Je, vita na Iran vinamfanya Kim Jong Un awe na hofu kuhusu mustakabali wa Korea Kaskazini?

Kim Jong Un anaweza kuwa na maoni tata na yanayokinzana baada ya Marekani na Israel kupigana vita na Iran.

Korea Kaskazini ililaani mashambulizi hayo haraka, ikiyaita "kitendo kisichokubalika cha uchokozi." Nchi hizo mbili zimeunda kile wanachokiita "muungano wa umwagaji damu dhidi ya Marekani" tangu 1979, na tangu wakati huo zimejenga ushirikiano katika uundaji wa makombora.

Iran pia ni kituo kikubwa zaidi cha kuuza silaha cha Korea Kaskazini, kulingana na mwanadiplomasia wa zamani wa Korea Kaskazini ambaye alizungumza na BBC kwa sharti la kutotajwa jina.

Hata hivyo, wachambuzi wanasema kwamba mambo mawili yanaifanya Korea Kaskazini kuwa na faida zaidi kuliko Iran:

Silaha za nyuklia na China

Wakati wa Vita vya Iraq vya 2003, kiongozi wa zamani Kim Jong Il alitoweka kwa siku 50. Kulingana na idara ya ujasusi ya Korea Kusini, muda mwingi alikuwa akijificha kwenye pango katika eneo la Samjiyon, yapata kilomita 600 kutoka mji mkuu Pyongyang.

Wakati huo huo, mwanawe Kim Jong Un hajajificha hadharani, hata baada ya Kiongozi Mkuu wa Iran Ali Khamenei kuuawa katika mashambulizi.

Jibu hilo tofauti linaonesha imani inayoongezeka ya Korea Kaskazini katika uwezo wake, kulingana na Jang Yong-seok, mkurugenzi wa zamani wa uchambuzi wa Korea Kaskazini katika shirika la ujasusi la Korea Kusini.

Korea Kaskazini kwa kweli ni taifa lenye silaha za nyuklia. Hata Rais Donald Trump alisema mwaka wa 2025 kwamba itakuwa "taifa la nyuklia" lenye silaha nyingi.

Ripoti ya 2025 kutoka Taasisi ya Utafiti wa Amani ya Kimataifa ilisema Korea Kaskazini ina takribani vichwa 50 vya nyuklia na nyenzo za kutosha kutengeneza vingine 40.

Mnamo Julai 2024, Korea Kusini ilionya kwamba Korea Kaskazini ilikuwa katika "hatua za mwisho" za kutengeneza silaha ya nyuklia yenye uwezo wa kitaalamu na masafa mafupi iliyoundwa kwa matumizi ya uwanja wa vita.

Mwaka jana, Rais wa Korea Kusini Lee Jae-Myung pia alisema kwamba Korea Kaskazini ilikuwa karibu kutengeneza kombora la balestiki la kimataifa linaloweza kubeba kichwa cha nyuklia na kuipiga Marekani, ingawa maswali yanabaki kuhusu usahihi wa mwongozo wake na uwezo wa kulinda kichwa cha nyuklia kitakaporudi Duniani.

Shirika la Nishati ya Atomiki (IAEA) lilisema Iran ina "mpango mkubwa wa nyuklia," lakini haijaona ushahidi wowote wa "mpango wa kimfumo wa kutengeneza silaha za nyuklia."

Baada ya makubaliano ya nyuklia ya 2015, Iran ilikubali vikwazo vya ziada kuhusu urutubishaji wa urani. IAEA pia ilipanuliwa, ambayo ilisaidia kupunguza kasi ya mpango wa nyuklia wa Iran, kulingana na mtaalamu Jang Ji-hyang.

Lakini baada ya Donald Trump kujiondoa katika makubaliano hayo mwaka wa 2018, Iran ilianza kuzuia IAEA kufikia vituo vyake vya nyuklia.

Shirika hilo lilisema katika ripoti ya siri kwamba Iran ilikuwa imesimamisha ushirikiano wote baada ya vita vyake na Israel mnamo Juni 2025.

Wakati huo huo, Korea Kaskazini ilifanya jaribio lake la kwanza la nyuklia mnamo 2006, na kuwafukuza wakaguzi wote wa IAEA miaka mitatu baadaye. Tangu wakati huo, imefanya majaribio mengine matano, ya hivi karibuni zaidi mnamo 2017.

