Siết eo biển Hormuz: Không chỉ dầu, hàng loạt hàng thiết yếu cũng lao đao

Việc gián đoạn nguồn cung dầu khí qua eo biển Hormuz do cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran đã đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh.

Giá xăng đã tăng và hóa đơn sưởi ấm cho các hộ gia đình tại Anh gần như chắc chắn cũng sẽ tăng theo.

Nhưng không chỉ nhiên liệu bị ảnh hưởng bởi cuộc xung đột.

Hàng loạt các hóa chất, khí đốt và các sản phẩm quan trọng khác thường được đưa vào chuỗi cung ứng quốc tế qua eo biển Hormuz cũng đang bị tác động.

Theo phân tích của BBC Verify, giá nhiều mặt hàng - từ thực phẩm, điện thoại thông minh đến thuốc men - có thể bị ảnh hưởng, vì số lượng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz đã giảm từ hơn 100 tàu mỗi ngày trước chiến tranh xuống chỉ còn một vài tàu.

Dưới đây là những mặt hàng có thể bị ảnh hưởng.

Phân bón (tác động đến lương thực)

Các sản phẩm hóa dầu được chế xuất từ ​​dầu và khí đốt, và được các quốc gia ở Vùng Vịnh sản xuất số lượng lớn để xuất khẩu.

Và một trong những sản phẩm quan trọng nhất là phân bón, thiết yếu đối với sản xuất nông nghiệp toàn cầu.

Theo Liên Hợp Quốc, khoảng một phần ba lượng phân bón của thế giới - như urê, kali, amoniac và phốt phát - thường đi qua eo biển Hormuz.

Dữ liệu từ Tổ chức Thương mại Thế giới cho thấy, kể từ khi cuộc xung đột bắt đầu, lượng hàng hóa xuất khẩu liên quan đến phân bón qua tuyến đường thủy này đã sụt giảm nghiêm trọng.

Các nhà phân tích đã cảnh báo tình trạng thiếu hụt phân bón có thể gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng cho sản xuất nông nghiệp vào thời điểm hiện nay, vì tháng Ba và tháng Tư là mùa gieo trồng ở bán cầu bắc và việc nông dân sử dụng phân bón ít hơn hiện nay sẽ ảnh hưởng đến năng suất vào cuối năm.

Theo các nhà nghiên cứu tại Viện Kiel, "việc phong tỏa trong thời gian tương đối ngắn có thể làm gián đoạn toàn bộ mùa vụ, với những hậu quả về an ninh lương thực kéo dài rất lâu sau khi eo biển mở cửa trở lại".

Nghiên cứu của viện này cho thấy việc đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz có thể đẩy giá lúa mì toàn cầu tăng 4,2%, giá trái cây và rau quả tăng 5,2%.

Tổ chức này ước tính các quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất do giá lương thực nói chung tăng sẽ là Zambia (31%), Sri Lanka (15%), Đài Loan (12%) và Pakistan (11%).

Nga thường cung cấp khoảng một phần năm lượng xuất khẩu phân bón toàn cầu và các nhà phân tích cho rằng nước này có thể tăng sản lượng để bù đắp sự thiếu hụt.

Đặc phái viên của ông Vladimir Putin, ông Kirill Dmitriev, cho biết Nga, một nhà sản xuất lớn các mặt hàng như phân bón, đang "ở vị thế thuận lợi" để tận dụng tình hình này.

Khí heli (ảnh hưởng đến ngành sản xuất vi mạch)

Một phần ba lượng khí heli vận chuyển toàn cầu thường đến từ Qatar và đi qua eo biển Hormuz.

Heli là sản phẩm phụ của quá trình sản xuất khí tự nhiên, và được sử dụng trong sản xuất các tấm bán dẫn, sau đó được chế biến thành các vi mạch được sử dụng trong máy tính, xe cộ và thiết bị gia dụng.

Khí heli cũng được sử dụng để làm mát nam châm trong máy quét cộng hưởng từ (MRI) được sử dụng trong bệnh viện.

Nhà máy Ras Laffan khổng lồ của Qatar, nơi sản xuất khí heli, đã ngừng sản xuất sau các cuộc tấn công bằng tên lửa và drone của Iran.

