นัยทางการเมืองที่อยู่เบื้องหลังแฟชั่นของ 'เจ้าหญิง' คิม จู-แอ แห่งเกาหลีเหนือ

ในเดือน พ.ย. 2022 เด็กหญิงคนหนึ่งสวมเสื้อแจ็กเก็ตสีขาวปรากฏตัวข้างขีปนาวุธข้ามทวีปขนาดใหญ่ (ICBM) และดึงดูดความสนใจของคนทั่วโลก เธอคือ คิม จู-แอ บุตรสาวของ คิม จอง-อึน ประธานาธิบดีเกาหลีเหนือ มีรายงานว่าเธออายุเพียง 9 ขวบในขณะนั้น เพราะเกิดในปี 2013

ผ่านไปกว่า 4 ปี ไม่มีเด็กสาวคนนั้นอีกต่อไป จู-แอเริ่มปรากฏตัวต่อสาธารณชนในลุคใหม่ สวมใส่ชุดโค้ทที่สร้างสรรค์โดยดีไซเนอร์ จัดทรงผมอย่างประณีต และแต่งกายสไตล์ตะวันตกดูเหมาะสมกับหญิงสาววัยผู้ใหญ่ที่สุภาพเรียบร้อย

ความเปลี่ยนแปลงของจู-แอหาใช่เพียงบันทึกการเติบโตเท่านั้น แต่เป็นการฟื้นคืนชีพอันน่าทึ่งของ 'การโฆษณาชวนเชื่อทางการเมืองด้วยภาพ' ที่ได้รับการออกแบบอย่างพิถีพิถันโดยกรมโฆษณาชวนเชื่อและการปลุกระดมของพรรคแรงงานเกาหลี และเป็นแผนที่แสดงอำนาจของคนรุ่นต่อไปของเกาหลีเหนือที่ถ่ายทอดผ่านเครื่องแต่งกาย

'เจ้าหญิง' ผู้สวมใส่เสื้อผ้าแบรนด์เนม

ในเกาหลีเหนือ จู-แอถูกเรียกว่า 'เจ้าหญิง'

หนังสือเรื่อง "คลังลับของคิม จอง-อึน: คำให้การจากบุตรสาวและบุตรเขยของจอน อิล-ชุน หัวหน้าห้องหมายเลข 39 ของพรรคแรงงาน" ("Kim Jong-un's Hidden Secret Vault: Testimony from the Daughter and Son-in-law of Jeon Il-chun, Head of Room 39 of the Workers' Party") โดยริว ฮยอนอู อดีตเอกอัครราชทูตเกาหลีเหนือประจำคูเวตที่ลี้ภัยไปยังเกาหลีใต้ มีข้อมูลดังต่อไปนี้

"ต่อมา พ่อตาของฉันนำรูปถ่ายที่ระลึกซึ่งถ่ายขณะอุ้มจู-แอมาที่บ้าน นั่นเป็นครั้งแรกที่ฉันได้เห็นใบหน้าของคิม จู-แอ ในรูปเธอสวมชุดกะลาสี ซึ่งเป็นชุดนักเรียนญี่ปุ่นยุคเก่า และผูกเนคไทสีแดงอย่างที่สมาชิกสหภาพเด็กเกาหลีเหนือสวมใส่ ด้านหลังรูปมีข้อความที่พ่อตาของฉันเขียนเองว่า 'กับเจ้าหญิงจู-แอ' เมื่อฉันถามถึงความหมายของชื่อ พ่อตาก็บอกว่า 'ผู้นำสูงสุดกล่าวว่าเขาตั้งชื่อเธอว่าจู-แอ เพื่อสื่อว่าเธอควรจะเป็นลูกสาวที่สวยงามซึ่งครองความรักของคนนับหมื่น'" (จากหนังสือ *คลังลับของคิม จอง-อึน*)

แน่นอนว่า น้องสาวของคิม จอง-อึน ที่ชื่อคิม โย-จอง ก็เคยถูกเรียกว่าเจ้าหญิงมาก่อน

อดีตรักษาการเอกอัครราชทูตฮยอนอูกล่าวว่า "เจ้าหน้าที่ระดับสูงของเกาหลีเหนือใช้คำว่า 'เจ้าหญิง' เรียกคิม โย-จอง จนถึงช่วงเวลาก่อนที่คิม จู-แอ จะเกิด เนื่องจากโย-จอง ถูกเรียกว่า 'เจ้าหญิง' ในสมัยที่คิม จอง-อิล พ่อของคิม จอง-อึน ยังมีชีวิตอยู่"

เจ้าหญิงโยจองทรงเข้าพิธีสมรสในวันนี้

คุณทำที่นั่นที่ไหน?

