Trump 'İran korkuyor' dedi; Tahran ise görüşme iddialarını reddetti

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

ABD Başkanı Donald Trump, Tahran'ın bu haftaki çeşitli yalanlamalarına rağmen İran'ın ABD ile müzakere ettiğini söyledi.

Trump, İran'ın "bir anlaşma yapmak istediğini" ancak bunu açıkça dile getirmekten çekindiğini belirterek İranlı yetkililerin "kendi halkları tarafından öldürülmekten korktuklarını" öne sürdü.

ABD başkanı, "Bizim tarafımızdan öldürülmekten de korkuyorlar" ifadelerini kullandı.

Trump ayrıca İran'ın nükleer silaha sahip olması halinde bunu "hiç tereddüt etmeden" kullanacağını iddia ederek ABD'nin askeri müdahalesi olmasaydı "tüm dünyanın ölümcül bir tehdit altında olacağını" savundu.

İran'da devlete ait Press TV ise Trump'ın konuşması öncesinde "üst düzey bir yetkiliye" atıfla ABD'nin savaşı sona erdirmeye yönelik olarak sunduğu teklifi İran'ın reddettiğini bildirdi.

Press TV yetkiliyle ilgili detay vermedi ancak "İran, savaşı bitirmeye karar verdiğinde ve kendi koşulları karşılandığında sona erdirecektir" sözlerini aktardı.

İranlı yetkililer bundan önce defalarca yalnızca ateşkes değil, savaşın tamamen sona ermesini istediklerini söylemişti.

ABD ve İsrail basınında Trump'ın savaşı sonlandırmak için Pakistan aracılığıyla İran'a 15 maddelik bir teklif sunduğu haberleri yer almıştı.

Beyaz Saray daha sonra yaptığı açıklamada 15 maddelik planı "spekülatif" olarak nitelendirdi ancak içeriğinde doğruluk payı olduğunu belirtti.

Press TV'nin aktardığına göre İranlı yetkili Tahran'ın bu teklifi "aşırı" bulduğunu söyledi ve savaşın sona erdirilmesi için beş koşul sıraladı:

İran'dan gelen bu açıklamalara rağmen Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt açıklamasında Trump'ın İran ile yapıcı görüşmelere devam ettiğini iddia etti.

İran bugüne kadar ABD ile müzakere ettiği iddialarını kabul etmedi.

Son olarak İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Amerikan tarafının son günlerde "farklı arabulucular aracılığıyla kendilerine çeşitli mesajlar göndermeye başladığını" söyledi.

25 Mart gecesi İran devlet televizyonuna verdiği röportajda bu mesajların "dost ülkeler aracılığıyla iletilmiş olmasının" ve İran'ın bu mesajlara "tutumlarını belirterek ve uyarılar yaparak karşılık vermesinin" diyalog ya da müzakere sayılamayacağını vurguladı.

Arakçi ayrıca İran'ın "şu an için müzakere niyetinin olmadığını" da söyledi.

İki ülke arasında Pakistan ile birlikte Türkiye ve Mısır'ın arabuluculuk ettiği iddiaları basında geniş yer buldu.

Dışişleri Bakanlığı kaynaklarına göre Hakan Fidan, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile 25 Mart'ta telefonda görüştü. Görüşmede savaşla ilgili son durum ele alındı.

Hürmüz Boğazı'nda yetki kimde?

Paul Adams - BBC Diplomasi Muhabiri

İran, Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenlik iddiasının "doğal ve yasal hakkı" olduğunu öne sürse de hiçbir ülke burada tek başına yetkiye sahip değil.

Uluslararası hukuka göre Hürmüz Boğazı ortak bir su yolu. Ama hem İran hem de Umman, kendi kıyı şeritlerinden itibaren 12 deniz mili genişliğindeki alanlarda egemenlik hakkı iddia ediyor.

Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne göre gemiler "transit geçiş" hakkına sahip ve bu geçişler kıyı devletleri tarafından engellenemez.

Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemiler tarafından genellikle kullanılan iki ana koridor çoğunlukla derinliğin daha elverişli olduğu Umman karasularından geçiyor.

Ancak, boğazın en dar noktasında gemiler kısa süreliğine İran karasularına da giriyor.

ABD'nin ateşkes teklifi

Bu gelişmeler öncesinde Reuters haber ajansına konuşan İranlı üst düzey bir yetkili, ABD yönetiminin Pakistan aracılığıyla kendilerine bir teklif ilettiğini doğrulamıştı.

Ateşkes görüşmelerinin Pakistan veya Türkiye'de yapılabileceğini söyleyen İranlı yetkili, kendilerine iletilen teklifin mevzubahis 15 maddelik plan olup olmadığını doğrulamadı.

Tahran yönetimi resmi açıklamalarda Washington ile görüşme iddiasını kabul etmiyor.

ABD basını da 24 Mart'ta Pakistan aracılığıyla İran'a 15 maddelik bir plan sunulduğunu yazdı.

Associated Press haber ajansı, iki Pakistanlı yetkiliye atıfta bulunarak ABD'nin 15 maddelik planını İran yönetimine ulaştırdığını yazdı.

Haberlere göre İran'ın uranyum zenginleştirme programından tamamen vazgeçmesi karşılığında yaptırımların kaldırılması önerisi yer alıyor.

ABD Başkanı Donald Trump, 24 Mart'ta Beyaz Saray'da yaptığı konuşmada "Doğru insanlarla konuşuyoruz ve anlaşma yapmaya çok istekliler" demişti.

Trump, İran'ın nükleer silah programının sonlandırılması talebini de kabul ettiğini iddia etti.

İran'ın İslamabad Büyükelçisi Rıza Emiri Mukaddem ise iki ülke arasında direkt ya da dolaylı bir şekilde görüşme yapılmadığını söyledi.

Ancak Pakistan'ın Tahran ve Washington arasında diyalog ortamı yaratmak için çalıştığını doğruladı.

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, 24 Mart günü yaptığı açıklamada İslamabad'ın her türlü görüşmeye ev sahipliği yapmaya hazır olduğunu söylemişti.

İran ordusu, ABD ile görüşme iddiaları hakkında "Siz kendinizle müzakere ediyorsunuz" dedi.

Ordu Sözcüsü Ebrahim Zolfaghari, "Yenilginizi bir anlaşma olarak adlandırmayın" ifadelerini kullandı.

Bölgedeki askeri hareketlilik

Müzakere olasılığıya eş zamanlı olarak ABD'nin bölgeye yeni bir askeri sevkiyat yapacağına ilişkin de haberler yer aldı.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, ülkesinin "bölgedeki tüm ABD hareketlerini yakından izlediğini" söyledi.

Kalibaf sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, "Topraklarımızı savunma kararlılığımızı sınamayın" ifadelerini kullandı.

Pentagon 25 Mart'ta ABD'nin paraşütçü birliklerinin Ortadoğu'ya doğru yola çıktığını açıkladı.