Và chính phủ Qatar đã cảnh báo rằng sẽ mất từ ​​ba đến năm năm để khắc phục thiệt hại, làm dấy lên lo ngại về nguồn cung.

Năm 2023, Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Hoa Kỳ đã cảnh báo về "sự tăng giá đột biến" nếu nguồn cung khí heli toàn cầu bị gián đoạn.

Các nhà phân tích cảnh báo tác động dây chuyền của việc phong tỏa eo biển Hormuz có thể dẫn đến sự tăng giá của một loạt các công nghệ tiên tiến, từ điện thoại thông minh đến trung tâm dữ liệu.

Và Prashant Yadav, một chuyên gia cao cấp về sức khỏe toàn cầu tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, cảnh báo rằng giá máy chụp cộng hưởng từ (MRI) có thể tăng cao do tình trạng thiếu hụt heli kéo dài.

"Máy MRI cần khoảng từ 1.500 đến 2.000 lít heli để làm mát nam châm. Mỗi lần quét, một lượng nhỏ heli sẽ bốc hơi hoặc bay hơi.

"Mọi người thường nghĩ rằng công dụng chính của heli là trong các trung tâm dữ liệu, chất bán dẫn và làm mát cho ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo và dữ liệu.

"Nhưng chúng ta không thể quên rằng khí heli rất quan trọng đối với máy chụp cộng hưởng từ (MRI) và các thiết bị y tế khác", ông nói với BBC Verify.

Các sản phẩm phái sinh (ảnh hưởng đến ngành dược phẩm)

Các sản phẩm phái sinh từ hóa dầu - như methanol và ethylene - là những nguyên liệu thiết yếu trong sản xuất dược phẩm toàn cầu, bao gồm thuốc giảm đau, thuốc kháng sinh và vaccine.

Các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh - Ả Rập Xê Út, Qatar, Oman, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Kuwait và Bahrain - ước tính chiếm khoảng 6% tổng công suất sản xuất hóa dầu toàn cầu.

Các quốc gia này chủ yếu sử dụng eo biển Hormuz để xuất khẩu các hóa chất này ra thế giới, khoảng một nửa được xuất sang châu Á.

Ấn Độ sản xuất một phần năm lượng thuốc generic (dược phẩm không có thương hiệu) được xuất khẩu của thế giới, trong đó nhiều sản phẩm xuất khẩu sang Mỹ và châu Âu.

Nhiều loại thuốc này thường được vận chuyển bằng đường hàng không ra các thị trường toàn cầu thông qua các sân bay trung chuyển vùng Vịnh, đặc biệt là Dubai, quốc gia bị ảnh hưởng nghiêm trọng do xung đột.

Một số nhà phân tích đã cảnh báo về khả năng giá thuốc tăng cao đối với các hộ gia đình do sự gián đoạn ở eo biển Hormuz.

Lưu huỳnh (ảnh hưởng đến ngành kim loại/pin)

Lưu huỳnh là một sản phẩm phụ khác của quá trình chế biến dầu thô và khí đốt tự nhiên, được sản xuất với số lượng lớn để xuất khẩu trong khu vực vùng Vịnh.

Khoảng một nửa lượng lưu huỳnh vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu thường đi qua eo biển Hormuz.

Công dụng chính của lưu huỳnh là làm phân bón nông nghiệp, nhưng cũng rất quan trọng trong ngành luyện kim.

Lưu huỳnh được sử dụng để sản xuất axit sulfuric, được dùng để chế biến đồng, coban và niken, cũng như để chiết xuất lithium.

Tất cả các kim loại đó đều cần thiết cho việc sản xuất pin, vốn được sử dụng trong nhiều loại sản phẩm, từ thiết bị gia dụng đến xe điện cho đến khí tài quân sự như drone.

Các nhà phân tích cảnh báo rằng nếu nguồn cung lưu huỳnh tiếp tục bị gián đoạn, kết quả có thể là giá các sản phẩm chứa pin sẽ tăng cao đối với người tiêu dùng.

Thông tin bổ sung do Tom Edgington và Joshua Cheetham cung cấp