U krayna'da Rus işgali altında yaşamak: '35 yıl geriye gitmiş gibiyiz'

P aul Adams, BBC News

R usya, Ukrayna'da işgal ettiği dört bölgeyi geçen hafta resmen ilhak ettiğini duyurdu. R usya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Herson, Zaporijya, Donetsk ve Luhansk bölgelerini "Rusya Federasyonu'nun dört yeni bölgesi" olarak ilan etti.

P utin, Cuma günü yaptığı uzun konuşmasında bu bölgelerin halkının artık "sonsuza kadar Rusya vatandaşı" olduğunu söyledi.

B u bölgelerde günlük yaşamın akışına dair sağlıklı bilgi akışı yok.

B BC, bu bölgelerde yaşayan milyonlarca kişiden birkaçıyla konuştu; işgal altında yaşamın nasıl olduğunu ve bu kentlerdeki yaşamın ne kadar "Ruslaştığını" sordu.

BBC'nin konuştuğu kişilerin tamamı Rus işgaline ve ilhaka karşı kişiler, ancak bölgede yaşayan herkesin bu görüşte olduğunu söylemek doğru olmaz.

M oskova'nın girişimiyle Eylül ayı sonunda bu bölgelerde yapılan referandumlardan Rusya'ya katılım sonucu çıktığı açıklansa da, dinlediğimiz tanıklıklar ve geçmiş seçim sonuçları, Şubat ayından beri işgal altında olan bu bölgelerde yaşayanların kendilerini büyük oranda Ukraynalı gördüklerini ortaya koyuyor.

Haberdeki tüm isimler değiştirilmiştir.

B oris hayatının büyük kısmını Herson'da geçirdi. Bizden ismini gizlememizi istiyor. Rus ordusu direnirken ve Ukrayna ordusu da buraya yaklaşırken, yerel halk aşırı derecede temkinli davranıyor.

B oris'le bir mesajlaşma uygulaması üzerinden yazışıyoruz.

A ylardır, Rus askerleri ve polisleriyle dolu bir kentte, profesyonel ve özel hayatını sürdürmeye çalışıyor.

B u, çarpıcı karşıtlıklarla dolu bir yaşam.

Örneğin b ir gün mesajlaşırken Boris sessizliğe gömülüyor, çünkü Rus kontrol noktasından geçerken telefonundaki tüm kayıtları silmesi gerekiyor; "Silinmiş öğeler dosyanızda bile sizi suçlayabilecekleri bir fotoğraf olmadığından emin olmalısınız" diyor.

İ şgalin ilk aylarında kentte birçok kişi kayıplara karıştı. Bunlar, kentin yeni hakimlerinin, Kiev taraftarı olduklarını düşündükleri kişilerdi.

Boris, s on zamanlarda kentteki "kayıp ilanlarının" azalmasından yola çıkarak, gözatıların nispeten düştüğünü tahmin ediyor.

Kentin savaş öncesi 280 bin olan nüfusu, yarıya inmiş durumda.

B oris, geride kalanların ilk başlarda bu yeni duruma iyi uyum sağladıklarını söylüyor; "Halk kendi kurallarını koyuyor ve yetkililerden uzak duruyordu".

" Dört, beş ay çok özgürlükçü bir toplumda yaşıyormuşuz gibi hissettik; kendi kendimize yetiyor, kendi kurallarımızı koyuyorduk" diyor.

A ncak bu hayat Temmuz ayı ortasında, kentin Rus gizli servis elemanları ile dolmaya başlamasıyla son budu.

Rusya'nın girişimiyle düzenlenen r eferanduma giden süreçte bu ajanların sayısı arttı.

B oris "İçinde çok ciddi adamların olduğu araçlardan dakikada 20 tane geçiyordu" diyor.

İ şgalin kent hayatına beklenmedik faydaları da olmuş; "Kent şimdi gerçekten boş ve insanlar güvenli şekilde bisiklete binebiliyor. Kıyamet sonrası gibi".

Rusya işgali altındaki Herson'da yaşayanlar, hayatlarında değer verdikleri şeyleri ellerinde tutabilmek için sürekli pratik çözümler üretmek zorunda.

P ara bu anlamda iyi bir örnek.

M oskova'nın Rus rublesi ısrarlarına rağmen, bölgede Ukrayna grivnası hala yaygın olarak kullanılıyor.

B ir süre, wi-fi bağlantısı olan kamyonetler halka Ukrayna bankalarına bağlanıp nakit grivna çekme hizmeti vermiş. Kamyonet sahipleri bu hizmetten yüzde 3 ila 5 arası komisyon alıyorlarmış.

B oris artık bu kamyonetlere ihtiyaç duyulmadığını, her şeyin ağızdan ağıza yayılarak halledildiğini söylüyor.

