Ông Phạm Minh Chính thăm Nga: LNG, hạt nhân, dầu, và gì nữa?

Việt Nam đã ký hiệp định với Nga về xây dựng nhà máy điện hạt nhân, với sự chứng kiến của Thủ tướng Phạm Minh Chính và người đồng cấp Mikhail Mishustin hôm 23/3.

Theo đó, Rosatom, Tập đoàn Nhà nước Năng lượng nguyên tử Liên bang Nga, sẽ ​​xây dựng hai tổ máy phát điện của Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1, với tổng công suất 2.400 megawatt (MW), sử dụng công nghệ lò phản ứng VVER-1200 do Nga phát triển.

Rosatom cho biết thỏa thuận nêu rõ các điều khoản và lĩnh vực hợp tác chính giữa các bên trong việc thực hiện dự án xây dựng, nhưng không đề cập đến chi phí.

Trước đó, Hà Nội và Moscow đã tiến hành các các cuộc đàm phán kỹ thuật để đi đến ký kết hiệp định liên Chính phủ về hợp tác xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, trong khi Nhật Bản được trao nhà máy thứ hai, dự án Ninh Thuận 2.

Tuy nhiên, Tokyo đã rút khỏi dự án điện hạt nhân tại Việt Nam vào tháng 12/2025 vì thời hạn quá gấp, điều có thể gây khó khăn cho chiến lược năng lượng dài hạn nhằm đảm bảo cung cấp điện ổn định của Việt Nam.

Những dự án trên là một phần trong chiến lược của Việt Nam nhằm tăng cường nguồn điện nhằm hạn chế việc thiếu điện vào mùa cao điểm, cũng như đáp ứng nhu cầu phát triển công nghiệp.

Ông Chính đang trong chuyến thăm Nga kéo dài 4 ngày từ 22 - 25/3, cũng đã có buổi làm việc với Novatek - nhà sản xuất khí đốt tự nhiên lớn thứ hai của Liên bang Nga (sau Gazprom) - muốn tiếp tục mở rộng hợp tác, đầu tư tại Việt Nam.

Truyền thông Việt Nam cho biết Novatek rất quan tâm đến lĩnh vực LNG (khí tự nhiên hóa lỏng) tại quốc gia Đông Nam Á, trong đó có dự án Cà Ná với các đối tác như Zarubezhneft, hướng đến thị trường khí đốt đang tăng trưởng của Việt Nam.

Tổng giám đốc Novatek Leonid Mikhelson phát biểu trên truyền hình nhà nước Nga rằng tập đoàn này đã ký một hợp đồng sơ bộ với một bên mua từ Việt Nam và sẵn sàng bắt đầu cung cấp trong tương lai gần.

Theo lời ông Mikhelson hôm 23/3, Novatek đã đàm phán với các khách hàng tại Việt Nam trong hơn 5 năm và đã ký một thỏa thuận cung cấp sơ bộ với một trong số họ cách đây không lâu.

Trọng tâm chuyến thăm của ông Phạm Minh Chính, người sẽ về hưu vào đầu tháng tới, là củng cố quan hệ Việt Nam - Nga, đặc biệt về chính trị, đồng thời mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực kinh tế, thương mại, đầu tư, năng lượng và dầu khí.

Theo Cổng thông tin điện tử Chính phủ, bên cạnh ông Mikhail Mishustin, ông Phạm Minh Chính dự kiến sẽ gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin, trong khi hai bên sẽ ký các hiệp định quan trọng trong dịp này.

Chuyến thăm này diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với giá nhiên liệu tăng vọt kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran bắt đầu.

Kể từ khi xung đột Trung Đông nổ ra cuối tháng Hai, Việt Nam đã trải qua các cú sốc khi nhà quản lý liên tiếp điều chỉnh giá, với giá xăng tăng 50% và giá dầu diesel tăng 70%.

Dù có hai nhà máy lọc dầu là Bình Sơn và Nghi Sơn, Việt Nam vẫn là một quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu.

Khoảng 80% lượng dầu thô Việt Nam nhập khẩu năm ngoái đến từ Kuwait, nhưng các tàu dầu hiện đang bị đình lại do Iran đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu của thế giới.

Khả năng mua dầu Nga?

Trao đổi với BBC News Tiếng Việt, giáo sư Carl Thayer từ Đại học New South Wales, Úc nhấn mạnh rằng khi eo biển Hormuz bị đóng cửa, Hà Nội sẽ phải tìm nguồn cung thay thế cho dầu thô từ Kuwait.

"Nga là lựa chọn khả thi nhất", ông Thayer nói.

Chiến sự Iran đã đưa nước Nga trở thành bên thắng cuộc trên thị trường dầu mỏ quốc tế.

Giữa tháng Ba, Bộ Tài chính Mỹ đã ban hành giấy phép tạm thời cho phép các quốc gia mua dầu và các sản phẩm dầu mỏ của Nga đã được chất lên tàu trước đó và đang trên đường vận chuyển trên biển.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent khi đó mô tả đây là "biện pháp tạm thời nhằm ổn định thị trường năng lượng toàn cầu", vì chỉ các lô dầu Nga được xếp lên tàu trước hoặc trong ngày 12/3 mới được tiếp tục vận chuyển và giao dịch đến hết ngày 11/4 (giờ Washington).

Tuy nhiên, động thái của Washington khiến các đồng minh châu Âu và Kyiv phản ứng vì lo ngại việc nới lỏng trừng phạt có thể giúp Moscow tăng nguồn tài chính cho cuộc chiến tại Ukraine.

