Markii Osama bin Laden uusan qori aqoon balse uu yaqaanay wadista cagafta: Dib-u-milicsi wajiyada noloshiisii hore

Osama bin Laden wuxuu ku dhashay Saudi Arabia si sax ah 69 sano ka hor maanta, 10-ka Maarso 1957. Xitaa indhaha qoyskiisa iyo saaxiibbadiisa, carruurnimadiisii wuxuu ahaa wiil "aamusnaan badan oo xishood badan." Laakiin wuxuu helay dareen iyo caan caalami ah ka dib weerarradii September 11 attacks ee ka dhacay United States sannadkii 2001, isagoo loo aqoonsaday argagixisada adduunka ugu aadka loo raadinayo iyo hoggaamiyaha ururka xagjirka caalamiga ah ee al-Qaeda.

Osama bin Laden waxaa lagu dilay hawlgal milatari oo ay fulisay United States magaalada Abbottabad ee Pakistan sannadkii 2011, toban sano ka dib weerarkii sababay dhimashada ku dhowaad 3,000 qof.

Qoraalkan, waxaan isku daynay inaan fahamno dhinacyada kala duwan ee shakhsiyadda Osama bin Laden annagoo ka duulayna hadallo hore oo ay sameeyeen wiilkiisa, saaxiibbadiis, iyo taliyayaal Afgaan ah, si loo arko sida uu uga soo gudbay wiil aamusnaan badan una noqday xagjirka ugu aadka loo raadinayo adduunka.

"Waa arrin aad u adag inaad noqoto wiilka Osama"

Cumar bin Laadin, oo ah wiilka Osama bin Laden isla markaana ku nool Qatar, ayaa wareysi uu siiyay BBC Urdu ku sheegay in aabbihiis uu ahaa sida "aabbeyaashii hore oo kale".

"Badanaa wuu dabacsanaa, laakiin mararka qaarkood wuu xanaaqi jiray oo aad buu u adkaan jiray, sababtoo ah noloshiisu aad bay u adkayd. Wuxuu dareemayay inuu mas'uul ka yahay arrimo badan. Taasi waa sababta aan u maleynayo inuu mararka qaarkood ahaa aabbe adag."

Cumar bin Laadin wuxuu sheegay in aabbihiis aan si weyn loo doonayn ilaa sagaashamaadkii (1990-meeyadii), halka uu sidoo kale sheegay in "uusan wax xiriir ah la lahayn qoyskiisa deganaa Sacuudiga ka dib dagaalkii Soofiyeetka. Iyaga (qoyska bin Laadin) waxay hore isku dayeen inay ka fogaadaan dhibaato kasta oo ay la yeeshaan boqorka Sacuudiga ama qoyska boqortooyada." Cumar bin Laadin wuxuu muddo la joogay Osama bin Laadin intii uu ku sugnaa Afgaanistaan. Wuxuu sheegay inuu Afgaanistaan ka baxay isaga iyo hooyadii, Najwa Ghanem, ka hor weerarradii September 11.

Cumar bin Laadin wuxuu yidhi: "Ma aanan ku faraxsanayn suurtagalnimada dagaal weyn oo ka dhan ah Maraykanka. Ma aanan oggolayn xaaladahaas, sidaas darteed waxaan go'aansaday inaan baxo oo aan aabbahay ka codsado oggolaansho. Isagu ma rabin inaan tago, laakiin ugu dambayntii wuu ii oggolaaday."

"Way aad u adag tahay in la noqdo wiilka Osama bin Laadin. Dadku weli way ka baqayaan inay nala soo xiriiraan," ayuu yidhi Cumar.

Markii la weydiiyay weerarradii 9/11, Cumar bin Laadin wuxuu yidhi: "Annaga waxba maanaan la yaabin, sababtoo ah muddo dheer ayaan ogayn in aabbahay doonayay inuu weeraro danaha Maraykanka iyo hay'adaha Maraykanka, wuxuuna arrintaas ka hadlayay sanado badan."

"Falcelinteennu waxay la mid ahayd tan dadka kale; dareenkeenna kama duwanaan kan dadka kale. Dad rayid ah ayaa halkaas ku dhintay (weerarradii 9/11 awgood)."

