Gwladoli oedd syniad y Blaid Lafur o roi rheolaeth am y prif ddiwydiannau yn nwylo’r bobl yn hytrach na grŵp bychan o randdeiliaid.

Roedd hyn yn apelio i gymaint o weithwyr oedd yn teimlo bod gan y perchnogion blaenorol, megis perchnogion glofeydd, fwy o ddiddordeb mewn elw na buddiannau eu gweithwyr. Cafodd 850 o berchnogion pyllau glo iawndal o £164 miliwn rhyngddyn nhw ac ar draws pob diwydiant talwyd iawndal o £2,700 miliwn.

Rhesymau Llafur dros wladoli oedd:

• cynyddu effeithlonrwydd yn y diwydiannau allweddol a helpu eu moderneiddio
• gostwng prisiau a chreu mwy o swyddi
• gwella statws gweithwyr a gwella amodau gwaith
• rhoi blaenoriaeth i weithwyr a defnyddwyr yn hytrach nag elw

A oedd gwladoli yn llwyddiant neu’n fethiant?

Llwyddiant

• Roedd 1 o bob 10 o bobl Prydain yn gweithio yn y diwydiannau gwladoledig yma.
• Cynyddodd allbwn mewn nifer o ddiwydiannau, er enghraifft glo.
• Roedd amodau gwaith yn y diwydiant glo wedi gwella wrth i weithwyr elwa o dâl gwyliau a thâl salwch.
• Roedd rheilffyrdd yn cysylltu mwy o ardaloedd anghysbell gyda’i gilydd. Ni fyddai hyn yn ddeniadol i gwmnïau preifat oherwydd nad oedd yn creu elw, ac mae’n debyg y bydden nhw wedi osgoi gwneud hynny.
• Cafodd mwy o ardaloedd cefn gwlad eu trydaneiddio o dan y berchnogaeth newydd.

Methiant

• Talodd y Llywodraeth £2700 miliwn o iawndal i’r diwydiannau blaenorol.
• Roedd y Ceidwadwyr yn feirniadol o’r holl broses gan ddweud bod gan y llywodraeth ganolog ormod o reolaeth.
• Roedd nifer o bobl yn credu bod y broses yn rhoi cymorth artiffisial i ddiwydiannau oedd yn dirywio.