Giáo sư Thayer nói với BBC rằng trong trường hợp chính quyền Trump tái áp đặt các lệnh trừng phạt đối với dầu Nga, nếu các thỏa thuận tài chính có thể vượt qua các lệnh trừng phạt, thì Hà Nội và Moscow có thể đạt được một thỏa thuận.

Hà Nội và Moscow có quan hệ truyền thống bền chặt trong nhiều thập niên. Sự hỗ trợ của Moscow trong Chiến tranh Việt Nam rất quan trọng đối với chiến thắng của Hà Nội.

Sau khi Liên Xô tan rã, Nga tiếp tục là nhà cung cấp vũ khí hàng đầu cho Việt Nam.

Năng lượng từ lâu đã là trọng tâm trong quan hệ giữa Việt Nam và Nga, với các công ty Nga khai thác dầu khí tại các mỏ của Việt Nam ở Biển Đông, nơi Trung Quốc đưa ra các yêu sách chủ quyền và không ngừng gây sức ép.

Hai bên đã ký, phê duyệt và đang triển khai các nghị định thư, hiệp định về gia hạn và mở rộng hoạt động của liên doanh dầu khí Vietsovpetro và Rusvietpetro.

Bên cạnh đó, giáo sư Thayer cũng nêu ra một giải pháp thay thế cho nguồn cung dầu của Việt Nam là sử dụng mối quan hệ với Iran.

"Việt Nam có thể đạt được một thỏa thuận hoặc sự thấu hiểu với Iran – tương tự như những gì Trung Quốc, Ấn Độ và Pakistan dường như đã đàm phán – để cho phép các tàu treo cờ Việt Nam (hoặc tàu chở dầu theo hợp đồng với Việt Nam) đi qua eo biển Hormuz mà không bị cản trở", nhà quan sát Việt Nam lâu năm nói với BBC.

Việt Nam đối mặt với nguy cơ thiếu xăng dầu

Sản lượng dầu thô trong nước của Việt Nam dự kiến sẽ bị giảm trong thập niên này do các mỏ dầu ngoài khơi đang dần cạn kiệt.

Sản lượng dầu thô dự kiến sẽ giảm xuống còn 5,8 triệu đến 8 triệu tấn/năm trong giai đoạn 2026-2030, giảm so với sản lượng trung bình hàng năm là 8,6 triệu tấn trong 5 năm qua.

Sự sụt giảm sản lượng trong nước dự kiến sẽ làm tăng thêm sự phụ thuộc vào nhập khẩu, vốn đã tăng 5,3% lên 14,2 triệu tấn vào năm ngoái, theo số liệu của hải quan Việt Nam.

Khoảng 70% nhu cầu nhiên liệu hàng không của Việt Nam phải nhập khẩu, chủ yếu là từ Trung Quốc và Thái Lan, chiếm khoảng 60%.

Khi Bắc Kinh và Bangkok ngừng xuất khẩu nhiên liệu máy bay do chiến tranh, Hà Nội đã cảnh báo về khả năng giảm số chuyến bay từ tháng Tư.

Trên thực tế, hãng hàng không Vietnam Airlines đã thông báo sẽ cắt giảm một loạt các đường bay từ ngày 1/4, do thiếu nhiên liệu.

Xăng dầu là đầu vào thiết yếu của nhiều doanh nghiệp, nên biến động này kéo theo hàng loạt chi phí khác tăng cao.

Giá vật liệu xây dựng từ cát, đá, xi măng đều tăng 10-30% so với đầu năm, một số nơi khan hiếm nguồn cung khiến các nhà thầu công trình giao thông như "ngồi trên đống lửa", tờ VNExpress đưa tin hôm 20/3.

Nhiều doanh nghiệp vận tải trên toàn quốc đã phải tăng giá vé, trong khi tại TP HCM, đơn vị vận hành hai bến phà Cát Lái và Bình Khánh bắt đầu áp dụng mức giá vé mới từ ngày 18/3.

Phát biểu trên báo Tiền Phong, chuyên gia kinh tế, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh đánh giá rằng nếu xung đột Trung Đông vẫn tiếp diễn, nguồn cung dầu mỏ vẫn khó khăn, có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng của Việt Nam.

"Chỉ cần cuộc chiến kéo dài, trong tháng 3, tháng 4, thì năm nay, chúng ta có thể đối diện kịch bản giảm 0,3 - 0,5% tăng trưởng. Như thế rất nguy hiểm. Và lạm phát cũng sẽ tăng lên, ảnh hưởng đến chỉ số kinh tế, mục tiêu tăng trưởng", Tiền Phong hôm 22/3 dẫn lời ông Thịnh.

Trong tuần qua, các quan chức Việt Nam đã thúc đẩy ngoại giao xăng dầu, tích cực liên hệ với các nước Trung Đông, Nhật Bản, Hàn Quốc và Angola để đảm bảo nguồn cung dầu thô.

Nhằm thúc đẩy sản lượng trong nước, Việt Nam sẽ tìm cách đẩy mạnh các hoạt động thăm dò, ưu đãi cho các công ty dầu khí quốc tế đầu tư vào các mỏ ngoài khơi, theo quyết định do Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long ký về việc điều chỉnh quy hoạch năng lượng quốc gia, được công bố trong tháng này.

Mục tiêu của Việt Nam là tăng trữ lượng có thể khai thác thêm 13 triệu đến 17 triệu tấn dầu thô tương đương mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030.