TOOS, Iiraan oo balan qaaday inay aargoosan doonto kadib markii uu Mareykanka uu gacanta ku dhigay markab uu ka babanayay calankeeda

Tebin toos ah

1. 8 Daqiiqadood ka horDaraasad cilmi muhiim ah looga ogaaday xubnaha taranka ragga oo abaal marin heshay

   Cilmi baaris lagu cabiray farqiga dhinaca heer-kulka ee u dhaxeeya xiniinta bidix iyo tan midig ee ka mid ah xubnaha taranka ragga ayaa qeyb ka noqotay daraasado 2019-kii ku guuleystay abaal marinta qaaliga ah ee Nobel-ka.

   Khubarada ku takhasusay cilmiga taranka dadka ee lagu kala magacaabo Roger Mieusset iyo Bourras Bengoudifa ayaa cabirka heer-kulka ku sameeyay rag u dhashay dalka Faransiiska.

   Waxay cilmi baaristaas ku sameeyeen isagoo dhar xiran iyo isagoo aan xirneyn labadaba.

   Aqoonyahannadan ayaa markaas ka dib ogaaday in xiniinta bidix ay ka diirran tahay tan midig, balse ay saas tahay kaliya marka uu ninku dharka xiran yahay.

   Abaal marinta qaaliga ah ee lagu bixiyo dhinaca cilmi baarista caafimaadka ee la yiraahdo Ig Nobel ayaa looga dhawaaqay munaasabad ka dhacday Jaamacadda Harvard.

   Natiijada cilmi baarista ay soo saareen ayaa lagu daabacay wargeys ka faallooda arrimaha la xiriira taranka bani'aadanka, waxayna khubaradu ku sharraxeen tijaabada ay sameeyeen iyo cilmiga ay ku ogaadeen markii ugu horreysay.

   Waxay khubaradan ka codsadeen 11 rag ah oo ka shaqeeya boostada waraaqaha lagu diro inay muddo 90 daqiiqo ah meel istaagaan, halka ay iyaguna cabir ku sameynayeen heer-kulka kala duwan ee xubnahooda taranka.

   Tijaabo kale oo ay hirgaliyeen ayey ku sameeyeen 11 nin oo ka mid ah darawaliinta basaska kaxeeya, kuwaasoo iyagana fadhiyay xilligaas.

   Ig Nobels ayaa la guddoonsiiyaa natiijooyinka cilmi baarista ee mowduucoodu uu sanadkaas noqdo kan ugu muhiimsan.

   Iyadoo taas loo eegayo, cilmi baareyaal kale ayaa sheegay in heer-kulka la xiriira xiniinyaha ragga ay saameyn buuxda ku leeyihiin shaqada xubnaha taranka.

   Tayada dhinaca taranka ee ay leedahay shahwada ragga ku nool dalalka reer galbeedka ayaa hoos usii dhaceysa, laakiin wax yar unbaa laga ogyahay sidii horumar lagu gaarsiin lahaa.

   Nin lagu magacaabo Craig Franklin ayaa BBC-da u sheegay in ay musiibo ku habsatay markii uu ogaaday inuusan wax shahwo ah lahayn gabi ahaanba.

2. 29 Daqiiqadood ka horIiraan oo maraakiib Mareykan ah weerartay

   Wakaaladda wararka ee Tasnim ee Iiraan ayaa werisay in Iiraan ay weerarro cirka ah ku qaadday maraakiibta militariga Mareykanka ee ku sugan Gacanka Cumaan, ka dib markii ciidamada badda ee Mareykanku ay gacanta ku dhigeen markab xamuul ah oo laga leeyahay Iiraan oo ku sugan Gacanka Cumaan.

   Ma jiraan wax warbixino ah oo ku saabsan khasaaraha ka dhashay weerarrada loo adeegsaday diyaaradaha aan duuliyaha lahayn.

   Horey, Xarunta Dhexe ee Khatam al-Anbiya ee Iiraan - oo ah qaybta ugu sarreysa ee taliska hawlgallada ee isku dubaridka ciidamada qalabka sida - ayaa ku tilmaamay hawlgalka ciidamada badda ee Mareykanka mid xadgudub ku ah xabad-joojinta, waxayna balan qaadeen inay ka"aargudan doonaan falkan burcad-badeednimo ee hubaysan ee ay geysteen ciidamada badda ee Mareykanka."

