فرمان مذاکرات ژنو در دست چه کسانی است؟

دور سوم مذاکرات ایران و آمریکا با میانجی‌گری عمان در حالی آغاز می‌شود که همزمان با تلاش‌های دیپلماتیک، لحن تهدیدآمیز مقام‌های آمریکایی نیز ادامه یافته است. واشنگتن بارها هشدار داده است که در صورت ناکامی گفت‌وگوها، گزینه‌های دیگر از جمله اقدام نظامی را کنار نگذاشته است؛ موضعی که در سایه استقرار گسترده نیروهای نظامی آمریکا در منطقه، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است.

در آستانه این دور از مذاکرات، مارکو روبیو وزیر خارجه و مشاور امنیت ملی آمریکا، ایران را «تهدیدی جدی» خواند و گفت علاوه بر برنامه هسته‌ای، برنامه موشک‌های بالستیک و توانمندی‌های دریایی ایران نیز باید مورد رسیدگی قرار گیرد. او تأکید کرد که موشک‌های بالستیک ایران و برد آنها می‌تواند پایگاه‌ها و شرکای آمریکا در منطقه را هدف قرار دهد و این موضوع «یک مشکل بزرگ» در مسیر توافق است.

در مقابل، تهران همواره تاکید کرده است که قصد ساخت سلاح هسته‌ای ندارد و مذاکره را صرفا به پرونده هسته‌ای محدود می‌داند. مقام‌های ایرانی بارها گفته‌اند «برنامه موشکی دفاعی» این کشور قابل مذاکره نیست؛ موضعی که به گفته ناظران، یکی از گره‌های اصلی گفت‌وگوهاست.

این مذاکرات به اصرار ایران به‌صورت غیرمستقیم برگزار می‌شود و وزیر خارجه عمان، بدر بوسعیدی، پیام‌ها و پیشنهادهای دو طرف را میان هیات‌های ایرانی و آمریکایی منتقل می‌کند. وزارت خارجه عمان اعلام کرده است که در چارچوب این دور، دیدگاه‌های ایران به طرف آمریکایی ارائه و سپس پاسخ واشنگتن دریافت خواهد شد.

به دلیل غیرمستقیم بودن گفت‌وگوها، هیات‌ها ناچارند برای بررسی هر پیشنهاد یا درخواست، به پایتخت‌های خود بازگردند یا با مقام‌های ارشد مشورت کنند. بسیاری از ناظران معتقدند تصمیم نهایی در تهران با علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، و در واشنگتن با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، گرفته خواهد شد.

در چنین فضایی که دیپلماسی و تهدید همزمان پیش می‌روند و سایه بی‌اعتمادی همچنان بر روابط دو کشور سنگینی می‌کند، چهره‌ها و سبک مذاکره‌کنندگان دو طرف و نیز نقش میانجی، اهمیتی دوچندان یافته است. این گزارش به معرفی اعضای اصلی تیم‌های مذاکره‌کننده و نقش آنان در این روند می‌پردازد.

استیو ویتکاف

استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ، وکیل میلیاردر و سرمایه‌دار حوزه املاکی است که بدون تجربه دیپلماتیک به یکی از مهره‌های کلیدی در سیاست خارجی کاخ سفید و مذاکرات ایران و آمریکا تبدیل شده است.

او رفاقتی قدیمی با رئيس جمهوری آمریکا دارد. اولین برخورد او با دونالد ترامپ بر سر حساب کردن اتفاقی یک ساندویچ در نیویورک بوده است. زمانی که آقای ترامپ پول نقد همراه خود نداشته است. او از معدود نزدیکان دونالد ترامپ است که در بعد از شکست انتخاباتی در سال ۲۰۲۰ و پرونده‌های حقوقی متعددش، در کنار او مانده و در فلوریدا همراه و پشتیبان او بوده است. موضوعی که اعتماد میان دو نفر را ریشه‌دار تر از پیش کرده است.

آقای ویتکاف هیچ تلاشی برای پنهان کردن علاقه‌اش به رئيس جمهوری آمریکا نمی‌کند، او را قوی‌ترین مردی که در زندگی خود دیده می‌خواند و می‌گوید به خاطر همین شیفتگی وارد کار املاک شده است.

او رهبری مذاکرات با ایران را از همان ابتدا در مسقط و رم تا گفتگوهای فعلی در ژنو بر عهده داشته است.

