"ระเบิดมันเกิดทุกวัน... เราไม่รู้ว่ามันจะมาเมื่อไหร่" เรื่องเล่าจากหญิงไทยแม่ลูกสอง ผู้หนีภัยสงครามในอิหร่านกลับสู่ไทย

ณ เวลา 16.05 น. ของวันที่ 9 มี.ค. 2569 กลุ่มคนไทยที่โดยสารมาด้วยสายการบินเตอร์กิชแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ TK68 จากนครอิสตันบูลของตุรกีสู่กรุงเทพมหานคร เดินทางมาถึงอาคารผู้โดยสารขาเข้า ท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ

พวกเขาคือชาวไทยกลุ่มแรกจำนวนทั้งหมด 29 คน ซึ่งอพยพออกมาจากอิหร่านผ่านทางประเทศตุรกี หลังเกิดสงครามระหว่างสหรัฐอเมริกา-อิสราเอล กับอิหร่าน ตั้งแต่ 28 ก.พ. ซึ่งส่งผลกระทบไปทั่วภูมิภาคตะวันออกกลาง

ตัวเลขของคนไทยที่ทำงานและพำนักอยู่ในตะวันออกกลางมีมากถึง 110,000 คน ตามการเปิดเผยของกระทรวงการต่างประเทศของไทย โดยในจำนวนนี้ เป็นแรงงานที่เดินทางไปทำงานตามการรับแจ้งของกระทรวงแรงงานประมาณ 61,396 คน จากข้อมูล ณ วันที่ 5 มี.ค.

สำหรับสถานการณ์ของคนไทยเฉพาะในอิหร่าน ณ วันที่ 5 มี.ค. มีคนไทยลงทะเบียนอพยพแล้ว 117 คน โดยรอบแรกเดินทางในวันที่ 7 มี.ค. ก่อน 68 คน ส่วนรอบที่สองในวันที่ 10 มี.ค. จะเดินทางออกมา 49 คน เนื่องจากมีบางส่วนอยู่ระหว่างการจัดทำวีซ่าขาออก (Exit Visa)

หนึ่งในผู้ที่เดินทางมาถึงกรุงเทพฯ ในวันนี้คือครอบครัวของสุวรรณา เพียรทอง ซึ่งประกอบไปด้วยเธอ ลูกชายคนเล็ก ลูกสาวคนโต และสามีชาวอิหร่าน

สุวรรณาใช้ชีวิตอยู่ที่กรุงเตหะราน เมืองหลวงของอิหร่าน ทำหน้าที่เป็นแม่ และประกอบอาชีพส่วนตัวที่นั่น

เธอเล่าให้บีบีซีไทยฟังว่า ความรุนแรงที่เธอรับรู้ได้เกิดขึ้นตั้งแต่วันที่ 28 ก.พ. เธอเปิดเผยถึงความใกล้ตัวของสถานการณ์การสู้รบว่า "ความรุนแรง ระเบิดมันเกิดทุกวัน รอบเช้า บ่าย กลางวัน เย็น บางทีรอบดึก ตีสี่ตีห้า เราไม่รู้ว่ามันจะมาเมื่อไหร่"

สงครามระหว่างสหรัฐอเมริกา-อิสราเอล กับอิหร่านเริ่มต้นขึ้นในวันที่ 28 ก.พ. หลังจากที่ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ โดนัลด์ ทรัมป์ ออกมายืนยันและอ้างความชอบธรรมของปฏิบัติการทางทหารครั้งนี้ โดยชี้ว่าระบอบการปกครองของอิหร่านเป็นภัยโดยตรงต่อสหรัฐฯ

การโจมตีครั้งนี้ซึ่งเกิดขึ้น ณ ใจกลางกรุงเตหะราน เมืองหลวงของประเทศ และผู้นำสหรัฐฯ ประกาศว่า อยาตอลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี ผู้นำสูงสุดของอิหร่าน ถูกสังหารในวันแรกของการโจมตีทางอากาศครั้งใหญ่ที่นำโดยสหรัฐฯ และอิสราเอล

ในวันเดียวกันนั้น ยังมีรายงานว่ามีเสียงระเบิดในเมืองอื่น ๆ อีกหลายแห่งทั่วประเทศ อาทิ เมืองคาราจ ซึ่งอยู่ใกล้กับกรุงเตหะราน เมืองอิสฟาฮาน และเมืองกอม ทางตอนกลางของประเทศ รวมถึงเมืองเคอร์มานชาห์ ทางตะวันตก

นอกจากความยากลำบากในการใช้ชีวิตและการหาซื้อของกินของใช้ สุวรรณาบอกว่าการติดต่อสื่อสารเป็นเรื่องที่ท้าทายอย่างมาก เนื่องจากอินเทอร์เน็ตไม่สามารถใช้การได้จากการ "โดนตัดทุกช่องทาง"

