Dal ka xumaaday dhexdhexaadinta Pakistan ee dagaalka Iiraan

Dadaallada suurtagalka ah ee dhexdhexaadinta ee Pakistan si ay u fududeyso wadahadallo u dhexeeya Iiraan iyo maamulka Trump ayaa sii xoogeysanaya iyadoo ay jiraan weerarro culus oo ay fulinayaan Israa'iil iyo Mareykanka, taasoo dhalisay su'aalo ku saabsan diblomaasiyadda dalkaas ee la xiriirta Hindiya.

Wasiirka arrimaha dibadda Iiraan, Cabbaas Caraqji, ayaa sheegay in farriimo loo soo mariyay dalal ay saaxiibo yihiin, balse Tehran "aanay hadda doonayn wadahadal." Inkastoo aysan weli caddayn in labada dhinac ay diyaar u noqon doonaan wadaxaajood iyadoo xaaladdu tahay dagaal, haddana waxaa muuqata in dadaallada dhexdhexaadinta Pakistan ay taageero buuxda ka helayaan madaxweynaha Mareykanka Donald Trump.

Indhaha caalamka ayaa hadda ku jeeda Islamabad, waxaana soo bixitaanka degdegga ah ee Pakistan ee kaalinta dhexdhexaadinimo ee dagaalkan halista ah uu noqday mowduuc si weyn looga doodo gudaha Hindiya.

Falanqeeyayaal iyo kormeerayaal ayaa, dhinac, dhaliilaya siyaasadda Hindiya ee u janjeerta Israa'iil iyo Mareykanka, halka dhinaca kale ay ka cabsi qabaan in haddii Pakistan ku guuleysato dhexdhexaadinta, ay si weyn u kordhi doonto sumcadeeda caalamiga ah.

Hoggaamiyaha xisbiga mucaaradka Congress, Shashi Tharoor, isagoo ka hadlayay suurtagalnimada dhexdhexaadinta Pakistan ee wadahadallada nabadeed ee u dhexeeya Mareykanka iyo Iiraan, ayaa yiri: "Saddexdii toddobaad ee la soo dhaafay waxaan dowladda ka codsanayay inay qaaddo tallaabada hormuudka ah ee bilaabista wadahadallo nabadeed iyadoo ka faa'iideysanaysa xiriirkeeda dhow ee labada dhinac. Pakistan, Masar iyo Turkiga ayaa tallaabada qaaday, waxaan u rajeynayaa guul. Dhammaanteen waxaan rabnaa nabad. Pakistan hadda waxay dhexdhexaadin doontaa wadahadallada nabadda. Hindiya fursaddan way seegtay."

Barham Chellani oo falanqeeya arrimahaan ayaa qoraal uu ku daabacay bartiisa X, ku yiri: "Markii uu Madaxweyne Trump u diray qorshihiisa 15-ka qodob ee lagu soo afjarayo dagaalka Iiraan isaga oo u sii maraya Pakistan, wuxuu ka dhigay taliyaha ciidanka Pakistan dhexdhexaadiye lama huraan ah."

"Kor u soo bixitaanka Field Marshal Asim Munir oo noqday dhexdhexaadiyaha Washington ee gaarsiinta Tehran ma aha oo kaliya mid muujinaysa muhiimadda siyaasadeed iyo tan gobolka ee Pakistan, balse sidoo kale waxay la jaanqaadaysaa hadalkii Madaxweyne Trump ee ahaa in Munir uu yahay lama huraan uuna jecel yahay."

Wariye caan ah oo la yiraahdo Ashutosh ayaa, isagoo ka qeyb galayay dood telefishan, yiri: "Haddii Pakistan ku guuleysato waxa ay isku dayeyso, waxay noqon doontaa kacaan diblomaasiyadeed. Hindiya waa inay ka fiirsataa arrintan, xitaa haddii ay Pakistan ku tilmaamayso xarun argagixiso, ama dal fashilmay, ama mid dhaqaale ahaan burbursan, xaqiiqadu waxay tahay in Pakistan ay ka ciyaareyso door mas'uuliyadeed qalalaase caalami ah oo sidan u weyn."

