جنگ ایران چه معنایی برای آتش‌بس شکننده غزه دارد؟

هم‌زمان با جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران که به نظر می‌رسد در حال تغییر نقشه راهبردی منطقه است و توجه جهان را بیش از پیش به تهران معطوف کرده، آتش‌بس شکننده غزه بیش از هر زمان دیگری در معرض خطر و تهدید قرار گرفته است.

تشدید گسترده درگیری‌های نظامی، پرونده غزه را به حاشیه رانده است: کانال‌های دیپلماتیک زیر فشار فزاینده قرار گرفته‌اند، طرح‌های اداره پس از جنگ متوقف مانده و وضعیت انسانی همچنان رو به وخامت می‌رود و بحرانی‌تر می‌شود.

برای واشنگتن، بازسازی غزه و ترتیبات اداره آن، رفته‌رفته اهمیت کمتری پیدا می‌کند و به تدریج از اولویت‌های اصلی فاصله می‌گیرد.

تحلیلگران هشدار می‌دهند که اسرائیل ممکن است از تشدید تنش‌های منطقه‌ای به عنوان پوششی برای اعمال محدودیت‌های بیشتر بر مردم غزه و به تعویق انداختن اجرای تعهدات مندرج در مرحله دوم توافق آتش‌بس استفاده کند. این موضوع نگرانی‌ها را درباره دوام نیاوردن و شکننده‌تر شدن این آتش‌بس تشدید کرده است.

آیا هیئت صلح می‌تواند نقش خود را ایفا کند و اثرگذار باشد؟

در حالی که چشم‌انداز روشنی از آینده اداره غزه وجود ندارد، نقش مورد انتظار «هیئت صلح» طراحی‌شده از سوی آمریکا و «نیروی بین‌المللی تثبیت» نیز اکنون بیش از گذشته در هاله‌ای از تردید و ابهام قرار گرفته است.

بنا بر گزارش‌ها، دور تازه‌ای از گفت‌وگو میان اعضای حماس و فرستادگان هیئت صلح در شرم‌الشیخ مصر برگزار شده است؛ تلاشی تازه برای اجرایی کردن مرحله دوم توافق آتش‌بس غزه که در پی آن، گذرگاه مرزی رفح پس از وقفه‌ای طولانی، بار دیگر بازگشایی شد.

برخی تحلیلگران این پرسش را مطرح کرده‌اند که آیا برگزاری این گفت‌وگوها در چنین مقطعی می‌تواند دستاورد مثبتی داشته باشد، یا این‌ که این اقدام صرفا برای القای این پیام بوده است که پرونده غزه همچنان در دستور کار قرار دارد.

فاروق جویده، نویسنده مصری، در روزنامه دولتی الاهرام نوشت: «هیچ‌ کس نمی‌داند سرنوشت غزه چه خواهد شد، هیئت صلح کجاست و میلیاردها دلاری که ترامپ برای بازسازی غزه جمع‌آوری کرد به کجا رفته است. آیا این پول‌ها قرار است به جای غزه صرف جبران خسارت اسرائیل یا لبنان شود، یا زیان‌های ارتش آمریکا در جنگ را پوشش دهد؟»

در زمان آغاز به کار این هیئت در فوریه، بیش از۲۰ کشور عضو تعهد کردند بیش از ۱۶ میلیارد دلار به آن اختصاص دهند؛ از جمله شماری از کشورهای خلیج فارس که بعدتر خود هدف حمله ایران قرار گرفتند و این مسئله می‌تواند اولویت‌های مالی آنها را تغییر دهد.

وب‌سایت پولیتیکو گزارش داد که این هیئت در «بانک جهانی» و «جی‌پی مورگان چیس» حساب‌هایی باز کرده است و واشنگتن نیز به گفته یک مقام آمریکایی که نامش فاش نشده، با کشورهایی که تعهد مالی داده‌اند در تماس است تا «اطلاعات بانکی لازم برای انتقال این مبالغ» را در اختیار آنها قرار دهد.

نقش آمریکا به عنوان یکی از ضامن‌های اصلی طرح آتش‌بس نیز اکنون با موانعی روبه‌رو است.

وسام عفیفه، تحلیلگر سیاسی فلسطینی نزدیک به حماس، به الجزیره قطر گفت اگر واشنگتن درگیر رویارویی گسترده‌تر و طولانی‌تری با ایران شود، تمایلش به فشار آوردن بر دولت اسرائیل برای پیش بردن مرحله دوم توافق کاهش خواهد یافت.