ฮิวแมนไรท์วอตช์ ซึ่งเป็นองค์กรเฝ้าระวังสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศ รายงานว่า ณ วันที่ 28 ก.พ. ทราฟิกอินเทอร์เน็ตในอิหร่านดิ่งลง 98% ตามข้อมูลจากคลาวด์แฟลร์ เรดาร์ (Cloudflare Radar) แพลตฟอร์มวัดผลเครือข่ายที่ให้ข้อมูลการใช้อินเทอร์เน็ตแบบเรียลไทม์ ซึ่งการลดลงขนาดนี้ บ่งชี้ว่าเกือบทั้งประเทศอยู่ในภาวะอินเทอร์เน็ตดับ

ล่าสุด ณ วันที่ 9 มี.ค. เว็บไซต์ เน็ตบล็อกส์ (NetBlocks) องค์กรอิสระด้านการตรวจสอบอินเทอร์เน็ตและสิทธิดิจิทัลที่ไม่แสวงหากำไรในกรุงลอนดอนชี้ว่าอิหร่านเข้าสู่ภาวะอินเทอร์เน็ตดับเข้าเป็นวันที่ 10 แล้ว

"หลังผ่านไป 216 ชั่วโมง การเชื่อมต่อเหลือเพียง 1% ของระดับปกติ… ท่ามกลางความขัดแย้งในภูมิภาคที่ทวีความรุนแรง ชาวอิหร่านราว 90 ล้านคนถูกปิดเสียงและตัดขาดจากอินเทอร์เน็ตโลก ภายใต้มาตรการปิดกั้นที่รัฐเป็นผู้สั่งการ" เว็บไซต์เน็ตบล็อกส์ระบุ

ในวันที่สุวรรณาสามารถติดต่อกับกลุ่มช่วยเหลือคนไทยในอิหร่าน รวมไปถึงกระทรวงต่างประเทศซึ่งมีการประสานงานช่วยเหลือคนไทยที่ต้องการอพยพ คุณแม่ลูกสองรายนี้เริ่มเล่าถึงเส้นทางอันทรหดยาวนาน ที่กินเวลากว่าสองวันเต็มกว่าที่เธอจะเดินทางมาถึงไทย

เธอเดินทางจากเตหะราน มาจนถึงชายแดนอิหร่านด้วยรถตู้ซึ่งใช้เวลายาวนานราว 12 ชั่วโมง ก่อนจะต่อรถอีกครั้งหนึ่งเพื่อเดินทางไปยังโรงแรมที่ทางการจัดหาไว้ให้ ซึ่งกินเวลาอีกราวหนึ่งชั่วโมงครึ่ง

"ก็คือไม่ไหว แล้วก็นอนพักอยู่คืนหนึ่ง แล้วก็นั่งรถบัสมามาลงที่สนามบินวาน[เมืองในประเทศตุรกี] ประมาณไม่ถึงครึ่งชั่วโมง แล้วก็นั่งจากเมืองวาน มาอีกเกือบสามชั่วโมงเพื่อไปที่เมืองอิสตัลบูล" สุวรรณาเล่า อย่างเหนื่อยล้า

เที่ยวบิน TK68 ที่เธอเดินทางมาใช้เวลาราว 9 ชั่วโมง 20 นาที ก่อนที่จะเดินทางมาถึงสนามบินสุวรรณภูมิ ณ เวลา ราว 15.16 น. ของวันที่ 9 มี.ค.

เธอบอกว่าตลอดเวลาที่สงครามเกิดขึ้น ซึ่งเข้าสู่สัปดาห์ที่สองแล้ว ในฐานะคนเป็นแม่ก็เป็นห่วงลูก ๆ ทั้งสองคนอยู่ตลอด

สุวรรณาบอกว่าว่ากรณีที่มีระเบิดไปลงไกล ๆ บริเวณที่พัก เด็ก ๆ ก็จะพออยู่ได้ โดยไม่กลัวเท่าไร "แต่ถ้าใกล้บ้าน เขาก็กลัว"

สุวรรณาเกิดความกังวลอย่างมากเพราะไม่รู้ว่าเมื่อใดจะได้กลับไทย เนื่องจากสนามบินบางแห่งก็ปิดทำการ หลายคนที่เธอรู้จักซื้อตั๋วเครื่องบินแล้วก็ยังกลับไม่ได้

ตั้งแต่ที่สงครามเปิดฉากขึ้น เว็บไซต์ไฟลท์เรดาร์ (flightradar24) รายงาน ณ เวลา 6.45 น. ตามเวลามาตรฐานเวลาสากล (UTC) ซึ่งเร็วกว่าไทยราว 7 ชั่วโมงว่า อิหร่านได้ปิดน่านฟ้าทั้งหมดอย่างสิ้นเชิงอย่างน้อยจนถึงเวลา 12.00 น. ตามเวลา UTC ของวันที่ 28 ก.พ. และเที่ยวบินที่อยู่ระหว่างการบินอยู่แล้วกำลังทยอยออกจากประเทศ