"Haddii uu ku guuleysto joojinta dagaalka isagoo adeegsanaya dhexdhexaadintiisa, heerka Pakistan ee masraxa caalamiga ah aad ayuu u sarreyn doonaa." Ashutosh wuxuu sheegay in dowladda Hindiya "ay lumisay kalsoonideeda sababo la xiriira siyaasaddeeda."

Suhasini Haider, oo ah tifaftiraha arrimaha caalamiga ah ee wargeyska The Hindu, ayaa u sheegtay BBC in "dhexdhexaadintu aysan saameyn weyn ku lahayn sumcadda caalamiga ah. Marxaladdan, lama oga in dadaallada Pakistan ee fududeynta wadahadallada u dhexeeya Iran iyo Maraykanka ay guulaysan doonaan. Laakiin haddii dadaalladan ay guuleystaan, booska Pakistan ee heer caalami, gaar ahaan nidaamka cusub ee soo ifbaxaya mustaqbalka, si dhab ah ayuu u fiicnaan doonaa."

Waxay sheegtay in tani aysan ahayn markii ugu horreysay ee Pakistan ay qaadato doorka dhexdhexaadiye. 55 sano ka hor, xilligii madaxweyne Nixon, Maraykanku wuxuu wadahadallo la bilaabay Shiinaha isagoo adeegsanaya Islamabad.

Marka laga hadlayo siyaasadda Hindiya ee Bariga Dhexe, Suhasini Haider waxay aaminsan tahay in "Hindiya ay lahayd siyaasad cad oo ku wajahan dalalka Galbeedka Aasiya. Waxay xiriir aad u dhow la lahayd dalalka Khaliijka iyo Iran. Kadib markii ay xiriir diblomaasiyadeed la sameysay Israel sannadkii 1991, xiriirkaas ayaa sii xoogaystay."

Waxay intaas ku dartay: "Hindiya sidoo kale waxay qaadatay mowqif dheellitiran oo ku saabsan qadiyadda Falastiiniyiinta, balse kadib weerarradii Israel iyo Maraykanka ee Iran, siyaasaddan si cad ayay isu beddeshay. Hadda waxay la safan tahay Maraykanka, Israel iyo dalalka Khaliijka ee dagaalkan uu saameyay. Hindiya marna ma cambaareyn weerarrada Maraykanka iyo Israel ee Iran. Taas beddelkeeda, waxay marar badan cambaareysay Iran weerarradeeda ka dhanka ah Imaaraadka Carabta, Qatar, Baxrayn iyo Sacuudi Carabiya."

Falanqeeyaha arrimaha caalamiga ah ee Neenima Basu ayaa u sheegtay BBC in dagaalka Iran uu yahay arrin aad u adag. "Way adkaan doontaa in labada dhinac la keeno miiska wada-xaajoodka," ayay tiri.

Waxay sheegtay: "Ciyaaryahanka ugu weyn ee dagaalkan waa Israel. Pakistan wax xiriir ah lama laha Israel. Sidaas darteed waa la arki doonaa sida ay Pakistan ugu guulaysato dhex-dhexaadinta la soo jeediyay. Laakiin hal arrin oo muhiim ah ayaa ah in Pakistan maanta kalsooni ku qabto nafteeda, kalsoonidaasna si weyn uga timid Mareykanka oo taageeraya dhexdhexaadinta."

Waxay intaas ku dartay: "Marka laga hadlayo Hindiya waxay si cad u qaadatay mowqif tan iyo bilowgii, waxayna la safan tahay Mareykanka iyo Israel. Waxay sidoo kale la jirtaa dalalka Khaliijka sida Sacuudiga, Imaaraadka Carabta United iyo Qatar maadaama malaayiin Hindi ah ay ka shaqeeyaan halkaas. Hindiya waxay cambaareysay Iran weerarrada, isla markaana waxay dhawaan la kulantay Madaxweynaha iyo Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Iran."

Waxay sheegtay: "Hindiya waxay ku baaqaysay wada-xaajood iyo nabad, balse weligeed ma soo bandhigin inay dhex-dhexaadiso. Mareykankuna wuxuu u arkaa in India aysan dhex-dhexaadin karin, balse ay ka wanaagsan tahay inay taageerto Mareykanka. Tani waxay muujinaysaa in Hindiya noqotay xulafo aan toos ahayn oo Mareykanku leeyahay."