   Sidoo kale akhri

   Marin-badeedka Malacca: Walaac ka soo cusboonaaday marin kale oo muhiim u ah ganacsiga caalamka

   Warrarkii ugu dembeeyey ee marinka Hormuz oo Iiran mar kale xirtay, xilli maraakiib la weeraray

   Maxaad ka ogtahay 8da marin-biyood ee ugu muhiimsan caalamka

3. 48 Daqiiqadood ka horIiraan oo balan qaaday inay aargoosan doonto

   Taliska ugu sarreeya ee ciidamada Iiraan, Khatam al-Anbiya ayaa ku hanjabay in Iiraan ay jawaab ka bixin doonto tallaabada Mareykanku ku qabsaday markab xamuul ah oo calanka Iran sitay, kaas oo ciidamada Badda Maraykanka ay rasaaseeyeen isaga oo kusii jeeda gacanka Cumaan, waxa uuna ku tilmaamay falkaas “jebinta xabbad-joojinta.”

   Sida lagu sheegay bayaan ay baahiyeen warbaahinta dowladda, afhayeen ayaa sheegay in Mareykanku “jebiyay xabbad-joojinta isagoo rasaas ku furay mid ka mid ah maraakiibta ganacsiga Iiraan ee ku sugan biyaha Badda Cumaan, curyaamiyay nidaamka hagista, kadibna fuulay” isagoo adeegsanaya ciidamada Marines.

   “Ciidamada Qalabka Sida ee Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Iran waxay si dhakhso ah uga jawaabi doonaan oo uga aargudan doonaan falkaan burcad-badeednimo hubeysan ee ay sameeyeen ciidamada badda Mareykanka,” ayaa lagu yiri bayaanka.

   Reza Amiri Moghadam, safiirka Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Iiraan u fadhiya Pakistan, ayaa sheegay in “inta go’doominta badeed ay socoto, khilaafaadka” u dhexeeya Iiraan iyo Mareykanka “ay sii socon doonaan.”

   Amiri-Moghaddam ayaa qoraal uu ku daabacay barta X ku yiri: “Ma sii wadi kartaan jebinta sharciga caalamiga ah, ma xoojin kartaan go’doominta, ma hanjabi kartaan Iran dembiyo dagaal oo dheeraad ah, ma ku adkeysan kartaan dalabaad aan macquul ahayn, ma ku tartami kartaan hadallo aan loo baahnayn, isla markaana aad iska dhigaysaan inaad ‘diblomaasiyad’ waddaan.”

   Mareykanka ayaa dhankiisa sheegay inuu wafdi u diray Islamabad si ay wadahadal ula yeeshaan Iran, balse Iran waxay sheegtay in aysan qorshaha ugu jirin inay ka qayb gasho wareegga xiga ee wadahadallada.

   Sidoo kale akhri

   Marin-badeedka Malacca: Walaac ka soo cusboonaaday marin kale oo muhiim u ah ganacsiga caalamka

   Warrarkii ugu dembeeyey ee marinka Hormuz oo Iiran mar kale xirtay, xilli maraakiib la weeraray

   Maxaad ka ogtahay 8da marin-biyood ee ugu muhiimsan caala

4. Saacad ka horDaawo: Sida uu Mareykanka rasaasta ugu furay markabka Iiraan

   Mareykanka ayaa qabtay markab xamuul ah oo uu ka babanayay calanka Iiraan oo isku dayayay inuu ka gudbo xayiraadda uu ku soo rogay dekedaha Iiraan, sida uu sheegay Donald Trump

   Markabka waxaa loo diray "digniin uu ku istaago" Gacanka Cumaan laakiin way diideen, sidaa darteed ciidamada badda "ayaa si sax ah u joojiyay ayuu yiri Trump, isagoo intaa ku daray in markabku uu ku jiro "gacanta" Mareykanka.

   Muuqaalka hoose ka daawo sida ciidamada Mareykanka ay xabadaha ugu fureen markabka Iiraan ee ay gacanta ku dhigeen

5. Saacad ka horWar ka soo kordhay wefdiga Mareykanka ee u socday Pakistan

   Madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump, ayaa sheegay in wafdi ay u safri doonaan Pakistan si ay u gaaraan wareeg cusub oo wadahadallo ah oo ay la yeelan doonaan Iiraan.

   Qoraal uu soo dhigay baraha bulshada, ayuu ku sheegay in "wakiiladiisa" ay imaan doonaan Islamabad fiidnimada Isniinta caawa.

