‌های پزشکی پذیرفته شده است.

گمان می‌رود بخش عمده اورانیوم با غنای بالایی که به‌آسانی می‌توان آن را به مواد لازم برای ساخت بمب یا موشک تبدیل کرد، در اصفهان نگهداری می‌شود. این تاسیسات یکی از سه مرکز هسته‌ای زیرزمینی ایران است که پارسال در حملات هوایی آمریکا و اسرائیل هدف قرار گرفت.

اما هنوز روشن نیست چه مقدار از اورانیوم با غنای بالا در مکان‌های دیگر نگهداری می‌شود.

جیسون کمپبل، مقام ارشد پیشین وزارت دفاع آمریکا در دولت‌های باراک اوباما و دونالد ترامپ، می‌گوید اگر آمریکا دقیقا می‌دانست این ذخایر کجا قرار دارند، اجرای عملیات نظامی برای بازیابی این مواد آسان‌تر می‌شد.

به گفته آقای کمپبل «سناریوی ایده‌آل این است که دقیقا بدانیم این مواد کجا هستند. اگر این مواد در چهار سایت مختلف پراکنده شده باشند، آن وقت با سطحی کاملا متفاوت از پیچیدگی روبه‌رو هستیم.»

علاوه بر اصفهان، این احتمال هم هست که بخشی از اورانیوم با غنای بالا در فردو و نطنز نگهداری شود، دو تاسیسات غنی‌سازی دیگری که پارسال در عملیات «چکش نیمه‌شب» هدف قرار گرفتند.

رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، ماه گذشته گفت بخش عمده اورانیوم با غنای بالای ایران در اصفهان نگهداری می‌شود و بخشی از این مواد هم در نطنز قرار دارد. اما او گفت اطلاعات دقیق‌تر در دسترس نیست، زیرا بازرسان از زمان خروج از ایران پس از حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در سال ۲۰۲۵، دیگر از این سایت‌ها بازدید نکرده‌اند.

آقای گروسی به خبرنگاران گفت: «سوال‌های زیادی هست که فقط وقتی بتوانیم بازگردیم، روشن و شفاف خواهند شد.»

حتی اگر فرض کنیم آمریکا از محل نگهداری ذخایر اورانیوم با غنای بالا آگاه است، دسترسی به آن‌ها چالش‌های دیگری را پیش می‌کشد.

نشانه‌هایی وجود دارد که ایران پیش از حملات آمریکا و اسرائیل، برای حفاظت از یک مجتمع زیرزمینی در نزدیکی یکی از تاسیسات هسته‌ای خود استحکامات بیشتری ایجاد کرده بود. تصاویر ماهواره‌ای ماه فوریه نشان می‌داد همه ورودی‌های مجموعه تونل‌های اصفهان ظاهرا با خاک مسدود شده‌اند؛ اقدامی که انجام هرگونه عملیات را دشوارتر می‌کند.

آمریکا و اسرائیل از آغاز جنگ توانسته‌اند تنها با حملات هوایی، نیروی دریایی ایران را درهم بکوبند؛ توان موشک‌های بالستیک آن را کاهش دهند و به زیرساخت‌های صنعتی‌اش آسیب بزنند. اما کارشناسان می‌گویند برخلاف آن اهداف نظامی، خارج کردن اورانیوم غنی‌شده ایران بدون استفاده از نیروهای زمینی ممکن نیست.

آمریکا می‌تواند از یگان‌هایی از لشکر ۸۲ هوابرد، که به خاورمیانه اعزام شده‌اند، برای تامین امنیت مناطق اطراف اصفهان و نطنز استفاده کند. سپس نیروهای عملیات ویژه که برای کار با مواد هسته‌ای آموزش دیده‌اند، برای خارج کردن اورانیوم غنی‌شده وارد عمل می‌شوند. خود اورانیوم به شکل گاز است و احتمالا در محفظه‌های فلزی بزرگ نگهداری می‌شود.

تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد ورودی‌های اصفهان و نطنز در حملات هوایی آمریکا به‌شدت آسیب دیده‌اند. نیروهای آمریکا احتمالا برای کنار زدن آوار و پیدا کردن اورانیوم غنی‌شده، که گمان می‌رود در تونل‌هایی در اعماق زمین نگهداری می‌شود، به ماشین‌آلات سنگین نیاز خواهند داشت، آن هم در حالی که باید با ضدحمله‌های احتمالی ایران هم روبه‌رو شوند.

آقای کمپبل گفت: «اول باید محل را خاک‌برداری و [اورانیوم غنی‌شده] را پیدا کنند، آن هم در حالی که به احتمال زیاد تقریبا پیوسته با تهدید روبه‌رو هستند.»

هنوز روشن نیست ایران چگونه واکنش نشان دهد یا تا چه اندازه ممکن است برای نیروهای زمینی آمریکا که تاسیسات اصلی هسته‌ای این کشور را هدف قرار داده‌اند، تهدید باشد.

الکس پلیتساس، مقام پیشین دفاعی آمریکا و پژوهشگر ارشد غیرمقیم در موسسه امنیت خاورمیانه اسکوکرافت، می‌گوید آمریکا و اسرائیل در حال تضعیف «توان دفاعی ایران برای هموار کردن مسیر چنین عملیاتی در صورت لزوم» بوده‌اند. اما این عملیات همچنان «پرخطر» خواهد بود.

نیروهای زمینی آمریکا در اصفهان، که در عمق خاک ایران قرار دارد، در موقعیتی جدا افتاده و بدون پشتیبانی نزدیک مستقر خواهند شد. آقای پلیتساس می‌گوید: «این فاصله‌ها [انتقال مجروحان] را دشوار می‌کند. [نیروهای آمریکا] هنگام ورود و خروج در برابر آتش ضدهوایی آسیب‌پذیر خواهند بود و زمانی هم که در تاسیسات هسته‌ای هستند، در معرض حمله قرار می‌گیرند.»

کارشناسان می‌گویند این عملیات شاید به شکل‌های مختلفی انجام شود. اما به احتمال زیاد با در اختیار گرفتن یک فرودگاه یا منطقه فرود همراه خواهد بود تا نیروهای آمریکا از آن‌جا عملیات خود را پیش ببرند و سپس، پس از بازیابی اورانیوم غنی‌شده، آن را از ایران خارج کنند.

کارشناسان نظامی می‌گویند لشکر ۸۲ هوابرد، که برای تامین امنیت فرودگاه‌ها و دیگر زیرساخت‌ها آموزش دیده است، می‌تواند همراه با دیگر نیروهای آمریکا برای برپا کردن یک پایگاه عملیاتی برای این ماموریت به کار گرفته شود. پس از تامین امنیت اورانیوم، ایالات متحده با این پرسش روبه‌رو خواهد شد که آن را از کشور خارج کند یا در همان محل رقیق کند.

مقام‌های ارشد دولت آمریکا در آغاز جنگ گفته بودند که واشنگتن ممکن است به جای خارج کردن اورانیوم با غنای بالای ایران از کشور، رقیق‌سازی آن را در همان محل در نظر بگیرد. اما جاناتان روهه، کارشناس برنامه هسته‌ای ایران در «موسسه یهودی امنیت ملی آمریکا»، اندیشکده‌ای محافظه‌کار در واشنگتن، می‌گوید این کار عملیاتی بزرگ، پیچیده و زمان‌بر خواهد بود.

به گفته آقای روهه تصاحب و خارج کردن اورانیوم از ایران گزینه‌ای سریع‌تر است و به آمریکا این امکان را می‌دهد که این مواد را در داخل ایالات متحده رقیق‌سازی کند ولی این عملیات به هر شکلی که انجام شود، بسیار پرخطر خواهد بود.

آقای روهه می‌گوید: «در واقع با حدود نیم تن اورانیوم روبه‌رو هستیم که عملا در حد اورانیوم با درجه تسلیحاتی است و باید آن را بیرون بیاوریم و ممکن است یک میلیون مشکل پیش بیاید.»