Cựu giám đốc FBI điều tra về mối liên hệ giữa ông Trump và Nga qua đời

Robert Mueller, cựu công tố viên đặc biệt, người dẫn đầu cuộc điều tra về cáo buộc Nga can thiệp vào cuộc bầu cử Mỹ năm 2016 – sự kiện đã định hình phần lớn nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Donald Trump – đã qua đời, hưởng thọ 81 tuổi.

Nguyên nhân cái chết chưa được công bố ngay lập tức. Đài CBS News, đối tác của BBC tại Mỹ, đã xác nhận tin này.

"Với nỗi buồn sâu sắc, chúng tôi xin thông báo rằng Bob [tên gọi thân mật của ông Robert Mueller] đã qua đời", gia đình ông cho biết trong một thông báo gửi tới hãng thông tấn AP. "Gia đình mong được tôn trọng sự riêng tư."

Ông Mueller từng lãnh đạo Cục Điều tra Liên bang (FBI) từ 2001-2013, nhậm chức chỉ vài ngày trước các vụ tấn công khủng bố ngày 11/9/2001. Ông được coi là người đã tái định hình FBI thành một cơ quan chống khủng bố hiện đại.

Ông qua đời để lại vợ là bà Ann Cabell Standish, người bạn đời gần 60 năm, cùng hai con gái và ba cháu.

Cuộc điều tra mà ông Mueller, công tố viên đặc biệt, dẫn đầu đã soi xét kỹ lưỡng chiến dịch tranh cử năm 2016 của ông Trump, dẫn đến những lời chỉ trích gay gắt từ tổng thống Mỹ.

Ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social hôm 21/3 (giờ Mỹ) rằng: "Tôi mừng vì ông ta đã chết. Ông ta không còn có thể làm hại những người vô tội nữa!"

Những cơ quan mà ông Mueller từng công tác và các đồng nghiệp ca ngợi ông là một công chức tận tụy. Cả hai vị tổng thống mà ông từng phục vụ trên cương vị giám đốc FBI – George W. Bush và Barack Obama – đều đăng những lời tưởng niệm.

Cựu Tổng thống Bush, người đã bổ nhiệm ông Mueller làm lãnh đạo FBI, cho biết "vô cùng đau buồn" trước sự ra đi của ông.

"Năm 2001, chỉ một tuần sau khi nhậm chức Giám đốc thứ 6 của FBI, Bob đã chuyển trọng tâm nhiệm vụ của cơ quan sang bảo vệ an ninh nội địa sau ngày 11/9," ông Bush nói.

"Ông ấy lãnh đạo hiệu quả, góp phần ngăn chặn một vụ tấn công khủng bố khác trên đất Mỹ."

Trong khi đó ông Obama gọi ông Mueller là "một trong những giám đốc xuất sắc nhất trong lịch sử FBI" và ca ngợi "sự tận tâm không ngừng nghỉ của ông ấy đối với pháp quyền và niềm tin vững chắc vào các giá trị nền tảng của chúng ta".

Cựu giám đốc FBI James Comey, người kế nhiệm ông Mueller tại cơ quan này và bị ông Trump sa thải đột ngột – sự kiện dẫn đến cuộc điều tra của ông Mueller – cho biết: "Một người Mỹ vĩ đại đã ra đi hôm nay, một người mà tôi may mắn được học hỏi và sát cánh cùng."

Trong một tuyên bố, đại diện hãng luật WilmerHale, nơi ông từng làm việc, gọi ông là "một nhà lãnh đạo và công chức phi thường, một con người chính trực bậc nhất".

Ông Mueller sinh năm 1944. Sau khi học ngành chính trị tại Princeton University, ông gia nhập Thủy quân Lục chiến và được điều sang Việt Nam năm 1968.

Với cấp bậc trung úy, ông chỉ huy một trung đội, bị thương hai lần trong chiến đấu và nhận nhiều huân chương, bao gồm Huân chương Bronze Star (Sao Đồng) vì lòng dũng cảm và Huân chương Purple Heart (Trái tim Tím).