او که نقش مذاکره کننده در جریان جنگ اوکراین و روسیه، و نیز آتش‌بس میان حماس و اسرائيل را نیز بر عهده داشته از معدود مذاکره‌کنندگان آمریکایی است که لزوما به دنبال اثبات یک ایدئولوژی نیست و «هدف رئيس جمهور آمریکا» برایش در اولویت است.» آقای ویتکاف در یکی از مصاحبه‌های خود درباره رویکرد خود در مذاکرات گفته است: «من سعی می‌کنم خودم را به جای طرف مقابل بگذارم و ببینم که چه می‌خواهد. بعد باید مشخص کنیم که ما چه چیزی می‌توانیم به او بدهیم که بتواند (با دست پر) از مذاکره خارج شود.» او تاکید دارد که اصولی که بر مذاکرات آتش بس حماس حاکم بود در قبال گفتگوها با ایران نیز حاکم است. «من به رئيس جمهور گفتم به نظر من آنها خیلی در یک ایدئولوژی قفل نشده‌اند. آنها هم به دنبال راه جایگزین می‌گردند. وقتی متوجه شوید که آنها هم می‌خواهند زندگی کنند می‌توانید با آنها به شیوه‌ای موثرتر گفتگو کنید.»

آقای ویتکاف در عین حال رابطه بسیار خوبی با اسرائيل و جامعه یهودیان آمریکا دارد. آقای ویتکاف گفته است در زمان ریاست جمهوری جو بایدن و زمانی که در جریان جنگ غزه، دولت او ارسال بمب به اسرائيل را به حالت تعلیق درآورد به یکباره یهودیان ثروتمند آمریکایی با او تماس گرفته‌اند تا به کارزار انتخاباتی دونالد ترامپ کمک کنند. او گفته است شخصا مسئولیت جمع‌آوری کمک‌های مالی «شش هفت رقمی» از سوی حامیان یهودی آمریکایی را بر عهده گرفته است.

ویتکاف در طول سال‌ها میلیون‌ها دلار به اهداف سیاسی ترامپ کمک مالی کرده است. اگرچه حمایت مالی او از جمهوری‌خواهان منحصر به آقای ترامپ نبوده است. رابطه مالی او با خانواده ترامپ نیز بسیار جدی و البته جنجالی است و از جمله در پروژه رمزارز خانوادگی رئیس‌جمهور به نام «ورلد لیبرتی فایننشال» همکاری دارد.

جرد کوشنر

‎جرد کوشنر، داماد ۴۵ ساله دونالد ترامپ مانند استیو ویتکاف تجربه دیپلماتیک ندارد با این حال نقش مهمی به ویژه در سیاست‌های مهم مرتبط با خاورمیانه ایفا می‌کند. او در دوره اول ریاست جمهوری دونالد ترامپ مشاور ارشد رئيس جمهور بود و نقش مهمی در مذاکرات منجر به امضای پیمان ابراهیم ایفا کرد. او در دوره دوم دونالد ترامپ هم در جریان مذاکرات آتش بس میان حماس و اسرائيل، روسیه و اوکراین، و مذاکرات با ایران در کنار و همراه استیو ویتکاف بوده است.

رئيس جمهوری آمریکا هفته گذشته در جریان اولین جلسه رسمی هیات صلح خود اعلام کرد می‌خواهد آقای کوشنر را به عنوان نماینده صلح در دولت خود انتخاب کند.

آقای کوشنر در همین اجلاس گفت: «گذشته را نمی‌توانیم تغییر بدهیم اما فکر می‌کنم چیزی که امروز شاهدیم نشان می‌دهد که اگر متمرکز شویم و درست عمل کنیم می‌توانیم آینده را عوض کنیم.»

او رابطه خوبی با برخی متحدان دونالد ترامپ از جمله محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان دارد. رابطه‌ای که به گزارش روزنامه نیویورک تایمز در نوامبر ۲۰۱۶ و پیش از ورود آقای ترامپ به کاخ سفید، با دیدار بن سلمان و جرد کوشنر در نیویورک آغاز شد. بر همین اساس در زمانی که بن سلمان وزیر دفاع و معاون ولیعهد بود جرد کوشنر عامل دعوت او به کاخ سفید و دیدارش با دونالد ترامپ شد. یک ماه بعد از این دیدار محمد بن نایف از ولیعهدی در عربستان کنار گذاشته شد و بن سلمان جای او را گرفت.

منافع مالی عظیم جرد کوشنر در خاورمیانه پرسش‌هایی را درباره ایفای نقش او در خاورمیانه ایجاد کرده است.