Wakati huo, Korea Kaskazini ilikuwa ikitafuta kuwasiliana na Marekani, na kusababisha mikutano miwili ya kihistoria kati ya viongozi wa nchi hizo mbili mwaka wa 2018 na 2019.

Kim Jong Un alitaka vikwazo vya kimataifa viondolewe na akapendekeza kubomoa kituo cha nyuklia cha Yongbyon. Lakini Donald Trump alitaka zaidi, na mazungumzo hayo yakavunjika.

Sasa, Korea Kaskazini inaonekana kuwa na ujasiri, kwani vita nchini Ukraine vimeileta karibu na Urusi, ambayo inatoa ushirikiano wa kiuchumi na kijeshi unaohitajika sana, kulingana na Jenny Town, ambaye anaongoza mpango wa Korea katika Kituo cha Stimson.

Hata hivyo, Donald Trump na Kim Jong Un wanaonekana kuwa na uhusiano mzuri, huku rais wa Marekani akimsifu mwenzake wa Korea Kaskazini mwaka jana.

Kim anatambua "fursa maalum katika kushughulika na Trump," lakini hatafanya "mazungumzo ya kufufua uhusiano huo," kulingana na Town.

Hata hivyo, Korea Kaskazini haikumshambulia Trump moja kwa moja ilipolaani vita vya Iran. Wakati wa mkutano wa chama mwezi uliopita, ilisema itadumisha uhusiano mzuri na Marekani ikiwa viwango vyake vitaheshimiwa, ikimaanisha mlango wa mazungumzo bado uko wazi.

China, Urusi na "mateka wa nyuklia"

Jiografia inaipendelea Korea Kaskazini, inapakana na China, ambayo inaiona kama ngome muhimu dhidi ya Marekani na washirika wake kama Korea Kusini. Ikiwa utawala wa Korea Kaskazini utaanguka, China inaweza kukabiliwa na wimbi kubwa la wakimbizi.

Kwa sababu hii, uhusiano kati ya nchi hizo mbili za kikomunisti umeelezewa kihistoria kama "midomo na meno yalivyo karibu." Tangu 1961, China imeahidi kuilinda Korea Kaskazini ikiwa itashambuliwa.

Hiyo haimaanishi kwamba China daima inaiona Korea Kaskazini kama rafiki mkamilifu, kwani silaha zake za nyuklia zinazoongezeka zinavuruga uthabiti wa eneo hilo. Vile vile, China inaweza isifurahie uhusiano unaoongezeka kati ya Korea Kaskazini na Urusi, hasa baada ya mkataba wa ulinzi waliosaini mwaka wa 2024.

Hata hivyo, Korea Kaskazini ina umuhimu mkubwa wa kimkakati kwa China, na Kim Jong Un anajua vyema hili.

Vile vile, Korea Kaskazini inaziona Korea Kusini na Japani kama "washirika wa nyuklia" kutokana na ukaribu wao.

Korea hizo mbili zimegawanywa na eneo lisilo la kijeshi lenye urefu wa kilomita 250 na upana wa kilomita 4, huku miji mikuu yao ikiwa umbali wa kilomita 200.

Hiyo ina maana kwamba eneo kubwa la Seoul, ikiwa ni pamoja na jimbo la Incheon na Gyeonggi, linaweza kuwa karibu na shambulio kutoka Korea Kaskazini.

Japani pia iko ndani ya umbali wa mashambulizi ya moja kwa moja, na Korea Kaskazini mara kwa mara hurusha makombora katika Bahari ya Japani wakati wa majaribio.

Nchi hizi mbili za Asia zinawahifadhi takriban wanajeshi 80,000 wa Marekani, huku Mashariki ya Kati ikiwa na takribani wanajeshi 50,000 wa Marekani.

Vita vya Iran vinaonekana kumwacha Kim Jong Un na hisia kali kwamba Ali Khamenei "hakuwa na nguvu kwa sababu hakuwa na silaha za nyuklia," na kwamba mazungumzo na Marekani hayawezi kuhakikisha uhai wa utawala huo.

Wachambuzi wanakubaliana. Korea Kaskazini imepitia matatizo mengi ili kupata kinga ya nyuklia, lakini katika hali kama hii, Kim Jong Un huenda anaamini alifanya uamuzi sahihi, kwa kuwa shambulio dhidi ya nchi yenye silaha za nyuklia litakuwa hatari sana kuweza kuzuiwa kwa urahisi.