A ncak Rus rublesi de hayatlarına sızmaya başlamış çünkü bazı fatura ödemelerini ruble olarak yapmak zorundalar. Bölgede hizmet veren tek bankalar da Rus bankaları.

H esap açabilmek için Rusya pasaportu gerekiyor. Devlet kurumlarında çalışabilmek için de aynısı gerekiyor.

B oris "Bu yolla kentteki Ukraynalıların çoğunu Rusya vatandaşlığına geçirmeye çalışıyorlar" diyor.

H erson'da tarihteki önemli Rus figürleri gösteren reklam panoları da göze çarpıyor.

A ncak Boris daha "sinsi" reklam görselleri kullanıldığına da dikkat çekiyor:

" Bazen ünlü birini reklam panosunda görüyorsunuz ve altında bu insanın Hersonlu olduğu, hayatını Rusya'ya adadığı yazılı oluyor. O insanın Hersonlu olmasıyla duyduğunuz gururu Rusya'yla bağdaştırmak istiyorlar".

B oris bu yöntemin "Herson'un çoğunluğu sağlam şekilde Ukrayna'ya bağlı nüfusu" üzerinde çok az etkili olduğunu söylese de, savaştan önce "beyni yıkanmış" kişilerin "saklandıkları gölgelerden çıktıklarını" belirtiyor.

B oris özellikle referandum döneminde bazı yaşlıların ellerinde Rusya bayraklarıyla dolaştıklarını aktarıyor.

İ lhak edilen topraklarda kültür, tarih ve güncel bilgi için de mücadele sürüyor.

A ileler çocuklarını online eğitim alabilecekleri Ukrayna okullarına yazdırmaya çalışıyor. Bu bölgelerde eğitim sistemi artık tamamen Rusya'nın kontrolü altında.

B oris "Çocuklar Rus internetini ve Batı'nın VPN'ini kullanarak online olarak Ukrayna okullarına devam ediyor, bu çok ironik" diyor.

U krayna'yla bağını devam ettirmeye çalışmak Boris'i son 6 aydır ayakta tutan şey olmuş: "Ya kendin harekete geçersin, ya da dağılırsın" diyor.

A ncak referandumlar onun umudunu yerle bir etmiş.

Ç evresindekilerin referandumla ilgili ne hissettiğini sorduğumda "Panik, yerle bir olan umutlar, depresyon, hissizlik... Bu yıkıcı bir sonuç" diyor.

Herson'daki erkeklerin bir diğer korkusu da, Putin'in ilan ettiği seferberlik ile "zorla silah altına alınmak". Şu ana kadar sadece Rusya pasaportu almış olanlar askere çağrıldı ancak yine de halk endişeli.

B oris gitmekle kalmak arasında ikilemde olduğunu ve bir gün uyandığında Herson'un Ukrayna ordusu tarafından kurtarıldığını görmeyi umut ettiğini söylüyor; " Güvende olmak ve Ukrayna askerlerinin kente girdiği ana şahit olmak arasında kararsız kaldım".

B oris'i ayakta tutan umut kentin kurtarılması, ancak bu umudu Mariupol'de, Herson'un 418 km doğusunda diri tutmak çok zor.

A lex ismini kullanmak isteyen eski bir öğretmen "İşgalden sonra tüm hayatım yerle bir oldu" diyor.

R usya çok şiddetli bir kuşatmanın ardından Nisan ayında Mariupol'un kontrolünü ele geçirmişti.

Yine güvenli bir mesajlaşma uygulamasından iletişim kurduğumuz Alex " Ruslar apartman apartman dolaşıp Ukrayna'yla ilgili her şeyi yok ettiler" diyor; "Evimde Ukrayna sembollerini ve birçok kitabı yaktılar".

M ayıs sonunda kuşatma bittiğinde Rus askerler kademeli olarak çekilirken, o dönemde tek taraflı bağımsızlığını ilan etmiş olan Donetsk Halk Cumhuriyeti'nden Moskova yanlısı yöneticilere, kenti yönetme görevi verildi.

O dönemde Mariupol'de olan ama Ağustos ayında kentten kaçan Daryna, "Şehir harabeye dönmüştü" diyor.

E lektrik ve su sıkıntısı yaşanıyordu ve binlerce ev yıkılmıştı. Enkazların üstünde cesetler duruyordu.

Ö ğrenci olan Daryna, kentte durum böyle olmasına rağmen Rusların tüm sokakları "Mariupol'ün Moskova tarafından kurtuluşu" ilanlarıyla donattıklarını söylüyor.

D aryna propaganda, gereklilik ve bazı kent sakinlerinin Rus sempatizanlığı ile birlikte, Rusların kente etki edebildiğini belirtiyor: " Birçok kişi işgalcileri destekliyor ve onlar için çalışıyor çünkü paraya ihtiyaçları var ve açlıktan ölmek istemiyorlar".

