Giá xăng lập đỉnh kỷ lục, kinh tế Việt Nam đối mặt nguy cơ 'cú sốc'

Giá xăng dầu tại Việt Nam tăng lên mức cao nhất trong lịch sử khi vào đêm 24/3, khi mỗi lít xăng RON95 vượt mốc 30.000 đồng, trong khi dầu diesel tăng sốc lên sát 40.000 đồng.

Nhưng kỷ lục đó chỉ tồn tại trong vòng 13 tiếng đồng hồ khi vào lúc 14h chiều 25/3, giá xăng lại đồng loạt giảm mạnh.

Kể từ khi xung đột ở Iran bắt đầu ngày 28/2/2026 đến ngày 25/3, Việt Nam đã điều chỉnh giá xăng dầu ít nhất tám lần, một tần suất hiếm thấy trong lịch sử điều hành giá của liên bộ Công thương và Tài chính.

Cuộc chiến giữa Mỹ và Israel nhằm vào Iran và việc đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển quan trọng - đã gây ra những chấn động trên thị trường năng lượng toàn cầu, dẫn đến tình trạng thiếu hụt và giá cả tăng cao.

Việt Nam, quốc gia nhập khẩu dầu lửa khối lượng lớn, không nằm ngoài vòng xoáy này.

Giá xăng dầu ở Việt Nam tăng kỷ lục

Lần tăng kỷ lục gần đây nhất là vào đêm 24/3, với việc giá dầu diesel gần mốc 40.000 đồng/lít.

Cụ thể, liên bộ Công thương và Tài chính đã điều chỉnh giá dầu diesel ở mức 39.666 đồng/lít, tăng 6.246 đồng/lít.

So với mức giá 19.279 đồng/lít vào ngày 28/2, thời điểm Mỹ và Israel tấn công Iran, giá dầu diesel đã tăng hơn gấp đôi.

Ở các tỉnh vùng 2, giá dầu niêm yết của Petrolimex, nhà phân phối xăng dầu chủ lực ở Việt Nam, đã vượt mốc 40.000 đồng/lít.

Trong khi đó, giá xăng E5 RON 92 cũng thiết lập kỷ lục mới vào đêm 24/3 ở mức 30.114, tăng 2.937 đồng/lít.

Giá xăng RON95 có mức tăng mạnh hơn, tăng 3.150 đồng/lít, lên mức 33.840 đồng/lít.

So với ngày 28/2, giá xăng E5 RON 92 tăng hơn 50% và xăng RON95 là khoảng 68%.

Mức giá này được các nhà điều hành Việt Nam nhấn mạnh rằng đã sử dụng Quỹ bình ổn, và nhấn mạnh rằng giá xăng dầu ở Việt Nam vẫn thấp hơn so với nhiều quốc gia trong khu vực.

Nhưng chỉ khoảng hơn chục tiếng sau, vào 14 chiều ngày 25/3, liên Bộ Công Thương-Tài chính lại điều chỉnh giá xăng dầu một lần nữa.

Quyết định điều chỉnh giá xăng dầu lần này cũng được thuyết minh là xả quỹ bình ổn.

Với quyết định này, giá xăng giảm hơn 3.800 đồng/lít, và giá dầu diezel giảm 1.767 đồng/lít.

Bộ Tài chính cho biết số dư của Quỹ Bình ổn xăng dầu vào thời điểm cuối năm 2025 là hơn 5.600 tỷ đồng.

Nhưng từ đầu tháng 3/2026 đến nay, quỹ này đã chi hơn một nửa số dư đó.

Thủ tướng Phạm Minh Chính đã quyết định chấp thuận phương án ứng ngân sách nhà nước từ nguồn tăng thu năm 2025 cho quỹ này, nhằm kìm đà tăng của xăng dầu trong nước.

Trong điều kiện bình thường, liên bộ Tài chính - Công thương điều chỉnh giá xăng dầu định kỳ hàng tuần, công bố vào khoảng 3h chiều thứ Năm.

