چرا ترکیه نگران آشوب در مرزهایش با ایران است؟

بزرگترین نگرانی ترکیه فروپاشی حکومت در تهران و ورود ایران به دورانی از جنگ داخلی و آشوب سرزمینی است. مقام‌های آنکارا، به‌خصوص با توجه به تجربه سوریه، نگران این موضوع هستند. آنها همچنین نگرانند که در صورت سقوط حکومت، ترکیه به هدف بعدی اسرائیل برای تثبیت هژمونی خود در منطقه بدل شود.

یکی از آشکارترین مواضع را دیروز دولت باغچه‌لی، رهبر حزب حرکت ملی‌گرا، یکی از دو حزب ائتلاف حاکم و متحد نزدیک رجب طیب اردوغان، در ضیافت افطار با شهرداران بیان کرد:

«در ساختاری مانند ایران، با پیشینه وسیع تاریخی ... هرگونه فروپاشی به یک مشکل حکومتی محدود نخواهد شد. بلکه پیامدهایی همچون فشارهای امنیتی فرامرزی، جابه‌جایی‌های نامنظم جمعیتی، کشمکش‌های فرقه‌ای، گسترش شبکه‌های اقتصاد غیرقانونی، تکثیر گروه‌های مسلح نیابتی و شکل‌گیری خلاهای ژئوپلیتیک جدید را به همراه خواهد داشت.»

آقای باغچه‌لی همچنین گفت: «مشکلی که ترکیه با آن روبه‌روست، بحران مرزی دوردست نیست بلکه مستقیما به امنیت ملی و امنیت مرزها و ثبات منطقه مربوط می‌شود. تجربه سوریه با هزینه‌ای سنگین به ما [درس‌هایی] آموخت. ... تحولات امروز که حول ایران شکل گرفته‌اند هم باید همینقدر محتاطانه بررسی شوند. به محض آنکه خلا حکومتی در منطقه‌ای ایجاد شود، عقلانیت، وجدان، خرد جمعی و شفقت میدان‌داری نمی‌‌کند: اسلحه‌ حاکم عرصه می‌شو‌.»

آقای باغچه‌لی گفت که ترکیه نباید مثل مورد سوریه «غافلگیر» شود: «اول از همه امنیت مرزها باید در بالاترین سطح تقویت شود. برای هر سناریوی احتمالی در مرز ایران باید آمادگی‌های چندلایه صورت گیرد. فشارهای احتمالی مهاجرتی، گسترش شبکه‌های قاچاق، ایجاد فضای مانور برای گروه‌های مسلح نیابتی، نفوذهای تروریستی و پیامدهای اقتصادی باید هم‌زمان و در چارچوب یک نگاه امنیتی مدیریت شوند.»

احتمال ورود حزب‌های کرد مخالف جمهوری اسلامی به جنگ، پس از گزارش رسانه‌های آمریکا درباره تمایل واشنگتن و تل‌آویو به این کار و اظهار نظر اول دونالد ترامپ که گفته بود «عالی می‌شود»، مقام‌های ترکیه‌ را بسیار نگران کرد.

آقای ترامپ چند روز بعد حرف دیگری زد و گفت فعلا برنامه‌ای برای ورود کردها به جنگ ندارد. اما این احتمال هنوز از بین نرفته است.

عبدالله مهتدی، دبیرکل حزب کومله کردستان ایران، دیروز به مجله نیوزویک گفت که نیروهایش آماده‌اند در صورت حمایت دونالد ترامپ، در میانه کارزار هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل، عملیات زمینی را علیه نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی آغاز کنند:

«فکر می‌کنم اگر ایالات متحده تصمیم بگیرد از احزاب کرد حمایت و محافظت کند، ما می‌توانیم نقش بسیار بسیار مهمی ایفا کنیم. می‌توانیم روندی را برای آزادسازی آغاز کنیم، نه به معنای کلاسیک، اما می‌توانیم نیروهای ایرانی را کنار بزنیم و کنترل شهرها را در مناطق کردستان به دست بگیریم، از مردم خود محافظت کنیم، از آن‌ها در برابر کشتار نیروهای رژیم حفاظت کنیم؛ امنیت برقرار کنیم؛ از هرج‌ومرج جلوگیری کنیم. این می‌تواند روحیه بزرگی به مردم ایران بدهد تا قیام کنند. بنابراین، این ممکن است امتیاز بزرگ مردم در برابر رژیم باشد.»

ترکیه نگرانی‌های دیگری هم دارد: افزایش قیمت انرژی که اقتصاد ترکیه را مثل بسیاری دیگر تحت تاثیر قرار می‌دهد؛ هرج‌ومرج بیشتر در عراق منافع ترکیه را به خطر می‌اندازد و مسئله دیگر موشک‌هایی است که ناتو در آسمان ترکیه رهگیری کرده است.

قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء، هرگونه شلیک موشک به طرف ترکیه را تکذیب کرده است.

هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در نشست خبری با وزیر امور خارجه بنگلادش، گفت:

«این جنگ باید هرچه سریع‌تر تمام شود. در این مرحله روشن است که همه طرف‌ها باید به میز دیپلماسی بازگردند و راه‌حل پایدار تنها از راه گفت‌وگو به دست می‌آید. ما به‌عنوان ترکیه تمام تلاشمان را در همین مسیر متمرکز کرده‌ایم. مایلم تاکید کنم که تلاش‌های صادقانه ما برای صلح و ثبات و رویکرد سازنده‌ای که نشان داده‌ایم، به هیچ وجه به معنای کوچک‌ترین مصالحه بر سر امنیت ملی ما نیست. همان‌طور که می‌دانید، دیروز یک موشک دیگر که به طرف کشور ما شلیک شده بود،‌در هوا منهدم شد. ما درباره این مسئله جدی با همتایان ایرانی خود در تماس مستقیم هستیم.»

آقای فیدان با انتقاد شدید از دولت اسرائیل تاکید کرد ترکیه در دام تحریک‌ها برای ورود به این «جنگ ناعادلانه» نخواهد افتاد.

در همین حال پست عباس عراقچی به زبان ترکی در شبکه‌های اجتماعی در رسانه‌های ترکیه بازتاب یافت. اقای عراقچی نوشته بود:

«دعاها و همبستگی‌ای که ملت برادر ترکیه و جمهوری دوست ترکیه برای مردم ایران نشان داده‌اند، برای ما منبع بزرگ قدرت و روحیه است.»

با این حال پس از آنکه سفارت آمریکا در بغداد شنبه در یک هشدار امنیتی از شهروندان آمریکا خواست فورا عراق را ترک کنند، ترکیه هم هشداری مشابه صادر کرد و به شهروندانش توصیه کرد که مگر در موارد کاملا ضروری از سفر به عراق خودداری کنند.

این هشدار پس از حمله پهپادی به ساختمان سفارت آمریکا در بغداد صادر شد.

تاکنون چند تجمع هم در ترکیه در اعتراض به جنگ برپا شده است. در تازه‌ترین نمونه، اعضای اتحادیه جوانان ترکیه (تی‌جی‌بی) که پرچم‌های ترکیه و ایران را در دست داشتند در اعتراض به حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، مقابل سفارت آمریکا در آنکارا تجمع کردند.