Sau khi trở về từ Chiến tranh Việt Nam, ông theo học luật tại Đại học Virginia và tốt nghiệp năm 1973.

Tháng 8/2001, ông Mueller được Thượng viện Mỹ nhất trí phê chuẩn làm giám đốc FBI và phục vụ tại cơ quan này hơn một thập niên.

Ông thôi việc tại FBI năm 2013.

Nhưng bốn năm sau, ông trở thành tâm điểm của một cơn bão chính trị tại Washington, sự kiện sau này định hình di sản của ông.

Cuộc điều tra của ông về những nỗ lực của Nga nhằm gây ảnh hưởng đến cuộc bầu cử tổng thống năm 2016 Mỹ – cũng như khả năng liên quan của Tổng thống Donald Trump và chiến dịch của ông – liên tục thu hút sự chú ý gần như mỗi ngày trong gần hai năm, từ tháng 5/2017 đến tháng 3/2019.

Các hồ sơ tòa án từ văn phòng công tố viên đặc biệt của ông được phân tích kỹ lưỡng, mỗi tiết lộ mới đều có thể trở thành "quả bom" chính trị, tùy vào quan điểm của mỗi người, mà hạ bệ một tổng thống hoặc phá hủy một quốc gia.

Ông Trump lên án cuộc điều tra của ông Mueller là một "cuộc săn phù thủy" và một "trò lừa bịp", đồng thời coi ông là một trong những đối thủ chính trị lớn nhất của mình. Ông Trump thường xuyên nói rằng không có "sự thông đồng" nào giữa chiến dịch tranh cử của mình và Nga.

Trong quá trình điều tra, đơn vị của ông Mueller đã điều tra các hành động của Nga cũng như các cộng sự và cố vấn cấp cao trong chiến dịch tranh cử của ông Trump. Mặc dù công việc này thường xuyên xuất hiện trên các mặt báo, bản thân ông Mueller hiếm khi phát biểu trước công chúng.

"Tôi không phải lúc nào cũng đồng ý với mọi việc mà Robert Mueller đã làm," Andrew Weissmann, một thành viên trong nhóm của ông Mueller, nói với phóng viên Carl Nasman của BBC.

"Tôi nghĩ điều thực sự quan trọng là mọi người cần biết ông ấy đã cân nhắc kỹ lưỡng và chính trực như thế nào trong các quyết định của mình, và ông ấy có niềm tin lớn lao như thế nào, có lẽ còn hơn cả tôi, vào người Mỹ, vào công dân và vào Quốc hội."

Cuộc điều tra ấy đã dẫn đến nhiều bản cáo trạng và thỏa thuận nhận tội, bao gồm với cựu quản lý chiến dịch tranh cử của ông Trump, Paul Manafort, cũng như Cố vấn an ninh quốc gia Michael Flynn.

Cuối cùng, bản "báo cáo Mueller" dài 448 trang tuy kỹ lưỡng nhưng vẫn không đi đến kết luận cuối cùng.

Báo cáo kết luận rằng Nga đã can thiệp vào cuộc bầu cử Mỹ năm 2016 một cách "rộng khắp và có hệ thống", nhưng không chứng minh được rằng các thành viên trong chiến dịch tranh cử của ông Trump đã âm mưu hoặc phối hợp trong các hoạt động này.

"Mặc dù báo cáo này không kết luận rằng tổng thống đã phạm tội, nhưng nó cũng không tuyên bố ông ấy vô tội", báo cáo kết luận.

Tháng 2/2021, ông Mueller đã có một cuộc phỏng vấn hiếm hoi với đài MSNBC để kể lại những khoảnh khắc quan trọng trong sự nghiệp kéo dài hàng thập niên của mình.

Khi được hỏi vì sao ông đồng ý đảm nhận một nhiệm vụ đầy thách thức về mặt chính trị như cuộc điều tra về Nga, ông trả lời: "Tôi nhận thấy rằng mình đã có được niềm vui to lớn từ việc phục vụ công chúng. Và tôi thấy khó có thể từ chối một nhiệm vụ đầy thử thách."