Nhưng trong phiên họp thường kỳ diễn ra vào ngày 4/3, chính phủ Việt Nam cho phép điều chỉnh giá xăng dầu theo biến động thực tế khi giá cơ sở tăng từ 15% trở lên - gấp đôi so với quy định trước đó là 7%.

Một ngày sau, giá xăng dầu được điều chỉnh tăng "sốc".

Từ đó đến nay, trong 8 lần điều chỉnh, 6 lần giá tăng, và 2 lần giá giảm. Thời gian cũng thất thường: khi 14 giờ hay 15 giờ vào buổi chiều, lúc 22 giờ hay 23 giờ vào giữa đêm.

Theo Tiến sĩ Phạm Thế Anh, Trưởng khoa kinh tế học, Trường đại học Kinh tế quốc dân, tác động của cú sốc giá xăng dầu đối với nền kinh tế, còn tùy thuộc vào quy mô và độ dài của cú sốc đó.

Theo ông, lịch sử kinh tế thế giới ghi nhận nếu giá giá xăng dầu tăng 10-20% thì về cơ bản nền kinh tế có thể chịu đựng và thích ứng được, nhưng nếu tăng 30-50% và kéo dài thì đầu tư và tiêu dùng bắt đầu sụt giảm, tăng trưởng chậm lại.

"Nếu tăng 50-100% rủi ro suy thoái kinh tế là hiện hữu, nhất là đối với những nền kinh tế có sức đề kháng yếu. 100% trở lên và kéo dài thì nhiều khả năng là khủng hoảng", ông viết trên Facebook cá nhân hôm 20/3.

"Sau khủng hoảng thì giá dầu sẽ rơi tự do vì hoạt động sản xuất và tiêu dùng đứt gãy, cầu giảm và quá trình đầu cơ trước đó đảo ngược," ông Thế Anh phân tích.

Trong khi đó, ông Larry Fink, lãnh đạo của BlackRock, một tập đoàn tài chính khổng lồ của Mỹ, nói với BBC rằng nếu giá dầu đạt mức 150 USD một thùng, điều này sẽ gây ra suy thoái kinh tế toàn cầu.

Giá dầu thế giới vẫn trồi sụt xung quanh mức 100 USD/thùng trong những ngày qua.

Ngoại giao xăng dầu

Thủ tướng Phạm Minh Chính vừa có chuyến thăm chính thức Liên bang Nga, nơi ông tiếp tục nỗ lực ngoại giao xăng dầu.

Không chỉ gặp gỡ các lãnh đạo Nga như Tổng thống Putin, Thủ tướng Mikhail Mishustin, ông Chính còn tiếp xúc với nhiều doanh nghiệp năng lượng nước này.

Chẳng hạn, chiều 24/3, ông Chính làm việc với Zarubezhneft - đối tác dầu khí của Việt Nam, đề nghị công ty này cung cấp dầu, khí và sản phẩm dầu khí cho Việt Nam trên cơ sở dài hạn, đồng thời xây dựng hệ thống kho dự trữ dầu tại Việt Nam.

Trước đó, Thủ tướng Chính cũng gặp gỡ đại diện nhiều quốc gia khác, từ UAE đến Angola, từ Nhật Bản đến Thái Lan, cũng nhằm mục đích tìm nguồn hỗ trợ dầu khí.

Việt Nam hiện có hai nhà máy lọc dầu, với công suất được tuyên bố đáp ứng 70% nhu cầu xăng dầu trong nước.

Dù xuất khẩu dầu thô, nhưng quốc gia này cũng phụ thuộc rất lớn vào nguồn nhập khẩu, trong đó dầu thô chủ yếu do Kuwait cung cấp, trong khi các mặt hàng xăng và dầu thành phẩm nhập từ Singapore, Hàn Quốc, Malaysia...