واشنگتن همچنین اعلام کرد که با اندونزی در حال گفت‌وگو است. این کشور با اشاره به «تشدید درگیری‌های منطقه‌ای»، برنامه اعزام نیرو به غزه در چارچوب «نیروی بین‌المللی تثبیت» را متوقف کرده است، با وجود آن‌ که پیش‌تر تعهد داده بود ۸ هزار نیرو اعزام کند.

اسرائیل در غزه چه رویکردی در پیش گرفته است؟

شبکه مستقل فلسطینی الکوفیه که در قاهره مستقر است، این احتمال را مطرح کرد که اسرائیل از درگیری جاری با ایران «سوء استفاده» می‌کند تا توجه رسانه‌ها را از مسئله فلسطین منحرف کند.

سعد نمر، استاد علوم سیاسی، به این شبکه گفت: «این وضعیت به اسرائیل آزادی عمل بسیار گسترده‌ای می‌دهد تا هر گونه که می‌خواهد عمل کند»، و در این زمینه به خودداری اسرائیل از بازگشایی گذرگاه مرزی رفح و نیز ادامه حملات نیروها و شهرک‌نشینان اسرائیلی در کرانه باختری اشاره کرد.

او همچنین گفت: «کشتارها و بازداشت‌های روزانه [به دست نیروهای اسرائیلی] از زمان آغاز این جنگ شدت گرفته‌اند.»

وسام عفیفه، تحلیلگر سیاسی فلسطینی نزدیک به حماس، به الجزیره گفت یکی دیگر از تاکتیک‌های احتمالی اسرائیل این است که عملیات نظامی در غزه را متوقف کند و موقتا اوضاع را آرام نگه دارد؛ زیرا می‌داند گشودن هم‌زمان چند جبهه چه خطراتی در پی دارد.

در گزارشی که سایت اسرائیلی وای‌نت منتشر کرده، آمده است که نیروهای اسرائیلی در غزه همچنان با تلاش‌های حماس برای تجدید سازمان و به چالش کشیدن مواضع در امتداد «خط زرد» مواجه‌اند. بر اساس این گزارش، حماس برای جبران از دست رفتن پوشش هوایی که پیش‌تر پشتیبانی گسترده‌ای از یگان‌های پیاده‌نظام فراهم می‌کرد، از «فریب‌ها و تاکتیک‌های خلاقانه» استفاده می‌کند. این گزارش همچنین می‌افزاید که منابع از نو اولویت‌بندی شده‌اند و میزان مهمات اختصاص‌یافته به این باریکه نیز کاهش یافته است.

«خط زرد» به مناطقی اشاره دارد که ارتش اسرائیل بر اساس توافق آتش‌بس همچنان کنترل آنها را در غزه در دست دارد. این مناطق حدود ۵۳ درصد این نوار غزه را شامل می‌شوند.

این گزارش همچنین می‌گوید که ارتش اسرائیل خود را برای این احتمال نیز آماده می‌کند که حماس هم مانند حزب‌الله لبنان با شدتی بیشتر وارد جنگ شود.

شیمون شرمن در «جوییش نیوز سیندیکیت» نوشت: «اسرائیل در حالی که بخش اصلی نیروی هوایی، یگان‌های پیاده‌نظام و واحدهای اطلاعاتی خود را به جبهه‌های ایران و لبنان منتقل کرده بود، با تشدید محسوس عملیات تهاجمی، کاهش حضورش در غزه را جبران کرد.»

آقای شرمن همچنین به «روندی موازی که در خان‌یونس در جریان است» اشاره کرد. منظور او گروه شبه‌نظامی ضد حماس تحت حمایت اسرائیل به رهبری حسام اسطل است که مجموعه‌ای از یورش‌ها را به مناطق تحت کنترل حماس آغاز کرده است.

حماس چه تاثیری از این تحولات پذیرفته است؟

«اسکای نیوز عربی» مستقر در امارات متحده عربی با رفیق عوض، رئیس مرکز مطالعات قدس، گفت‌وگو کرد. او گفت: «بی‌ثبات شدن حکومت ایران و تضعیف کنترل آن، حماس را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد؛ چه از نظر توان داخلی، چه از نظر شبکه‌های منطقه‌ای، و چه از نظر روابط پنهان امنیتی، مالی و نظامی آن با ایران.»

«الشرق الاوسط» نیز گزارش داد که این گروه از احتمال حملات اسرائیل علیه رهبرانش نگران است و فاش کرد که «تدابیر امنیتی سخت‌گیرانه» به اجرا گذاشته شده است.