از زمان امضای پیمان ابراهیم چندین کشور منطقه میلیاردها دلار در شرکت افینیتی پارتنرز سرمایه‌گذاری کرده‌اند که آقای کوشنر راه‌اندازی کرده است. اما حامیان آقای کوشنر می‌گویند همین رابطه راه او را برای رسیدن به توافق در مذاکرات دشوار خاورمیانه هموارتر می‌کند.

بدر بوسعیدی وزیر خارجه عمان

وزیر خارجه ۶۶ ساله عمان، از خانواده‌ای صاحب‌نفوذ در دربار عمان است. پدرش سید حمد بن حمود ابوسعیدی سال‌ها وزیر دربار و مشاور شخصی سلطان قابوس، پادشاه عمان بوده است. بدر بوسعیدی که از ۳۰ سالگی کار در وزارت خارجه‌ عمان را آغاز کرده، مانند دیگر چهر‌ه‌های کلیدی هم نسل خود در دربار عمان فارغ‌التحصیل دانشگاه آکسفورد بریتانیاست. او در دهه‌های گذشته مناصب مختلفی را عهده‌دار بوده و نهایتا در سال ۲۰۲۰ به وزارت خارجه این کشور منصوب شده است. تجربه دیپلماتیک او فراتر از شش سال وزارت اوست و یکی از موفقیت‌های او رهبری مذاکرات اولیه آمریکا و عمان برای عضویت این کشور در سازمان تجارت جهانی و در پی آن توافق تجارت آزاد میان آمریکا و عمان در سال ۲۰۰۶ بوده است. آقای بوسعیدی آخرین بار نوزدهم فوریه با دونالد ترامپ و دیگر اعضای تیم امنیت ملی دولت او در واشنگتن در حالی دیدار کرد که تنها دو روز پیش از آن دور دوم گفتگوهای آمریکا و ایران در ژنو را میانجی‌گری کرده بود.

عباس عراقچی

‎عباس عراقچی وزیر خارجه جمهوری اسلامی ۶۳ ساله و متولد تهران است. همسر اول او بهاره عبداللهیان، فرزند علی‌عبداللهیان است که از چهره‌های نزدیک به حزب موتلفه اسلامی محسوب می‌شود و زمانی از او به عنوان یکی از چهره‌های قدرتمند اتاق بازرگانی نام برده می‌شد. خود آقای عراقچی می‌گوید تنها پسر خانواده خود بوده که سمت تجارت نرفته و سیاست را انتخاب کرده است.

او در هفده سالگی، در سال ۱۳۵۸ به سپاه پاسداران پیوسته و در جنگ ایران و عراق شرکت کرده اما اواسط دهه شصت چند سال پیش از پایان جنگ با پذیرش در دانشکده وزارت خارجه عملا مسیر سیاست را پیش می‌گیرد.

بعد از پایان دوره خود در این دانشگاه از سپاه رسما خارج می‌شود اگر چه خود گفته است «قلبش همیشه با سپاه است و «لباس‌های مقدس آن زمان» را خوب نگاه داشته است.

آقای عراقچی مانند معاونش کاظم غریب‌آبادی، کارش را به عنوان کارشناس بخش بین‌الملل وزارت خارجه آغاز کرد و مدتی سرپرستی نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان کنفرانس اسلامی در شهر جده را بر عهده داشته است. اما دوره اصلی کاری او به عنوان دیپلمات در سال ۱۳۷۸بود، زمانی که محمد خاتمی رئيس جمهور وقت او را به عنوان سفیر ایران در فنلاند انتخاب کرد.

بعد از بازگشت به ایران در سال ۸۲، حدود یک سال رئیس اداره اول اروپای غربی وزارت خارجه و بعد از آن رئیس دانشکده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه شده که زمانی خود دانشجوی آن بود.

بعد از پیروزی محمود احمدی‌نژاد مدتی سفیر دولت او در ژاپن شد. پس از آن همراه با سعید جلیلی، دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی و مسئول مذاکرات هسته‌ای، در بعضی از جلسات این مذاکرات حضور داشت و چهار ماه نیز سخنگوی وزارت خارجه آقای احمدی‌نژاد بود.

گفته می‌شود در این مقام رابطه نزدیک‌تری با رسانه‌ها برقرار کرد که به گفته خبرنگاران بعدها در جریان مذاکرات هسته‌ای منجر به برجام، به ارتباط او با رسانه‌ها کمک بسیاری کرد.