ศาลาแมกโนเลีย

เจ้าหญิงสมรสกับใคร? เจ้าบ่าวรูปงามไหม?

"สามีของเจ้าหญิงรูปงาม ฉันได้ยินมาว่าเขาเป็นเพื่อนร่วมชั้นของเจ้าหญิงจากมหาวิทยาลัยคิม อิล-ซุง"

(จากหนังสือ 'คลังลับของคิม จอง-อึน')

เครื่องแต่งกายของจู-แอเหมาะสมกับฐานะ 'เจ้าหญิง' เป็นอย่างยิ่ง เพราะงดงามเป็นพิเศษ

ในวิดีโอที่เผยแพร่โดยสำนักข่าวกลางเกาหลีเหนือ (KCNA) เมื่อ 14 เม.ย. 2024 จู-แอปรากฏตัวในชุดโค้ทสีดำ ซึ่งเป็นที่ทราบกันว่าเป็นเสื้อแจ็กเก็ตขนเป็ดจากแบรนด์หรูของฝรั่งเศสอย่างคริสเตียน ดิออร์ มูลค่า 1,900 ดอลลาร์สหรัฐ

จอง ซอง-จัง รองผู้อำนวยการสถาบันเซจง กล่าวกับบีบีซีว่า "แบรนด์หรู เสื้อแจ็กเก็ตหนัง และเสื้อขนสัตว์ เป็นเสื้อผ้าที่มีราคาแพง ซึ่งชาวเกาหลีเหนือทั่วไปไม่สามารถสวมใส่ได้" และวิเคราะห์ว่า "การที่จู-อานา และรี ซอล-จู สวมใส่เสื้อผ้าที่ออกแบบโดยชาวตะวันตก เป็นการแสดงให้เห็นถึง 'กลยุทธ์การสร้างความแตกต่าง' ที่แสดงให้เห็นว่าสถานะทางสังคมของพวกเธอแตกต่างจากประชาชนทั่วไปอย่างสิ้นเชิง"

เขายังกล่าวอีกว่า "ด้วยลักษณะของระบอบการปกครองของเกาหลีเหนือ กลยุทธ์การแบ่งแยกนี้มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการปกครอง"

นอกจากนี้ยังตั้งข้อสังเกตดด้วยว่า "จู-แออายุยังน้อย ซึ่งอาจเป็นข้อเสียหากเธอได้รับการเสนอชื่อเป็นผู้สืบทอดอำนาจ" และมีการตีความว่า "ดูเหมือนว่าเธอจะสวมชุดสไตล์เดียวกับที่รี ซอล-จู ผู้เป็นมารดาเคยสวมใส่ เพื่อปกปิดอายุของเธอ"

สิ่งที่น่าสนใจคือ ชาวเกาหลีเหนือ โดยเฉพาะผู้หญิงที่อาศัยอยู่ในเปียงยาง ต่างปรารถนาและต้องการเลียนแบบแฟชั่นสุดหรูของจู-แอ

จอง อึน-อี หัวหน้าแผนกวิจัยเกาหลีเหนือ สถาบันเพื่อการรวมชาติเกาหลี กล่าวว่า "ยุคสมัยเปลี่ยนไปแล้ว และมีการเปลี่ยนแปลงรุ่นอย่างมีนัยสำคัญ" พร้อมเสริมว่า "เกาหลีเหนือกำลังเปลี่ยนแปลง"

เขากล่าวว่า "นับตั้งแต่ปี 2010 จำนวนแรงงานที่เดินทางไปต่างประเทศเพื่อหารายได้เป็นเงินตราต่างประเทศเพิ่มขึ้นอย่างมาก" และเสริมว่า "มีสถิติแสดงให้เห็นว่าจำนวนแรงงานที่อยู่ในประเทศจีนในช่วงการระบาดของโควิด-19 มีจำนวนเกือบ 2 แสนคน"

เขาอธิบายเพิ่มเติมว่า "เมื่อพวกเขากลับไปเปียงยาง พวกเขาไม่ได้กลับไปมือเปล่า แต่นำวัฒนธรรมท้องถิ่นติดตัวไปด้วย" ซึ่งหมายความว่าพวกเขาได้เปิดใจรับรูปแบบศิลปะตะวันตกที่ซับซ้อนขึ้นในระดับหนึ่ง และนี่อาจไม่ใช่ปรากฏการณ์เฉพาะของเปียงยางอีกต่อไป

