آیا پاکستان میزبان واقعی مذاکرات ایران و امریکاست؟

در روزهای اخیر، دونالد ترامپ از گفت‌وگوها با ایران برای پایان دادن به جنگ سخن گفته است اما آنچه اکنون بیشتر مطرح می‌شود، نقش پاکستان در تلاش‌های دیپلماتیک و احتمال میزبانی این مذاکرات است.

شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، در ایکس (توییتر سابق) نیز از ایفای نقش تسهیل‌کننده گفت‌وگوها میان واشنگتن و تهران صحبت کرده است:

«پاکستان از تلاش‌های جاری برای گفت‌وگو به منظور پایان دادن به جنگ در خاورمیانه استقبال و به‌طور کامل حمایت می‌کند؛ اقدامی که به سود صلح و ثبات در منطقه و فراتر از آن است. اگر ایالات متحده و ایران توافق کنند، پاکستان آماده و مفتخر است که برای تسهیل گفت‌وگوهای معنادار و نهایی جهت یافتن راه‌حلی جامع برای این مناقشه، میزبانی آن را برعهده بگیرد.»

آقای ترامپ نیز این پیام را در شبکه اجتماعی خود بازنشر کرد؛ اقدامی که به سرخط اخبار رسانه‌های پاکستانی تبدیل شد.

اسلام‌آباد آن را فرصتی برای نزدیک‌تر شدن به واشنگتن و در عین حال حفظ روابط با همسایه خود ایران می‌بیند.

در همین حال، خبرگزاری تسنیم که به سپاه پاسداران ایران نزدیک است، نوشت ایران پیشنهاد خود را به پاکستان منتقل کرده است.

بحران رو به گسترش در خاورمیانه می‌تواند برای پاکستان هم چالش‌زا باشد، زیرا در صورت تشدید جنگ، این کشور ممکن است ناچار شود به تعهدات خود در برابر متحدان عرب خود از جمله عربستان سعودی که با آن توافقنامه همکاری استراتژیک امضا کرده هم پایبند بماند.

برخی ناظران می‌گویند پاکستان «بازیگر مورد اعتماد» است اما برخی دیگر توانایی این کشور در این زمینه را زیر سوال می‌برند.

«پاکستان در این روند یک بازیگر مورد اعتماد است»

رسانه کانال ۱۲ اسرائيل خبر داده است که اسرائيل به محمدباقر قالیباف، رئيس مجلس شورای اسلامی و عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران «مصونیت موقتی ۵ روزه» ظاهرا به‌خاطر این مذاکرات داده است.

منابع در اداره ترامپ به رسانه‌ها گفته‌اند که آقای قالیباف نامزد اصلی مورد نظر ترامپ و طرف گفت‌وگو در روزهای اخیر بوده است، هرچند خود او در پستی در ایکس آن را «فیک‌نیوز» خواند.

این در حالی است که یک سخنگوی سپاه پاسداران ایران اعلام کرد که «امریکا با خودش مذاکره می‌کند.» این موضع پرسش‌هایی را درباره واقعیت مذاکرات مطرح کرده است.

یک منبع در پاکستان که با نهادهای حکومتی و نظامی ارتباط دارد، به بی‌بی‌سی گفت که «چند روز است که گفت‌وگوها جریان دارد، اما این‌ها مذاکرات مستقیم نیست. پاکستان در این روند یک بازیگر مورد اعتماد است.»

به گفته او، تا کنون تماس‌ها به‌طور غیرمستقیم انجام شده و مسیر گفت‌وگوی مستقیم هنوز فراهم نشده است؛ به این معنا که پاکستان پیام‌های ایران را به مقام‌های آمریکایی منتقل می‌کند و پاسخ‌های واشنگتن را نیز به تهران می‌رساند.

او افزود که نمایندگانی از مصر، ترکیه و عمان نیز در این روند حضور دارند، اما بخش عمده ارتباطات از طریق پاکستان انجام می‌شود.

همچنین سیدمحمد علی، کارشناس امور دفاعی و هسته‌ای در اسلام‌آباد، به بی‌بی‌سی گفت:

«برای ایران، پاکستان همسایه‌ای است که اختلافات عمیقی با آن ندارد؛ به همین دلیل نسبت به ترکیه یا مصر اعتماد بیشتری به آن دارد. عمان نیز از دید آمریکا شریک چندان قدرتمندی به نظر نمی‌رسد، زیرا تجربه میزبانی مذاکرات گذشته چندان موفق نبوده است.»