การปิดน่านฟ้าโดยหลักแล้วหมายถึง การที่รัฐบาลหรือหน่วยงานการบินพลเรือนของประเทศหนึ่ง ออกประกาศ ห้ามเครื่องบินพลเรือนทุกลำบินเข้า -ออก หรือบินผ่านน่านฟ้าของประเทศตัวเองในช่วงเวลาที่กำหนด

เมื่อวันที่ 2 มี.ค. ที่ผ่านมา องค์การการบินพลเรือนระหว่างประเทศหรือไอเคโอ (ICAO) ออกแถลงการณ์ซึ่งมีใจความท่อนหนึ่งระบุว่า "กรอบการทำงานของไอเคโอคุ้มครองผู้โดยสารและลูกเรือ โดยกำหนดให้ต้องปิดน่านฟ้าเมื่อความปลอดภัยถูกคุกคาม"

นับจนถึงเวลาราว 18.30 น. ของวันที่ 9 มี.ค. เว็บไซต์เซฟ แอร์สเปซ (Safe Airspace) ซึ่งเป็น องค์กรเครือข่ายการบินที่สมาชิกอิสระที่มีสมาชิกกว่า 7,000 ราย ประกอบด้วยสายการบิน แผนกการบินขององค์กรธุรกิจ ผู้ให้บริการเครื่องบินส่วนตัว ผู้ให้บริการเช่าเหมาลำ หน่วยงานทหาร และหน่วยงานภาครัฐ ยังขึ้นเตือนว่า "ห้ามบิน" ผ่านน่านฟ้าอิหร่าน

"ความเสี่ยงหลักในน่านฟ้าอิหร่านคือ การที่ระบบป้องกันภัยทางอากาศอาจระบุอากาศยานพลเรือนผิดพลาดในช่วงเวลาที่ความตึงเครียดทวีความรุนแรง" เว็บไซต์ดังกล่าวระบุ

เมื่อถามว่าสถานการณ์ครั้งนี้รุนแรงกว่า "สงคราม 12 วัน" ระหว่างอิหร่านและอิสราเอล ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อเดือน มิ.ย. ปีที่แล้วหรือไม่ เธอตอบทันทีว่ารอบนี้รุนแรงกว่ามาก เพราะรอบที่แล้วเธอไม่ได้ยินเสียงระเบิดหรือการโจมตีแต่อย่างใด

ทั้งอิสราเอลและสหรัฐฯ ต่างเป็นปรปักษ์คู่สำคัญของอิหร่านมาตั้งแต่การปฏิวัติอิสลามในปี 1979 โดยผู้นำอิหร่านเรียกร้องมาโดยตลอดให้ทำลายล้างอิสราเอล และประณามสหรัฐฯ ว่าเป็นศัตรูตัวฉกาจที่สุด

ทั้งสองประเทศเป็นแกนนำฝ่ายตะวันตกในการคัดค้านโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน โดยอ้างว่าอิหร่านกำลังพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์ ซึ่งอิหร่านปฏิเสธอย่างแข็งขันมาโดยตลอดและชี้ว่ามีเป้าหมายเพื่อสันติภาพเท่านั้น

ทั้งอิสราเอลและสหรัฐฯ โจมตีสถานที่ด้านนิวเคลียร์และฐานทัพของอิหร่านในเดือน มิ.ย. 2568 ในสงครามที่กินเวลานาน 12 วัน หรือที่เรียกว่า "สงคราม 12 วัน"

จากความเหนื่อยล้าของการเดินทาง บีบีซีไทยมีโอกาสได้สัมภาษณ์ครอบครัวนี้เพียงสั้น ๆ เท่านั้น ก่อนที่พวกเขาจะขอตัวเพื่อเดินทางต่อไปยังที่พัก

สำหรับสุวรรณา พื้นเพของเธอเป็นคน จ.อุบลราชธานี และเธอกับครอบครัวอาจกลับไปพักพิงกันที่บ้านเกิดของเธอก่อน

เมื่อถามคำถามสุดท้ายว่า เธอวางแผนจะกลับอิหร่านเมื่อใด เธอตอบเราว่า "ยังไม่รู้ และยังไม่ทราบสถานการณ์ต่อไป"

ด้านนายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ กล่าวที่สนามบินสุวรรณภูมิว่าหลังจากกลุ่มคนไทยกลุ่มแรกที่เดินทางมาถึงแล้วในวันนี้ จะยังมีกลุ่มที่สองตามมาในวันที่ 10 มี.ค. นอกจากนี้ในสัปดาห์หน้าก็จะยังมีกลุ่มคนไทยอีกราว 75 คน ที่แสดงความประสงค์เดินทางกลับประเทศ

สำหรับการอพยพคนไทยทั้งในอิหร่าน รวมถึงประเทศที่ได้รับผลกระทบในภูมิภาคตะวันออกกลาง นายสีหศักดิ์ ย้ำว่าทั้งหมดตั้งอยู่บนความปลอดภัยของประชาชน แต่สุดท้ายล้วนเป็นการตัดสินใจของแต่ละบุคคลมิใช่การบังคับ