Việt Nam phản đối Trung Quốc cải tạo Đá Hải Sâm, Bắc Kinh nói 'không có gì tranh cãi'

Vài ngày sau khi Việt Nam lên tiếng phản đối hoạt động xây dựng trên Đá Hải Sâm (Antelope Reef) của Bắc Kinh, Người phát ngôn Bộ Ngoại Giao Trung Quốc Lâm Kiếm đã tuyên bố "không có gì tranh cãi".

"Quần đảo Tây Sa là một phần lãnh thổ không thể tách rời của Trung Quốc và không có tranh cãi gì về điều đó", ông Lâm Kiếm phát biểu hôm 23/3.

"Các hoạt động xây dựng cần thiết của Trung Quốc trên lãnh thổ của mình nhằm mục đích cải thiện điều kiện sống của người dân trên đảo và phục vụ phát triển kinh tế địa phương", ông Lâm nói, nhưng không công bố địa điểm của các hoạt động xây dựng.

Phản ứng này được đưa ra vài ngày sau khi người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng cho biết Việt Nam "kiên quyết phản đối" các hoạt động xây dựng của Trung Quốc tại Hoàng Sa.

Trả lời câu hỏi của phóng viên báo South China Morning Post hôm 21/3, bà Hằng nói rằng Việt Nam "có đầy đủ chứng cứ lịch sử và cơ sở pháp lý" để khẳng định chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa, trong đó có Đá Hải Sâm, phù hợp với luật pháp quốc tế.

"Mọi hoạt động của nước ngoài tại quần đảo Hoàng Sa, trong đó có Đá Hải Sâm, mà không được sự cho phép của phía Việt Nam là hoàn toàn phi pháp và vô giá trị", Bộ Ngoại giao Việt Nam dẫn lời bà Hằng, nhấn mạnh, Hà Nội "kiên quyết phản đối, giao thiệp và khẳng định lập trường về vấn đề này".

Năm 1974, Trung Quốc đã dùng vũ lực cưỡng chiếm nhóm đảo Lưỡi Liềm thuộc quần đảo Hoàng Sa từ tay Việt Nam Cộng Hòa.

Từ trận Hải chiến Hoàng Sa đó đến nay, Bắc Kinh, trên thực tế, đã kiểm soát toàn bộ quần đảo Hoàng Sa mà họ gọi là Tây Sa.

Trong khi đó, Việt Nam những năm gần đây đã mở rộng đáng kể hoạt động bồi đắp đảo trên toàn bộ 21 thực thể do mình kiểm soát ở quần đảo Trường Sa (Trung Quốc gọi là Nam Sa).

Các chuyên gia nói với BBC rằng những công trình mà Việt Nam xây dựng trên Biển Đông mang tính lưỡng dụng, phục vụ cho cả mục đích quân sự lẫn dân sự.

'Đáng chú ý'

Hôm 19/3, một báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) có trụ sở Washington cho biết Trung Quốc đã bồi đắp được khoảng 603ha đất tại Đá Hải Sâm, dựa trên hình ảnh vệ tinh gần đây từ công ty Vantor của Mỹ.

Các nhà nghiên cứu từ Chương trình Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á (AMTI) thuộc CSIS cho biết quy mô bồi đắp này là "đáng chú ý", khi so với các thực thể khác mà Trung Quốc tuyên bố chủ quyền ở quần đảo Hoàng Sa.

Cụ thể, Đảo Phú Lâm - trung tâm hành chính của Trung Quốc ở Biển Đông, nơi đặt cả căn cứ không quân và hải quân - chỉ rộng khoảng 360ha.

Đá Hải Sâm là bãi cạn nằm trong cụm Lưỡi Liềm ở phía tây nam của quần đảo Hoàng Sa, nằm cách cảng Tam Á thuộc tỉnh Hải Nam của Trung Quốc khoảng 162 hải lý và cách Đà Nẵng, Việt Nam 216 hải lý.

Thực thể này chìm dưới nước khi thủy triều lên, được phía Trung Quốc gọi là Linh Dương tiêu.

Theo AMTI, nếu việc xây dựng tiếp tục được thực hiện với tốc độ được thể hiện qua các hình ảnh vệ tinh, Đá Hải Sâm có thể trở thành thực thể lớn nhất của Trung Quốc ở Hoàng Sa và có thể là toàn bộ Biển Đông, ngang bằng hoặc thậm chí vượt qua Đá Vành Khăn có diện tích khoảng 608ha ở quần đảo Trường Sa.

Đá Vành Khăn hiện là hòn đảo nhân tạo lớn nhất của Trung Quốc ở Biển Đông. Bắc Kinh đã xây một đường băng dài và và lắp đặt hệ thống radar và tên lửa trên thực thể này.