คุณคงไม่รู้หรอกว่าคนในต่างจังหวัดอยากเลียนแบบคนในเมืองหลวงของประเทศมากแค่ไหน ตอนนี้แม้แต่ในต่างจังหวัดก็สามารถเข้าถึงข่าวสารทั้งหมดจากเปียงยางได้แล้ว นโยบาย "การพัฒนาจังหวัด 20x10" (Provincial Development 20x10 Policy) ที่เกาหลีเหนือกำลังดำเนินการอยู่ในขณะนี้ ก็มีจุดประสงค์เพื่อลดช่องว่างระหว่างเปียงยางและจังหวัดต่าง ๆ ด้วย เนื่องจากความเหลื่อมล้ำนั้นมากมายมหาศาล

"เมื่อฉันไปสนามบินตานตงในประเทศจีน ฉันมักจะเจอชาวเกาหลีเหนือ และฉันรู้สึกว่าพวกเขามีการบริโภคที่ฟุ่มเฟือยยิ่งกว่าเดิม พวกเขาซื้อน้ำหอม 'โจ มาโลน' กันเยอะมาก ลองไปที่โรงแรมตานตงฮิลตันดูสิ ที่นั่นมีชาวเกาหลีเหนือมากมายแต่งตัวด้วยสินค้าหรูหราตั้งแต่หัวจรดเท้า ดังนั้นจึงเป็นเรื่องสมเหตุสมผลที่จะมีคนกลุ่มหนึ่งที่ต้องการเลียนแบบแฟชั่นของจู-แอ"

ผู้กำกับจอง อึนอี อธิบายว่า "ในอดีต 'สินค้าหรูหรา' จำกัดอยู่แค่แบรนด์ญี่ปุ่นที่ชาวเกาหลีที่อาศัยอยู่ในเกาหลีเหนือ (Zainichi Koreans) นำเข้ามา แต่ตอนนี้ดูเหมือนว่าชาวเกาหลีเหนือจะรู้จักแบรนด์ต่างประเทศที่หลากหลายขึ้น" และเสริมว่า "เนื่องจากกระเป๋าและเสื้อผ้ามีราคาแพงเกินไป พวกเขาจึงเริ่มจากการลองใช้น้ำหอมก่อน"

เขากล่าวเสริมว่า "มีสถานการณ์ที่สินค้าเหล่านี้ถูกลักลอบนำเข้าเกาหลีเหนือเป็นจำนวนมาก"

เสื้อซีทรูที่จู-แอสวมใส่ในพิธีเปิดถนนแวนการ์ดแห่งใหม่ทางตอนเหนือของเปียงยาง ร่วมกับประธานคิม จอง-อึน เมื่อ 14 พ.ค. 2024 กลายเป็นหัวข้อในการสนทนาเช่นกัน

ส่วนหนึ่งเป็นเพราะสาวน้อยจู-แอ สวมใส่เสื้อผ้าที่ทำให้ดูเป็นคนโต แต่ก็เป็นเพราะในสังคมเกาหลีเหนือ เสื้อผ้าโปร่งใสที่เผยให้เห็นเนื้อหนังนั้นถือเป็นส่วนหนึ่งของ "วัฒนธรรมทางอุดมการณ์ที่ต่อต้านความก้าวหน้า" อย่างแท้จริง

ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ลี วู-ยอง จากมหาวิทยาลัยการศึกษาเกาหลีเหนือ อธิบายว่า "แม้ว่า 'กางเกงยีนส์' จะถูกห้ามในเกาหลีเหนือในฐานะสินค้าแฟชั่นแบบตะวันตก แต่คิม จอง-อึน ก็เคยปรากฏตัวสวมใส่กางเกงยีนส์มาก่อน" พร้อมเสริมว่า "ไม่ว่าพวกเขาจะห้ามวัฒนธรรมต่างชาติมากแค่ไหน หรือแม้แต่จะออกกฎหมายอย่างไร เกาหลีเหนือก็เป็นสถานที่ที่ไม่มีอะไรที่ผู้นำสูงสุดทำไม่ได้หากเขาตัดสินใจ"

นอกจากนี้ ยังพบเห็นจู-แอสวมแจ็คเก็ตหนังในหลายโอกาสอีกด้วย

รองผู้อำนวยการจอง ซองจัง กล่าวว่า "ไม่เหมาะสมที่จะสวมกระโปรงแบบทางการเมื่อไปเยี่ยมหน่วยทหาร" และเสริมว่า "เมื่อไปในสถานที่ที่ค่อนข้างอันตราย ควรแต่งกายแบบลำลอง แต่ดูเข้มแข็ง" นี่แสดงให้เห็นว่ากรมโฆษณาชวนเชื่อและการปลุกระดมของเกาหลีเหนือทำงานได้อย่างถูกต้อง