Wiil xishood badan oo jaamacad lagu "beddelay maskaxdiisa"

Waxay ahayd sanadkii 1971 markii wiil Sacuudi ah oo 14 jir ah uu joogay Oxford, Ingiriiska, si uu u qaato koorso luqadeed. Wiilkaasi wuxuu ka tirsanaa mid ka mid ah qoysaska ugu taajirsan Sacuudi Carabiya, qoys sidoo kale xiriir dhow la lahaa qoyska boqortooyada Sacuudiga.

Haweeney Isbaanish ah oo la kulantay Osama bin Laden iyo laba ka mid ah walaalihiis tobannaan sano ka dib ayaa ku tilmaantay kulanka inuu ahaa "wiil ka qaan-gaaray da'diisa", balse sida muuqata aan aad u xiisayn siyaasadda ama diinta.

Aabbaha Osama bin Laden, Mohammed bin Laden, wuxuu ahaa milkiilaha shirkad dhisme oo caan ah, waxaana loo tixgelin jiray mid ka mid ah dadka ugu taajirsan Sacuudi Carabiya. Ka dib markii aabbahood lagu dilay shil diyaaradeed oo qumaatiga u kaca (helicopter) sanadkii 1968, Osama bin Laden iyo walaalihiis waxay dhaxleen hanti lagu qiyaasay ku dhowaad $250 milyan.

Barnaamij uu sii daayay BBC Two oo la yiraahdo "I Met Osama", lana baahiyay 2002, ayaa wareystay dad la kulmay Osama bin Laden markii uu wiil yar ahaa.

Brian Fifield-Shyler, oo ahaa macallin Ingiriisi ka dhigi jiray dugsi sare oo gaar ah oo ku yaalla Jeddah, ayaa sheegay inuu ahaa qof xishood badan oo ka caga-jiida hadalka. Wuxuu yiri: "Carruurta kale ee (Sacuudiga ah) waxay ii sheegi jireen inaan Islaamka qaato, laakiin Osama ma ahayn mid ka mid ah. Fasalka si gaar ah loogama dareemi jirin."

Sida ay sheegeen, Osama dhib kuma qabin barashada Ingiriisiga, balse si cad wuxuu u lahaa u janjeerid dhinaca fikirka diimeed.

Sida uu sheegay macallinka Ingiriisiga, dhowr ka mid ah walaalaha kala-dhalashada ah ee Osama waxay wax ku barteen dibadda oo qaateen qaab nololeed reer Galbeed ah, laakiin Osama ma uusan noqon mid ka mid ah.

Osama wuxuu jaamacad ku galay Jeddah, halkaas oo uu markii ugu horreysay kula kulmay culimo Islaami ah oo aad u adag.

Osama bin Laden wuxuu ahaa arday dhiganayay injineernimada madaniga ah ee Jaamacadda King Abdulaziz University, halkaas oo uu kula kulmay arday iyo macallimiin loo arkayay kuwo xagjir ah oo aad u ad-adag, taas oo bilowday inay beddesho aragtidiisa intii uu ardayga ahaa.

Hooyada Osama bin Laden, Alia Ghanem, ayaa markii ugu horreysay si toos ah warbaahinta uga soo muuqatay sanadkii 2018. Waxay u sheegtay The Guardian in Osama uu u jiheystay fikir xagjirnimo intii uu wax ka baranayay Jaamacadda King Abdulaziz ee Jeddah. Waxay tiri: "Dadkii jaamacadda joogay ayaa beddelay; wuxuu noqday qof gebi ahaanba ka duwan kii hore."

Socdaalkii Afghanistan, cagafyada iyo hubka

1980-meeyadii, Osama bin Laden wuxuu aaday Afghanistan si uu ula dagaallamo Midowgii Soofiyeeti. Sida ay sheegtay hooyadiis Ayla Ghanem, wuxuu "ku bixiyey dhammaan hantidiisii Afghanistan, halkaas oo uu u aaday isagoo ku marmarsiyoonaya inuu maamulayo ganacsiga qoyska."

