
Thug aâ chiad chogadh buaidh mhòr air Leòdhas agus na Hearadh.
Bha mu 30,000 aâ fuireach ann an Leòdhas eadar 1914-18, âs bha mu 6,200 an sĂ s anns aâ chiad chogadh ann an dòigh air choireigin. Mar sin, bha aon a-mach Ă s gach còig Ă Leòdhas an sĂ s, âs fhuair 1000 dhiubh sin bĂ s ri linn.
Cha robh sgĂŹre anns an Eilean Fhada nach do dhâfhuiling call anns aâ chogadh. Mar sin, bha Oidhche Challainn 1918 lĂ n dòchais do mhòran. Bha an cogadh seachad, bha sĂŹth air a ghairm agus bha na fir air an t-slighe dhachaigh an dèidh ceithir bliadhnaichean fada.

Uaighean cuid a chaill am beatha
Ach air madainn na Bliadhnâ Ăire chualas fathannan mu thubaist uabhasach, fathannan a mhĂšch dòchas. Choisich iomadach fear mĂŹltean mòra gu Steòrnabhagh a shireadh naidheachd. Bâ e naidheachd dhòrainneach, chianail a bha feitheamh orra.
Bha 201 duine air am bĂ thadh air an oidhche ud. Bha caoidh is ionndrainn air gach fear aca. Nam measg chaill dĂ theaghlach le ochdnar chloinne an athair. Chaill dĂ theaghlach le seachdnar chloinne an athair. Chaill 4 teaghlaichean dithis mhac. Bha 58 bhanntraichean Ăšra agus bha 209 cloinn gun athair. âS gann gu robh baile air nach tĂ inig call.
âThe villages of Lewis are like places of the dead. The homes of the island are full of lamentation â grief that cannot be comforted. Scarcely a family has escaped the loss of a near blood relative. Many have had sorrow heaped upon sorrow.â Scotsman, 6 January 1919
Air aâ mhapa, chithear co Ă s a bha an fheadhainn a chaill am beatha (as aonais an criutha). Cliog air na ceanglaichean gus faicinn cò iad.