เขาประเมินว่า "เสื้อผ้าหนังไม่ค่อยเป็นที่นิยมในหมู่ชาวเกาหลีเหนือ" และเสริมว่า "การสวมใส่เสื้อผ้าที่ทำจากหนังคุณภาพสูง มีความหมายถึงการแสดงออกถึงสถานะพิเศษของตนเอง"

ปัญหาคือมีรายงานว่าเกาหลีเหนือแปะป้ายชุด "ซีทรู" ที่จู-แอชอบสวมใส่ และทำผม "ทรงไก่" (ผมด้านบนถูกเกล้าเอาไว้ครึ่งศีรษะ และอีกครึ่งหนึ่งปล่อยยาวลงมา) ว่าเป็น "ปรากฏการณ์ต่อต้านสังคมนิยม" และออกคำสั่งห้ามประชาชนสวมใส่ นั่นหมายความว่ามันเป็นที่ยอมรับได้สำหรับ "เจ้าหญิง" แต่ไม่ใช่สำหรับประชาชนทั่วไป

ในความเป็นจริง กฎระเบียบเกี่ยวกับทรงผมของวัยรุ่นเกาหลีเหนือถูกแบ่งอย่างเข้มงวดและเฉพาะเจาะจงตามเพศ ภายใต้กรอบ 'รูปแบบสังคมนิยม'

นักเรียนชายมักถูกคาดหวังให้ไว้ทรงผม 'ซังโก' ซึ่งเป็นการตัดผมด้านข้างและด้านหลังให้สั้น แต่ปล่อยผมด้านบนให้ยาวเล็กน้อย ในขณะที่นักเรียนหญิงถูกคาดหวังให้ไว้ทรงผม 'บ็อบ' ที่ไม่ฉูดฉาดที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ หรือ 'ผมที่มัดหรือถักเปียอย่างเรียบร้อย' การปล่อยผมยาวลงมาถือเป็น 'การกระทำที่ไม่เรียบร้อย' และการดัดผมหรือย้อมผมก็ถูกมองว่าเป็นเพียง 'เทรนด์แห่งความเสื่อมโทรมของระบบทุนนิยม'

ก่อนหน้านี้ ในเดือน ธ.ค. 2020 เกาหลีเหนือได้ออกกฎหมาย "ว่าด้วยการปฏิเสธอุดมการณ์และวัฒนธรรมปฏิกิริยา" และเริ่มปราบปรามประชาชน กฎหมายนี้เป็น "กฎหมายว่าด้วยการปิดกั้นวัฒนธรรมภายนอก" ที่ออกแบบมาเพื่อป้องกันไม่ให้ความคิดและวิถีชีวิตของประชาชนเปลี่ยนแปลงไปสู่แบบเกาหลีใต้ ซึ่งในเกาหลีใต้ การแต่งกายไม่ได้ถูกมองว่าเป็นเพียงเรื่องของแฟชั่นเท่านั้น แต่ยังเป็นการแทรกซึมทางอุดมการณ์ที่คุกคามระบอบการปกครองด้วย

รองผู้อำนวยการจอง ซองจัง กล่าวว่า "หญิงสาวนำเทรนด์แฟชั่นด้วยเครื่องแต่งกายสไตล์ตะวันตกที่หรูหรานั้น แทบจะเป็นไปไม่ได้เลยในเกาหลีเหนือ" และเสริมว่า "เหตุผลที่จู-แอ และรี โซ-จู สามารถทำเช่นนั้นได้โดยไม่ต้องกังวลก็เพราะพวกเธอมีสถานะพิเศษ"

การกลับชาติมาเกิดของคิม อิล-ซุง ในวัยหนุ่ม?

'การโฆษณาชวนเชื่อทางการเมืองด้วยภาพ' นี้ไม่ได้เกิดขึ้นอย่างฉับพลันจากจู-แอ แต่เป็นการต่อยอดจากกลยุทธ์ 'การลอกเลียนแบบภาพ' ซึ่งเป็นประเพณีที่สืบทอดกันมายาวนานในการสืบทอดอำนาจของเกาหลีเหนือ

นี่อยู่ในบริบทเดียวกับที่คิม จอง-อึน พยายามสร้างความชอบธรรมในการปกครองของตนในช่วงต้นของการขึ้นดำรงตำแหน่งผู้นำสูงสุด โดยเลียนแบบสไตล์การสวมหมวกเฟโดราและเสื้อโค้ทของปู่ของเขา คิม อิล-ซุง อย่างสมบูรณ์แบบ รวมถึงท่าเดินและเสียงหัวเราะด้วย

