Mam a gwympodd 30 troedfedd yn 'lwcus i fod yn fyw'

Mae menyw a oroesodd cwymp o 30 troedfedd ger rhaeadr ym Mannau Brycheiniog yn dweud fod angen cymryd camau i wella diogelwch yno.

Cafodd Suzie Dyer, 50, anafiadau difrifol i'w chlun, ei chefn a'i phelfis ar ôl syrthio yn ystod taith gerdded yng Ngwlad y Sgydau yn y Bannau ar 1 Ionawr.

Ers 2023, mae tri o bobl wedi marw ar deithiau cerdded yn yr ardal, ac mae Ms Dyer sy'n gerddwr profiadol, yn ofni y gallai mwy o farwolaethau ddigwydd oni bai bod rhai llwybrau'n cael eu cau.

Dywedodd Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) a Chymdeithas Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog (BNPA) fod gwelliannau sylweddol wedi'u gwneud yn yr ardal, gan gynnwys arwyddion, llwybrau a grisiau.

Mae'r BNPA, CNC a thri awdurdod lleol i gyd yn rhannu perchnogaeth y tir yn yr ardal.

Mae Suzie Dyer, sydd o Henffordd, yn wynebu cyfnod hir o wella, a dywedodd bod ei chof am y cwymp a'r "eiliad a newidiodd bopeth" yn glir iawn.

"Pan oeddwn i'n gorwedd yno, y cyfan oedd yn fy meddwl i oedd 'dwi ddim yn barod i adael fy merch'," meddai.

"Dwi'n lwcus i fod yn fyw. Dwi ddim yn credu bod neb wedi meddwl y byddwn i'n goroesi... ond am ryw reswm, fe wnes i."

Roedd Suzie wedi teithio gyda ffrind ar daith gerdded Taith y Pedair Rhaeadr, llwybr cylchol sy'n mynd heibio rhaeadrau Sgwd Clun Gwyn, Sgwd Isaf Clun Gwyn, Sgwd y Pannwr a Sgwd yr Eira.

Roedd wedi ymweld â'r ardal ddwywaith o'r blaen.

Yn fuan ar ôl gweld y rhaeadr gyntaf fe ddilynodd lwybr arall a sylweddolodd yn gyflym ei fod yn llwybr cul iawn oedd wedi erydu'n wael.

"Yr eiliad nesaf, roeddwn i dros yr ymyl," meddai.

"Roedd fy ffrind yn gweiddi ac yn sgrechian – profiad hollol ofnadwy, nid dim ond i mi."

Dywedodd CNC eu bod yn credu bod cwymp Suzie wedi digwydd ar lwybr sydd ddim yn rhan o'r llwybrau swyddogol ac mae arwyddion rhybudd clir yno.

Ychwanegodd y BNPA ei bod hi'n bosibl dilyn y llwybr hwnnw ond dywedon nhw bod "arwyddion clir" yn nodi bod y llwybr wedi'i gau oherwydd amodau peryglus.

Ond yn ôl Suzie: "Doedd neb wedi fy rhybuddio, doedd dim rhwystrau, dim tâp yn dweud ei fod ar gau.

"Fyddwn i byth yn torri'r rheolau," ychwanegodd.

Daeth tri dyn - cerddwyr eraill oedd yn pasio - i helpu Suzie, ac mae'n diolch iddyn nhw, ynghyd ag aelodau o Dîm Achub Mynydd y Bannau Canolog a'r gwasanaethau brys, am achub ei bywyd.

Er i Suzie gael ei hachub ar ddydd Calan, nid hi oedd y cyntaf i'r tîm achub mynydd eu hachub.

Dywedodd Huw Jones, sydd wedi bod yn rhan o'r tîm achub ers pedwar degawd, fod yr ardal fel "mynydd wyneb i waered" ac yn "ardal anghysbell, gwyllt".

"Does dim amheuaeth bod y tirfeddianwyr wedi gwneud cryn dipyn o waith dros y blynyddoedd i wella'r grisiau a'r reiliau (handrails).

"Ond rydyn ni'n gweithio gyda natur – mae'r gwaith yn parhau," meddai.

"Ac fel bodau dynol, ni'n chwilfrydig.

"Ni'n hoffi crwydro ac archwilio, a dyna pryd 'dych chi'n wynebu perygl a mynd ar hyd llwybrau sydd ddim cystal, gan gynyddu'r risg o anafiadau," ychwanegodd.

Mae'r ardal wedi gweld cynnydd enfawr mewn twristiaeth ers y pandemig, gyda 300,000 o ymwelwyr yn dod i'r ardal bob blwyddyn.

Yn dilyn marwolaethau yno yn 2023 a 2024, gan gynnwys y cwpl Rachael a Helen Patching mae mwy o alw am wella'r diogelwch ger y rhaeadrau.

Mae'r dirprwy grwner a gynhaliodd cwest i rai o'r achosion yn gofyn am arwyddion cliriach a gwell signal ffôn symudol yn yr ardal.

"Yn aml, mae trigolion lleol yn helpu pobl sydd ar goll gan eu bod yn adnabod y llwybrau yn dda," meddai Clyde Baker, sydd wedi byw ym Mhontneddfechan erioed.

"Mae'r seirenau i'w clywed bob dydd Sadwrn, bob dydd Sul, oherwydd bod y gwasanaeth achub mynydd yn cael eu galw i helpu," meddai.

"Mae hi bron fel bod yn Efrog Newydd ar y penwythnos."

Dywedodd Andrew Lamb, sy'n dywysydd cerdded, ei fod wedi ysgrifennu at CNC a BNPA yn gofyn i ran o'r llwybr o amgylch Sgwd Clun Gwyn gael ei gau yn ôl ym mis Awst 2024 – llwybr sydd bellach yno fel dargyfeiriad.

"Does dim rheswm dros hynny," meddai.

"Mae'n arwain pobl yn ddiarwybod i lwybr troed peryglus, sef y llwybr y syrthiodd Suzie ohono".

Dywedodd CNC eu bod am "sicrhau bod arwyddion clir yn y man lle mae ymwelwyr yn gadael y llwybr" yn Sgwd Clun Gwyn sy'n "egluro bod llwybr ar gau o'ch blaen sy'n beryglus".

"Mae'r arwydd hefyd yn nodi bod damweiniau angheuol a difrifol wedi digwydd ar hyd y llwybr hwn yn ddiweddar."

Dywedodd y BNPA eu bod yn gweithio ar y cyd â CNC ac awdurdodau lleol "i gynnal llwybrau, gwella arwyddion, a darparu gwybodaeth gywir sy'n canolbwyntio ar ddiogelwch i ymwelwyr".

Mae'r ddau sefydliad yn pwysleisio eu bod yn "cydymdeimlo'n ddiffuant â theuluoedd ac anwyliaid" pawb sydd wedi marw yn yr ardal ac yn esbonio bod y gwaith o wella'r ardal yn parhau.

Ychwanegodd BNPA: "Rydym yn adolygu gwybodaeth ac arwyddion yn dilyn y cwestau diweddar ac mi fyddwn ni'n ystyried unrhyw argymhellion gan y crwner."

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.