Riêng với nhiên liệu bay, Việt Nam phụ thuộc phần lớn vào Trung Quốc và Thái Lan.

Chính vì thế, khi nguồn nhiên liệu cung đứt gãy, Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức.

Sự bất ổn của an ninh năng lượng đang được phản ánh trong giá xăng dầu - vốn là đầu vào thiết yếu của nhiều doanh nghiệp.

Các hãng hàng không trong nước mới đây đã tuyên bố tạm ngừng một số đường bay do thiếu năng lượng.

Vietnam Airlines dự kiến tạm dừng đường bay Hải Phòng - Buôn Ma Thuột, Hải Phòng - Cam Ranh, Hải Phòng - Phú Quốc, Hải Phòng - TP HCM, TP HCM - Vân Đồn, TP HCM - Rạch Giá và TP HCM - Điện Biên, từ 1/4.

Bamboo Airways cho biết trong 2 tháng tới hãng tập trung nguồn lực cho các đường bay trục Hà Nội - TP HCM - Đà Nẵng và các điểm du lịch có nhu cầu cao, đồng thời dự kiến điều chỉnh giá vé trong bối cảnh giá nhiên liệu biến động mạnh.

Trong khi đó, Vietjet, Vietravel Airlines đang tính toán lại phương án khai thác.

Không chỉ một số đường bay nội địa dự kiến bị tạm dừng, nhiều hãng cũng bắt đầu tăng phụ thu nhiên liệu, khiến giá vé quốc tế tiếp tục chịu áp lực đi lên.

Các hãng vận tải đường bộ cũng buộc phải tăng giá vé.

Các nước trong khu vực ra sao?

Việt Nam không phải là quốc gia duy nhất trong khu vực Đông Nam Á chịu tác động từ chiến sự ở Trung Đông.

Philippines vừa trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới tuyên bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng quốc gia, có hiệu lực trong vòng một năm, khi nguồn nhiên liệu dự trữ chỉ còn đủ cho khoảng một đến hai tháng.

Giá dầu diesel tại Philippines, quốc gia nhập khẩu 98% dầu từ vùng Vịnh, đã tăng gấp đôi kể từ khi xung đột ở Trung Đông xảy ra, dù chính quyền nước này đã có chính sách trợ cấp cho các tài xế vận tải, giảm dịch vụ phà và thực hiện tuần làm việc bốn ngày cho công chức.

Chính phủ Thái Lan đang nỗ lực sử dụng Oil Fund, một quỹ về nhiên liệu dầu mỏ của nhà nước, để kìm giá bằng cách áp giá trần xăng dầu. Nhưng quỹ này đang chứng kiến mức thâm hụt ngày một cao, vì thế giá đang được điều chỉnh tăng dần.

Truyền thông Thái Lan đưa tin tại một số địa phương ở quốc gia này, đã có những hàng dài xếp hàng ở các trạm xăng do người dân lo ngại nguồn cung cạn kiệt.

Thái Lan là nhà cung cấp nhiên liệu bay quan trọng cho Việt Nam. Nhưng kể từ khi chiến sự xung đột Trung Đông xảy ra vào cuối tháng Hai đến nay, quốc gia này đã ngừng xuất khẩu mặt hàng này.

Trong khi đó, tại Campuchia, Bộ Kinh tế và Tài chính hôm 24/3 đã ra lệnh cắt giảm chi tiêu trên diện rộng tại các cơ quan nhà nước, bao gồm giảm 3% ngân sách nhiên liệu và đi lại.

Bộ trưởng tuyên bố Bộ Nội vụ có kế hoạch giảm tiêu thụ năng lượng 50% trong hai tháng tới.

Ngoài ra, chính phủ Campuchia đã ra lệnh cắt giảm 30% chi phí đi lại, công tác cho các phái đoàn trong nước và quốc tế, thay vào đó chuyển sang các nền tảng trực tuyến bất cứ khi nào có thể.