Osama bin Laden wuxuu maalgelin jiray mujaahidiinta isagoo isticmaalaya hantidiisa gaarka ah, balse taliyayaal badan oo mujaahidiin ah kama warqabin arrintan.

Dukumenteriga Bin Laden: The Road to 9/11 ee ay baahisay BBC-da, dagaalyahankii hore ee mujaahidiinta Abdullah Anas ayaa sheegay in Osama bin Laden sidoo kale Afghanistan u keenay qaar ka mid ah injineerro ka socday shirkadda dhismaha ee qoyskiisa ee ku taal Jeddah.

Saaxiibkiisii hore iyo hoggaamiye dagaal oo Afghanistan ka jiray, Osam Daraz, isaguna wuu la yaabay sida nin aad u taajir ah uu isugu riixi karo dagaal.

Taliyaha mujaahidiinta Afghan-ka Syed Wahid ayaa sheegay in 1980-meeyadii "12 muwaadiniin Carab ah ay nagu soo biireen, midkoodna magaciisu wuxuu ahaa Osama. Ma ahayn inuu nala joogay dhowr maalmood oo keliya, balse wuxuu nala joogay bilo. Si sax ah uma xasuusto, laakiin qiyaastii lix ilaa siddeed bilood. Wuxuu halkaas ku noolaa sida dagaalyahan caadi ah."

"Waxaan ku khasbanaannay inaan si dabacsan ula dhaqanno Carabta. Aad bay u waalli badnaayeen balse ma aqoon sida loo dagaallamo."

Syed Wahid, oo naanaystiisu ahayd "Nard", ayaa sidoo kale ku sheegay dukumenteriga BBC ee Bin Laden: The Road to 9/11 in bilowgii taliyaha mujaahidiintu "uusan rabin inuu la qaato dhalinyarada Carabta hawlgal kasta."

Sanadihii ugu horreeyay ee uu joogay Afghanistan, Osama bin Laden wuxuu ka shaqeyn jiray darawal cagaf-cagafta oo ka shaqeeya dhismaha ujeeddooyinka jihaadka. Shaqadan wuxuu ku bartay shirkadda dhismaha ee qoyskiisa ka hor inta uusan u guurin Afghanistan.

Dagaalyahankii hore ee mujaahidiinta, Abdullah Anas, wuxuu xasuustaa inuu arkay Osama "oo wadata cagaf-cagaf" safar uu ku aaday woqooyi.

Markay weydiiyeen, "Osama, maxaad samaynaysaa?" Osama wuxuu ku jawaabay: "Waa inaan waddooyin u dhisnaa mujaahidiinta. Waa inaan rugo caafimaad ka dhisnaa godadka iyo buuraha"

Taliyaha mujaahidiinta Afghan-ka Syed Wahid Yar wuxuu sheegay in waddo la'aantu ay ahayd dhibaato weyn sababtoo ah mujaahidiintu meelna ma gaari karin.

Syed Wahid Yar wuxuu sheegay in mujaahidiintu u malaynayeen in Osama uu yahay dagaalyahan caadi ah, "mana aanan marnaba u malaynin in Osama isagu bixinayo kharashka waxaas oo dhan. Waxaan u malaynaynay in qof kale diyaarinayo arrimahan, iyaguna ay kaliya caawinayaan."

Laakiin markii uu muddo ku qaatay Afghanistan ka dib, Osama sidoo kale wuxuu helay tababar ku saabsan toogashada hubka wuxuuna qaatay qori AK-47 Kalashnikov si uu u dagaallamo.

Syed Wahid Yar wuxuu sheegay in bilowgii uusan waxba ka aqoon hubka, sida loo isticmaalo Kalashnikov ama sida loo toogto. "Laakiin Osama wuxuu na u arkayay macallimiintiisa si ay ugu tababaraan jihaadka iyo dagaalka."

"Way na daawan jireen, si tartiib tartiib ahna way u barteen isticmaalka hubka. Markay barteen, waxaan bilownay inaan la tagno dagaalka," ayuu xusuustay.