در دولت حسن روحانی پرونده دیپلماتیک او به عنوان معاون حقوق و بین‌الملل جواد ظریف وزیر خارجه وقت اهمیت بیشتری پیدا کرد. در این دوره داستان‌ها و روایت‌های سیاسی و شخصی زیادی از تیم مذاکرات منتشر شد که در آنها عباس عراقچی، از نگاه غربی‌ها به عنوان چهره‌ای آرام، اما سخت‌گیر معرفی می‌شد.

او در میان دیپلمات‌های غربی با وندی شرمن، معاون وزیر خارجه آمریکا که هم‌سطحش بود، رابطه نزدیکی برقرار کرد و بعدها، خانم شرمن در مصاحبه‌های گوناگون از این روابط صحبت کرد و از جمله گفت دو طرف عکس نوه‌های خود را به هم نشان داده‌اند.

با روی کار آمدن دولت ابراهیم رئیسی، عباس عراقچی از معاونت وزارت امور خارجه کنار رفت و جای خود را به علی باقری کنی داد که در حلقه نزدیکان سعید جلیلی بود.

او درجریان کارزارهای انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳ از جمله مشاوران سیاست خارجی مسعود پزشکیان بود و نهایتا با پیروزی آقای پزشکیان وزیر خارجه ایران و مسئول مذاکرات این کشور با آمریکا شد.

عباس عراقچی با وجود آن که تلاش می‌کند از حاشیه دور بماند،‌ اما نامش تاکنون چند بار به سرخط خبرهای جنجالی راه پیدا کرده است.

کمتر از یک ماه بعد از امضای برجام، انتشار صحبت‌های او در یک جلسه «خصوصی و کاری» با مدیران خبر صدا و سیما با انتقاد و حملات زیادی از سوی مخالفان برجام روبرو شد.

خبرگزاری صدا و سیما در گزارشی از آن جلسه - که به سرعت حذف شد - نوشت آقای عراقچی برنامه هسته‌ای ایران را از نظر اقتصادی «خسرانی بزرگ» توصیف کرده و گفته است: «ما این هزینه‌ها را برای عزت، استقلال و پیشرفت‌مان داده‌ایم.»

کاظم غریب‌آبادی

کاظم غریب آبادی ۵۱ ساله و فارغ‌التحصیل روابط سیاسی دانشکده وزارت امور خارجه است. دانشکده‌ای که تنها افراد تایید شده از سوی حکومت ایران اجازه تحصیل در آن را دارند. او در هر سه قوه حکومتی ایران سابقه فعالیت دارد. فعالیت‌های سیاسی و اجرایی‌ آقای غریب‌آبادی در سال ۱۳۷۵، همزمان با فارغ‌التحصیل شدن از دانشکده وزارت خارجه با تصدی ریاست بخش آسیا و اقیانوسیه مجلس شورای اسلامی آغاز شده است. او بعد از یکسال به عنوان کارشناس معاونت امور بین‌الملل وارد وزارت خارجه شد و نزدیک به سه دهه بعد کرسی معاونت همین بخش از وزارت خارجه را تصاحب کرد.

نام او مدت‌هاست که به پرونده‌های جنجالی جمهوری اسلامی گره خورده است. او به عنوان دبیر ستاد حقوق بشر و معاون حقوق بشر قوه قضائيه از پرونده حقوق بشری جمهوری اسلامی در عرصه بین‌المللی دفاع کرده و ریاست هیات اعزامی جمهوری اسلامی ایران به شورای حقوق بشر را برعهده داشته است. او در همین سمت،‌در سال ۱۴۰۰ در بازدید از بازداشتگاه اوین گفت: «مدل زندانبانی ما انسانی است همانطور هم که امکانات رفاهی حاضر در زندان‌های ما فراتر از دیگر کشورها است.»

آقای غریب‌آبادی در دولت محمود احمدی نژاد، زمانی که علی لاریجانی رئيس شورای امنیت ملی کشور بود رهبری هیات مذاکره هسته‌ای ایران را بر عهده داشته و مدتی نیز سفیر هلند بوده است. او در دور دوم ریاست جمهوری حسن روحانی، یک ماه پس از خروج آمریکا از برجام، به عنوان نماینده ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی انتخاب شد.

ماجرای ناسزا گفتن آقای غریب‌آبادی در سال ۱۴۰۰ به یک زن معترض در وین زمانی که همراه با عباس عراقچی معاون وقت وزارت خارجه با معترضان روبرو شده بود خبرساز شد.

او در حال حاضر در کرسی معاون بین‌الملل وزارت خارجه در هیات مذاکرات هسته‌ای ایران است.