Tuy nhiên, hiện nay Đá Hải Sâm đã có khả năng xây dựng một đường băng dài khoảng 2.760m - quy mô tương đương các đường băng mà Trung Quốc đã thiết lập tại ba tiền đồn lớn ở Trường Sa, gồm Đá Vành Khăn, Đá Subi và Đá Chữ Thập

AMTI nhận định rằng phía Tây Bắc của Đá Hải Sâm hiện có một vùng đất mới có chiều dài khoảng 3.860m, có cạnh ngoài thẳng tắp "rất lý tưởng" cho một đường băng.

Trong khi một số thực thể trong nhóm đảo Lưỡi Liềm có cảng, thì đầm phá tại Đá Hải Sâm lại cho phép nhiều tàu hải cảnh cùng số lượng lớn lực lượng dân quân biển duy trì hiện diện, tương tự như những gì đã diễn ra trong những năm gần đây tại Đá Vành Khăn.

Với quy mô bồi đắp này, Đá Hải Sâm cũng có thể có các hạ tầng lớn tương tự như tại đảo Phú Lâm và ba tiền đồn lớn của Trung Quốc ở Trường Sa, gồm Đá Vành Khăn, Đá Subi và Đá Chữ Thập.

Trên thực thể này có thể xây dựng được một tổ hợp cơ sở quân sự hoàn chỉnh, từ nhà máy điện diesel, kho chứa ngầm, công sự phòng thủ ven biển, đến các hệ thống tên lửa phòng không và chống hạm, cũng như nhiều cơ sở giám sát và tác chiến điện tử.

Trong những hình ảnh vệ tinh từ Vantor mà AMTI nghiên cứu, việc xây dựng đã bắt đầu tại một số khu vực của Đá Hải Sâm, bao gồm hơn 50 công trình nhỏ có mái xám và một bãi đáp trực thăng.

Cũng đã xuất hiện phần nền móng cho một công trình lớn hơn, kích cỡ khoảng 90m x 55m, ở góc phía nam, nơi có một số cầu tàu đang được xây dựng.

Theo trung tâm nghiên cứu có trụ sở ở Mỹ này, nhiều khả năng một số công trình ban đầu này chỉ mang tính tạm thời, và sẽ được thay thế bằng cơ sở hạ tầng kiên cố hơn, tương tự như quá trình xây dựng các tiền đồn của Trung Quốc tại Trường Sa trước đây.

Nhắm trực tiếp đến Việt Nam?

AMTI đánh giá việc có thêm một tiền đồn lớn tại Hoàng Sa sẽ mang lại cho Bắc Kinh những lợi ích mang tính gia tăng hơn là đột phá.

"Nếu được phát triển thành một cơ sở quân sự tương đương với các tiền đồn lớn khác của Trung Quốc, Đá Hải Sâm sẽ mở rộng phạm vi năng lực giám sát của Trung Quốc gần hơn với bờ biển Việt Nam, đồng thời tăng thêm năng lực và cơ sở dự phòng cho các lực lượng hải quân và không quân của nước này ở phía bắc Biển Đông", báo cáo của AMTI nêu.

Ngoài ra, việc Đá Hải Sâm có vị trí gần đảo Hải Nam cũng có thể mang lại cho Bắc Kinh cơ hội mở rộng sự hiện diện dân sự tại quần đảo Hoàng Sa.

Dù điều này có thể không làm thay đổi đáng kể cục diện chiến lược tại Biển Đông, nhưng Bắc Kinh rõ ràng đang phát tín hiệu về khả năng tiếp tục mở rộng các thực thể mà họ kiểm soát, một thông điệp mà theo AMTI là "nhắm trực tiếp" đến Việt Nam, bên cũng đang tích cực bồi đắp đảo tại Biển Đông.

Trả lời BBC News Tiếng Việt vào tháng 1/2026, giáo sư Carl Thayer từ Đại học New South Wales, (Úc) nói rằng việc xây dựng tại Đá Hải Sâm là một dấu hiệu rõ ràng cho thấy Bắc Kinh sẽ tiếp tục thúc đẩy các yêu sách lãnh thổ và chủ quyền ở Biển Đông, đồng thời xây dựng các năng lực quân sự có thể cản trở, nếu không muốn nói là làm suy yếu, trọng tâm của Chiến lược Quốc phòng Mỹ, vốn nhấn mạnh răn đe thay vì xung đột.

"Trung Quốc giống như một kỳ thủ bậc thầy, đang từng bước bố trí các quân cờ của mình tại quần đảo Hoàng Sa nhằm chiếu tướng quân đội Mỹ," nhà quan sát Việt Nam lâu năm bình luận.