K onum olarak Rusya'ya daha yakın olması ve Donbas'ın güneyinde bulunması nedeniyle Mariupol'un Moskova ile bağları, Herson'unkinden hep daha derindi.

Y ine de sosyal medyada az da olsa direniş mesajları görmek mümkün.

Ancak savaş Mariupol'u hem fiziksel hem de duygusal olarak bitirmiş durumda. İyimserliğe rastlamak zor.

A lex "Çok umudumuz kalmadı çünkü insanlar buranın terk edildiğine inanıyor" diyor.

M ariupol'de savaşın sesi uzakta kaldı, Herson'a ise giderek yaklaşıyor. Tam aradaki Enerhodar'da ise savaşın sesi hiç kesilmedi.

R usya bu kenti ve büyük nükleer santralini Şubat ayında başlayan savaşın ilk evrelerinde kontrolüne geçirdi.

S on aylarda Rus ve Ukraynalı güçler Dinyeper Nehri üzerinden karşılıklı top atışları yapıyor, Ukrayna Rusya'yı Zaporijya nükleer santralini kalkan olarak kullanmakla suçluyor.

E nerhodar halkı sürekli bir patlama korkusuyla yaşıyor ve bu onları günlerini katı kurallar altında yaşamaya itmiş.

M aksym "Tüm işinizi gündüz saatlerinde bitirmeye çalışmanız gerekiyor. Akşamları sokaklar köpeklere kalıyor" diyor.

K entte süpermarketler pahalı ve rağbet görmeyen Rus malları ile doluyken, pazarlar yerli çiftçilerin ürünleri ile dolu.

U krayna'nın yüzde 80'iyle bağlantısı kopmuş olan Enerhodar'da sebze ucuz olsa da, et, peynir ve sütün fiyatı savaş öncesinin iki katına çıkmış.

M aksym "Artık parayı sadece gıdaya harcıyoruz" diyor.

K entte kalanların çoğu yaşlı.

E mekli Natalya "Gidebilen herkes gitti, özellikle çocukları olan kadınlar" diyor.

N atalya da kızını ve torununu özlüyor ama Avrupa'da güvenli bir yerde oldukları için mutlu olduğunu söylüyor.

K entte dört aydır doğalgaz yok, elektrik sürekli kesiliyor.

" Yedi aydır dünyanın geri kalanından ve medeniyetten soyutlandık, cep telefonları bile çok az çekiyor. İnternetin çekmesi tatil gibi bir duygu" diyor.

A ma haberleri takip etmek için elinden geleni yapıyor.

U kraynalı askeri uzmanların isimlerini sayan Natalya "Kurtuluşumuz uzak değil" diyor.

R us kontrolündeki Melitopol, cepheden çok uzakta, işgal altındaki güney Ukrayna'da bir kent.

3 0'lu yaşlarındaki Toma, hasta annesine bakıyor; "İşgalin başlarında kalp hastası anneme ilaç bulabilmek için çok çabaladım" diyor.

A rtık eczanelerin önünde daha az kuyruk var ama Toma eczanelerin "kalitesiz" Rus ürünleriyle dolu olduğunu söylüyor.

A nnesinin ihtiyacı olan beş ilaçtan dördü bulunmuyor.

B u ilaçları Ukrayna'nın kuzeyindeki arkadaşlarına aldırıp, zahmetli ve tehlikeli bir yolculukla gidip teslim alması gerekiyor.

T oma, insanlar hayatta kalmak için mücadele ederken Putin'in sözlerinin yer aldığı reklam panolarını görmenin "aşağılayıcı" olduğunu söylüyor:

" Sanki 35 yıl geri gitmişiz gibi".

Ukrayna o dönemde hala Sovyetler Birliği'nin parçasıydı.

T oma kentteki okulların da içler acısı durumda olduğunu aktarıyor.

R uslarla iş birliği yapmayı reddeden öğretmen ve yöneticiler görevden alınınca, liyakata bakılmadan insanların bu görevlere getirildiği örnekler veriyor: "Bir arkadaşımın çocuğunun sınıfına öğretmen olarak eski temizlikçiyi atadılar".

Ç ocuklarını okula göndermek isteyen ailelere, çocuğun babasının pasaport ve adres bilgilerinin paylaşılması şartıyla 10 bin ruble (yaklaşık 160 dolar) para teklif ediliyor.

A ncak Toma isyanın sınıflara da sıçradığını söylüyor:

" Çocuklar Rusça kelimeleri Ukrayna harfleriyle yazıyor, sırt çantalarına sarı mavi kurdeleler bağlıyorlar ve Rusya'ya meydan okuyan mesajlar içeren aksesuarlar takıyorlar".