   Wax yar ka dib, Aqalka Cad ayaa sheegay in Madaxweyne Ku-xigeenka Mareykanka JD Vance inuu hoggaamin doono wafdiga.

   Sarkaal ka tirsan Aqalka Cad ayaa BBC-da u xaqiijiyay in wafdiga ay ku jiri doonaan la-taliyayaasha Trump Steve Witkoff iyo Jared Kushner, kuwaas oo labaduba goobjoog ka ahaa wadahadalladii hore ee fashilmay.

   Texraan weli ma xaqijin inay ka qeyb qaadan doonto wadahadalladaas.

   Warbaahinta dowladda Iiraan ayaa ku warantay in mas'uuliyiinteedu aysan ka qayb qaadan doonin wadahadallada inta xayiraadda Mareykanka ee maraakiibta Iiraan ay weli jirto.

   Wadahadalladii ugu dambeeyay waxay socdeen qiyaastii 21 saacadood, waxaana lagu guuldareystay in heshiis nabadeed lala gaaro Washington iyo Tehran oo aad u kala fogaaday arrimaha muhiimka ah oo ay ku jiraan barnaamijka nukliyeerka ee Iiraan.

   Sidoo kale akhri

   Marin-badeedka Malacca: Walaac ka soo cusboonaaday marin kale oo muhiim u ah ganacsiga caalamka

   Warrarkii ugu dembeeyey ee marinka Hormuz oo Iiran mar kale xirtay, xilli maraakiib la weeraray

   Maxaad ka ogtahay 8da marin-biyood ee ugu muhiimsan caalamka

6. Saacad ka horMaxaan ka ognahay markabka Tosca ee uu ka babanayay calanka Iiraan?

   Sida aan hore u soo sheegnay, Donald Trump ayaa qoraal uu ku daabacay Truth Social ku sheegay in ciidamada badda Mareykanka ay rasaas ku fureen markab xamuul oo calanka Iiraan sita oo lagu magacaabo Touska oo ku sugnaa Gacanka Cumaan.

   Sida laga helay xogta MarineTraffic, markabka Touska wuxuu kasoo baxay dekedda Port Klang ee Malaysia 12-kii Abriil, waxa uuna ku soo socday dhanka Gacanka Cumaan.

   Iyadoo lagu saleynayo xogta nidaamka Aqoonsiga Tooska ah (AIS), Touska wuxuu qiyaastii 40 mayl-badeed u jiray dekedda Chabahar ee koonfur-bari Iiraan abbaaro 13:00 GMT maanta, ka hor inta uusan istaagin, markaas oo uu dib u jeestay kadibna inyar waxa uu u leexday dhanka Bari, ugu dambaynna gabi ahaanba waa uu istaagin.

   Markabkan xamuulka qaada ee konteenarrada ah wuxuu dhererkiisu ka badan yahay 290 mitir, wuxuuna leeyahay dhex qoto-dheer qiyaastii 13 mitir. Waxaa u muuqata inuu si buuxda ama qayb ahaan u siday xamuul.

   Markabka Touska wuxuu ku jiraa liiska maraakiibta ay cunaqabataynta saartay Wasaaradda Maaliyadda Mareykanka.

   Sidoo kale akhri

   Muxuu yahay lataliyaha hadalhaynta dhaliyey ee madaxweynaha Masar magacaabay?

   Maxay kala kulmeen Australia ciyaartoydii reer Iran ee iska dhiibay?

   Dalal hor leh oo ka hor yimid safiirka ay Israa'iil u soo magacowday Somaliland

7. 3 Saacadood ka horDalal hor leh oo ka hor yimid safiirka ay Israa'iil u soo magacowday Somaliland

   Sacuudi Carabiya iyo dhowr dal oo Carbeed iyo Muslim ah ayaa cambaareeyay ku dhawaaqista Israa'iil ee ah inay magacowday wakiil diblomaasiyadeed oo "u jooga Somaliland."

   Wasiirrada arrimaha dibadda ee Sacuudi Carabiya, Masar, Soomaaliya, Suudaan, Liibiya, Bangaladhesh, Aljeeriya, Falastiin, Turkiga, Indoneesiya, Bakistaan iyo Kuweyt ayaa sheegay in magacaabista Israa'iil ee ergay u jooga Somaliland ay tahay "xadgudub cad oo ka dhan ah madaxbannaanida, midnimada, iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya."