Si kastaba ha ahaatee, waxay tiri: "Hindiya waxay ahayd inay door aad ug weyn ka ciyaarto arrintaan. Iran waa deris fog, dagaalkuna wuxuu ka socdaa meel u dhow. Hindiya waxay dano istiraatiiji ah ka laheed Iran, balse way ka tagtay cabsi ay ka qabto Mareykanka dartiisa. Ra'iisul Wasaare Narendra Modi ayaa hadal u jeediyay labada aqal ee baarlamaanka, balse ma uusan cambaareyn weerarka iskuulka gabdhaha ee Manab, sidoo kalena ma uusan xusin dilka hoggaamiyaha sare ee Iran Ayatollah Khamenei."

Waxay intaa ku dartay: "Waxay fiicnaan lahayd haddii Hindiya ay cambaareyn lahayd weerarka Iran ay ku qaadeen Mareykanka iyo Israel. Haddii Hindiya ay dhab ka ahayd wada-hadal iyo diblomaasiyad, waxay ahayd inay ku cadaadiso Mareykanka iyo Israel inay xal nabadeed raadiyaan."

Marka laga hadlayo falcelinta Hindiya ee dadaallada dhexdhexaadinta ee Pakistan, Nemanya Basu waxay tiri, "Hindiya waxay wax walba u aragtaa wax laga naxo. Xitaa markii heshiiska difaaca istaraatiijiyadeed ee u dhexeeya Pakistan iyo Sacuudiga la saxiixay, Hindiya way argagaxday."

Waxay tiri, "Waa inaan aragnaa sida go'aan qaadashadan uga dhacayso Pakistan. Marshal Asim Munir ayaa halkaas fadhiya. Wax kasta oo Hindiya ka sheegto General Asim, wuxuu qaadanayaa tallaabooyin go'aan dalkiisa anfacaya. Si go'aan qaadasho leh ayuu u hoggaaminayaa. Yaa ka hor istaagay Ra'iisul Wasaare Narendra Modi inuu door go'aan qaadasho ah ka ciyaarto Hindiya? Wuxuu rabaa inuu la socdo Mareykanka. Wuxuu ka walwalsan yahay dadka Hindida ah ee ku nool dibadda. Taas beddelkeeda, Pakistan waxay ciyaaraysaa doorkeeda go'aan qaadasho."

Mucaaradka Hindiya iyo dhowr diblomaasiyiin hore oo hormuud ah ayaa dhaleeceynaya siyaasadaha dowladda Modi. Mucaaradka ayaa sidoo kale sheegay in siyaasadda arrimaha dibadda ee dowladdu ay ka leexatay mabaadi'da la aasaasay.

Falanqeeyaha arrimaha caalamiga ah Amit Barwa ayaa leh, "Tan iyo markii ay Israa'iil iyo Mareykanku weerareen Gaza, siyaasadda Hindiya ee Galbeedka Aasiya way daciiftay. Xitaa markii Israa'iil iyo Mareykanka ay weerareen Iiraan bishii Juun, codka Hindiya aad buu u daciifsanaa. Ra'iisul Wasaare Modi wuxuu booqday Israa'iil laba maalmood ka hor weerarkii Iiraan ee Febraayo 28. Waxay lahayd saameyn aad u xun. Hindiya waxay lumisay booskeeda guud ahaan."

Marka laga hadlayo dhexdhexaadinta Pakistan, Amit Barwa wuxuu leeyahay, "Muuqaalka Pakistan ayaa si weyn kor ugu kacay ka dib Hawlgalkii Sindoor. Immisa kulan ayay Marshal Asim Munir iyo Ra'iisul Wasaare Shehbaz Sharif la yeesheen Madaxweyne Trump bilihii la soo dhaafay? Iiraan waa deriska Pakistan. Waxay rabaan inay ciyaaraan doorka dhexdhexaadinta. Taas beddelkeeda, Hindiya ma aysan qaadin wax dadaal caalami ah oo nabadda ah 20 ilaa 25-kii sano ee la soo dhaafay. Hadday tahay Mareykanka ama kalsoonida Iiraan, Hindiya door kuma lahan."