ผู้เชี่ยวชาญวิเคราะห์ว่า "แฟชั่นของ 'เจ้าหญิง' ยังเป็นการแสดงออกทางการเมืองที่ทรงอิทธิพล ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความยั่งยืนของราชวงศ์ผ่านการนำเสนอภาพลักษณ์ของบิดา"

รองผู้อำนวยการจอง ซองจัง กล่าวว่า "ผู้นำที่ชาวเกาหลีเหนือให้ความเคารพมากที่สุดคือคิม อิล-ซุง " และเสริมว่า "เขาเป็นบุคคลที่ประชาชนเชื่อฟังอย่างสุดใจถึงขั้นยกย่องบูชา"

เขาอธิบายว่า "ภาพลักษณ์ที่แสดงให้เห็นเมื่อคิม จอง-อึนปรากฏตัวครั้งแรกนั้นค่อนข้างคล้ายกับคิม อิล-ซุง และทรงผมของเขาก็ทำให้ผู้คนนึกถึงคิม อิล-ซุง ในช่วงหลังการปลดปล่อยในปี 1945" พร้อมเสริมว่า "นี่เป็นความพยายามที่จะทำให้ประชาชนที่โหยหาที่คิม อิล-ซุง นึกถึงเขาในวัยหนุ่มผ่านรูปลักษณ์ของคิม จอง-อึน"

รองผู้อำนวยการจองอธิบายว่า "กรมโฆษณาชวนเชื่อและการปลุกระดมของเกาหลีเหนือมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการวางแผนกระบวนการต่าง ๆ ที่ส่งผลให้ความเคารพต่อคิม อิล-ซุง เปลี่ยนไปเป็นคิม จอง-อึนโดยธรรมชาติ"

แล้วแผนของกรมโฆษณาชวนเชื่อและการปลุกปั่นของเกาหลีเหนือประสบความสำเร็จตามที่ตั้งใจไว้หรือไม่?

รองผู้อำนวยการจองกล่าวว่า "ว่ากันว่าชาวเกาหลีเหนือต่างประหลาดใจเมื่อคิม จอง-อึนปรากฏตัวครั้งแรก แต่เหตุผลที่ผู้เชี่ยวชาญชาวเกาหลีใต้ก็ประหลาดใจเช่นกันก็คือ ภาพแรกที่คิม จอง-อึนปรากฏตัวนั้นดูคล้ายกับคิม อิล-ซุง ในวัยหนุ่มมาก"

เขากล่าวต่อว่า "ถึงขั้นมีข่าวลือแพร่สะพัดในหมู่ชาวเกาหลีเหนือว่าคิม อิล-ซุง กลับชาติมาเกิด" และประเมินว่า "ข้อจำกัดที่คิม จอง-อึน หนุ่มเผชิญในฐานะผู้สืบทอดตำแหน่ง เช่น การขาดประสบการณ์และอายุ สามารถชดเชยได้ด้วยเพียงแค่ว่าเขามีหน้าตาคล้ายกับคิม อิล-ซุง"

ในขณะเดียวกัน ประธานาธิบดีคิม จอง-อุน ซึ่งสืบทอดอำนาจต่อจากประธานคณะกรรมาธิการกลาโหมแห่งชาติคิม อิล-ซุง ที่เสียชีวิตเมื่อ 17 ธ.ค. 2011 ก็ได้เข้าสู่ปีที่ 16 ในการครองอำนาจแล้วในปีนี้

จากข้อมูลของธนาคารกลางเกาหลีและสำนักงานข้อมูลแห่งชาติ (เดิมคือสำนักงานสถิติเกาหลี) ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) ที่แท้จริงของเกาหลีเหนือเติบโต 3.1% ในปี 2023 และ 3.7% ในปี 2024 และคาดการณ์ว่าแนวโน้มการเติบโตในเชิงบวกจะยังคงต่อเนื่องไปจนถึงปี 2025 ด้วย

ไม่เพียงแต่มีตัวเลขที่ชัดเจนเท่านั้น แต่ยังมีสัญญาณบ่งชี้ว่าสถานการณ์ทางเศรษฐกิจที่แท้จริงดีขึ้นด้วย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้านการค้าระหว่างประเทศ ปริมาณการค้าระหว่างเกาหลีเหนือและจีนในปี 2025 คาดว่าจะสูงถึงประมาณ 2.73 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ เพิ่มขึ้น 25.5% จากปีที่แล้ว ตัวเลขนี้แสดงถึงการฟื้นตัวสู่ระดับประมาณ 98% ของระดับก่อนการระบาดของโควิด-19