Taliyaha mujaahidiinta Afgaanistaaniyiinta ayaa sidoo kale sheegay: "Hal dagaal gudahiis, waa inaan u sheegnaa inay hoos u foorarsadaan haddii kale waa la toogan lahaa. Ma ay xakamayn karin naftooda. Waxay ka ordayeen qof ilaa qof kale. Anigoo xanaaqsan ayaan ku iri, 'Fadhiista!' Markaasay fadhiisteen."

Sida uu sheegay, Osama bin Laden wuu dhuubnaa wuuna dheeraa, balse "wax cabsi ah kama qabin in la toogto."

Abdullah Anas oo dib u milicsanaya "Cusaama, ugu danbeyn wuu isbeddelay isagoo iska rogay mutadawic noqdayna dagaalyahan"

Saaxiibbo iyo qoys ka cabsi qabay fikradaha Osama bin Laden

Khalid Batrafi, oo ahaa saaxiibkii carruurnimada ee Osama bin Laden, wuxuu aaminsan yahay in: "Dadku waxay u malaynayaan haddii qof uu bilowga noloshiisa wanaagsan yahay, inuu sidaas ku sii ahaanayo noloshiisa oo dhan. Dadku waxay rumaysan yihiin fikradda ah in qof uu ku dhasho dambiile ama uu ku dhasho qof toosan. Taasi sidaas ma aha."

Wuxuu ku yiri dukumenteriga Bin Laden: The Road to 9/11 ee BBC:

"Dadku way is beddelaan, dagaalkuna dadka wuu beddelaa."

"Arrintaas oo kale ayaa ku dhacday Osama."

Osama waxaa si weyn u saameeyay fikradaha rabshadaha wata ee xagjirka Masar ka soo jeeda Ayman al-Zawahiri (oo ahaa hoggaamiyaha al-Qaeda iyo ninkii beddelay Osama). Markii al-Qaeda ay samaysatay ciidan jihaad u dagaallama, Cusaama wuxuu ka ciyaaray door dhexe.

Markii bin Laden uu ku soo noqday Sacuudiga ka dib dagaalkii Soofiyeedka ee Afghanistan, ma uusan ku qanacsanayn nolosha rayidka.

Madaxii sirdoonka Sacuudiga, Prince Turki al-Faisal, ayaa xusuustay in Osama uu ka codsaday inuu isticmaalo dagaalyahannada mujaahidiinta si ay u ridaan dowladda dalka deriska ah ee Yemen. Turki al-Faisal wuu la yaabay.

"Markaas ayaan garwaaqsaday in ninkii dhalinyarada ahaa ee xishoodka badnaa oo aamusnaanta badnaa uu is beddelay," ayuu yidhi.

Sannadkii 1991, Osama wuxuu ka tagay Sacuudi Carabiya wuxuuna u guuray Sudaan. Halkaas ayuu wareysi ku siiyay wariyaha Mareykanka Scott McLeod. Scott McLeod wuxuu yiri:

"Waxay odhan jireen amiirkan waa nacas, amiirkan ayaa iga qosliyay. Arrintani waxay ahayd muran qoys iyo arrin siyaasadeed."

Dagaalka Osama bin Laden kuma koobnayn oo keliya qoyska boqortooyada Sacuudiga. Dhalashadiisii Sacuudiga waa laga qaaday, sidoo kale waxaa laga masaafuriyay Sudaan. Hadda wuxuu dib ugu laaban karay oo keliya Afgaanistan, halkaas oo qorshihiisa jihaadka caalamiga ah uu ka socday.

Afar sano ka hor weerarradii September 1, wuxuu u sheegay wariyaha Ingiriiska Robert Fisk:

"Waxaan Ilaah ka baryayaa inuu noo oggolaado inaan Maraykanka u beddelno hooskiisa."

In kasta oo ay sannado badan ka soo wareegeen tan iyo markii Osama bin Laden lagu dilay hawlgal uu Mareykanku ka fuliyay Abbottabad sannadkii 2011, haddana dhibaatooyinka wiilkiisa Omar bin Laden ma yaraan.

Wuxuu yiri:

"Aad bay u adag tahay in la noqdo wiilka Osama bin Laden. Dadku weli way ka baqayaan inay nala soo xiriiraan."