   Waxay sidoo kale si cad u xaqiijiyeen diidmadooda aan mugdiga ku jirin ee dhammaan tallaabooyinka hal dhinac ah ee wiiqa midnimada dowladaha ama ku xadgudba madaxbannaanidooda.

   Waxay intaa ku dareen in tallaabooyinka noocaas ah ay "ka dhigan yihiin jebin cad oo ka dhan ah mabaadi'da sharciga caalamiga ah, Axdiga Qaramada Midoobay, iyo Xeerka Asaaska Ururka Midowga Afrika, isla markaana ay dejinayaan tusaale halis ah oo khatar gelin kara xasilloonida Geeska Afrika."

   Israa'iil ayaa Arbacadii magacawday safiirkeedii ugu horreeyay ee Jamhuuriyadda Iskeed ugu Dhawaaqday Madaxbannaanida ee Somaliland, sida ay sheegtay wakaaladda wararka ee Anadolu.

   Michael Lotem ayaa loo magacaabay safiir ma-degane ah oo qaabilsan Somaliland, sida lagu sheegay qoraal ka soo baxay wasaaradda arrimaha dibadda Israa'iil.

   Sii akhri

8. 3 Saacadood ka horTrump oo mar kale hanjabay

   Madaxweyne Trump ayaa meel fagaare ah ku dhawaaqay hadal yididiilo leh usbuucii la soo dhaafay, isagoo soo jeediyay in heshiis lala gaaro dowladda Iiraan.

   Laakin maanta waxaa kasoo yeeray hadal kaas lidiid ku ah, isaga oo mar kale ku hanjabay in uu "burburin doono" xarumaha korontada iyo buundooyinka Iiraan.

   Waxay u muuqataa in istaraatijiyaddia maamulkiisu ay tahay inuu sii wado cadaadiska dhaqaale ee uu saarayo Iiraan - iyada oo loo marayo xannibaadda badda iyo cunaqabataynta dheeraadka ah - si loo helo heshiis uu ku qanacsan yahay Trump.

   Hanjabadiisii ​​u dambaysay waxay kor u qaadaysaa culayska iyo khatarta abuurista jawi aad u kacsan, marka wada xaajoodka iyo xabbad joojinta labaduba u muuqdaan kuwo jilicsan.

   Wali dhanka Iiraan lama xaqiijin in ay tagi doonto miiska wadahadalada, maalmaha soo socda waxa ay noqon karaan kuwo muhiim u ah go'aan ka gaarista in diblumaasiyadu ay qaban karto.

   Aqalka Cad ayaa u arka in kulankaan uu noqdo mid diblumaasiyadeed oo kama dambeys ah, ka hor inta aan dib loogu laaban dagaal heer gobol ah oo buuxa.

   Dhanka kale, in Iiraan ka tanaasusho Hormuz, taasi waxa ay dhici kartaa kaliya marka xildhibaan sare oo Iiran ah uu sheego inay diyaar u yihiin inay ka tanaasulaan gacan ku haynta marin biyoodka Hormuz.

   "Waa xuquuqdeena lama taabtaanka ah," Ebrahim Azizi, oo ah taliyihii hore ee Ilaalada Kacaanka Islaamiga ah ee Iran (IRGC), ayaa u sheegay BBC isagoo ku sugan Tehran. "Iraan waxay go'aansan doontaa xaqa ay u leedahay marinka, oo ay ku jirto ogolaanshaha maraakiibta si ay uga gudbaan marin biyoodka."

   Waxaana uu sheegay in taasi ay ku dhowdahay in sharciga lagu dhaqmo.

   "Baarlamaanka waxaan horgeyneynaa sharci, annagoo ka duulayna qodobka 110-aad ee dastuurka, kaasoo ay ku jiraan deegaanka, badqabka badda iyo amniga dalka, ciidamada qalabka sida ayaana sharciga dhaqan gelin doona," ayuu yiri xildhibaankan ka tirsan guddiga amniga Qaranka iyo siyaasadda dibadda.

   Si aad wax badan u akhrido:

   Muxuu yahay lataliyaha hadalhaynta dhaliyey ee madaxweynaha Masar magacaabay?

   Maxay kala kulmeen Australia ciyaartoydii reer Iran ee iska dhiibay?

   Dalal hor leh oo ka hor yimid safiirka ay Israa'iil u soo magacowday Somaliland