اما منابع حماس به این روزنامه گفتند آنچه در ایران رخ داده بر گفت‌وگوهای آتش‌بس تاثیری نخواهد گذاشت. آنها توضیح دادند که رهبری حماس و گروه‌های فلسطینی همچنان به ادامه آتش‌بس و دستیابی به توافق درباره همه مسائل باقی‌مانده متعهد هستند.

چالش دیگر حماس، موقعیت سیاسی حساسی است که این گروه پس از حملات ایران به اهدافی در قطر اکنون با آن روبه‌رو شده است. حماس اکنون میان ایران، حامی دیرینه مالی و نظامی خود، و قطر که میزبان شماری از رهبران ارشد این گروه است و در مذاکرات آتش‌بس با اسرائیل نقشی حیاتی در میانجی‌گری ایفا می‌کند، قرار گرفته است. این وضعیت می‌تواند حماس را در مرحله پیش رو به بازنگری در ائتلاف‌هایش وادار کند.

حماس از ایران خواست از هدف قرار دادن کشورهای همسایه خودداری کند.

هم‌زمان رسانه‌های اسرائیلی در بحبوحه جنگ جاری با ایران، روایت‌های متناقضی درباره توانایی‌های حماس ارائه کردند.

هاآرتص گزارش داد که حماس از جنگ اسرائیل و آمریکا علیه ایران برای تثبیت دوباره کنترل خود بر نوار غزه استفاده می‌کند؛ «هم با به نمایش گذاشتن افراد مسلح در مناطقی در غرب خط زرد که در کنترل آن است... و هم با حمله به فلسطینیانی که در شبکه‌های اجتماعی از این گروه انتقاد کرده‌اند».

در مقابل، وای‌نت از «سردرگمی در میان نیروهای عملیاتی حماس» خبر داد که به گفته این رسانه، ناشی از «اقدامات فریب‌دهنده نیروهای اسرائیلی در میدان» است.

این روزنامه نوشت: «حماس در حال آماده کردن خود، شناسایی نقاط ضعف و برنامه‌ریزی برای حملات آینده است، اما هم‌زمان استحکام مواضع دفاعی اسرائیل در غزه آن را بیش از پیش دچار ناکامی و سرخوردگی می‌کند.»

فشارهای اقتصادی و کاهش کمک‌ها

الشرق الاوسط به نقل از یکی از ساکنان غزه نوشت: «آنچه در ایران می‌گذرد، مستقیما بر زندگی ما اثر می‌گذارد. اکنون غزه به فراموشی سپرده شده و جهان رنج مردم آن را نادیده می‌گیرد.»

رفیق عوض در گفت‌وگو با اسکای نیوز عربی گفت: «شرایط در غزه همچنان بسیار وخیم است؛ هم از نظر اجتماعی و هم از نظر اقتصادی، و بر همه جنبه‌های زندگی در این باریکه تاثیر می‌گذارد.»

احمد ابوقمر، کارشناس اقتصادی فلسطینی، به الجزیره گفت اقتصاد فلسطینی‌ها تقریبا به طور کامل به اقتصاد اسرائیل وابسته است و همین مسئله باعث می‌شود هرگونه اختلال در زنجیره‌های تامین اسرائیل، مستقیما بر کرانه باختری و نوار غزه اثر بگذارد.

او گفت: «این واقعیت نوعی نابسامانی اقتصادی در بازارها ایجاد می‌کند که خود را در بی‌ثباتی قیمت‌ها و افزایش‌های ناگهانی نشان می‌دهد.»

هاآرتص ۱۹ مارس گزارش داد که بر اساس آمار منتشرشده از سوی مرکز هماهنگی غیرنظامی-نظامی تحت مدیریت آمریکا در کریات گت، شمار کامیون‌های ورودی به نوار غزه از زمان آغاز جنگ با ایران ۸۰ درصد کاهش یافته است. پیش از آغاز جنگ، میانگین هفتگی کامیون‌های ورودی به این باریکه ۴۲۰۰ دستگاه بود.

واحد «هماهنگ‌کننده فعالیت‌های دولت در منطقه»، موسوم به «کوگات»، همچنان تاکید کرد که روند ورود کمک‌ها ادامه دارد. اما کوگات در بیانیه‌ای که ۲۸ فوریه منتشر کرد، گفت «چندین تعدیل امنیتی ضروری» از جمله بسته شدن گذرگاه رفح، به اجرا درآمده است و افزود این اقدام بر شرایط انسانی تاثیری نخواهد گذاشت، زیرا محموله‌های غذایی نیازهای تغذیه‌ای جمعیت منطقه را تامین می‌کند.