او افزود که عاصم منیر، فرمانده قدرتمند ارتش پاکستان، در تماس تلفونی با دونالد ترامپ به او اطمینان داده است که کشورش برای پایان دادن به این جنگ هر تلاشی انجام خواهد داد.

تحلیلگران غربی هم می‌گویند ظاهرا ترامپ در این مرحله از جنگ به دنبال راه خروج از این بحران در حال گسترش به صورتی است که با یک اعلام پیروزی و ظاهرا «تسلیم شدن» ایران باشد.

پنج شرط ایران

«پرس‌تی‌وی» رسانه انگلیسی‌زبان دولتی ایران به نقل از یک «مقام ارشد سیاسی-امنیتی» گزارش داد که ایران پیشنهاد امریکا برای پایان دادن به جنگ جاری را رد کرده است.

این مقام که نامش ذکر نشده، گفته است ایران زمانی جنگ را پایان خواهد داد که خود تصمیم بگیرد و زمانی که شرایطش برآورده شود. مقام‌های ایرانی بارها گفته‌اند که خواهان پایان کامل جنگ هستند، نه صرفاً یک آتش‌بس که ممکن است زمینه‌ساز درگیری دیگری شود.

به گزارش پرس‌تی‌وی، این مقام پنج ایرانی شرط را مطرح کرده است، از جمله:

طرح ۱۵ ماده‌ای ترامپ که می‌گوید به ایران داده، شامل چه مواردی است؟

محتویات طرح ۱۵ ماده‌ای که دونالد ترامپ می‌گوید به ایران ارسال کرده، رسما منتشر نشده است اما رسانه‌های اسرائیل و امریکا می‌گویند برخی مفاد آن را می‌دانند.

کانال ۱۲ اسرائیل می‌گوید که این طرح شامل مطالبات زیر است:

o تأسیسات هسته‌ای نطنز، اصفهان و فردو از رده خارج و تخریب شوند.

o نظارت شفاف آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بر فعالیت‌های هسته‌ای ایران

o کنار گذاشتن گروه‌های مسلح نیابتی در منطقه و متوقف کردن تامین مالی و تسلیحاتی آنها

o برچیده شدن قابلیت‌های هسته‌ای موجود

o تعهد به عدم تلاش برای دستیابی به سلاح‌ هسته‌ای

o توقف غنی‌سازی در خاک ایران و تحویل تمام مواد غنی‌شده به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی

o باز ماندن تنگه هرمز و تشکیل یک «منطقه دریایی آزاد»

o تصمیم‌گیری نهایی درباره برنامه موشکی به آینده موکول شده اما از نظر تعداد و برد محدود خواهند شد تا فقط قابلیت دفاعی داشته باشد.

آنچه ایران دریافت می‌کند:

o کمک امریکا برای توسعه یک پروژه هسته‌ای غیرنظامی در بوشهر برای تولید برق

o رفع همه تحریم‌ها

o رفع تهدید تمدید تحریم‌ها

همچنین گزارش‌هایی درباره احتمال آتش‌بس یک ماهه در حین مذاکرات وجود دارد اما این موضوع تایید نشده و کاخ سفید هیچ جزئیاتی در این مورد ارائه نکرده است.

مقام‌های ایران تاکید می‌کنند که هیچ مذاکراتی با امریکا در جریان نیست و هیچ شرطی را نمی‌پذیرند.

تجربه ناموفق در میانجیگری منازعات افغانستان

با این حال، برخی ناظران درباره توانایی پاکستان برای میزبانی چنین مذاکره‌ای ابراز تردید می‌کنند، به ویژه با اشاره به موارد قبلی که اسلام‌آباد خواست نقش میانجی در جنگ افغانستان را ایفا کند.

در جولای ۲۰۱۵ برای نخستین بار پس از ۱۴ سال، گفت‌وگوهای مستقیم میان دولت وقت افغانستان و طالبان در شهر مری در نزدیکی اسلام‌آباد برگزار شد.

پس از آن، طالبان اعلام کرد از این مذاکرات بی‌اطلاع بوده‌ است و گفت که گفت‌وگو با «طرف اصلی» انجام نشده و تنها چند نفر از جمله یک عضو زندانی از جناحی جداشده از طالبان در این مذاکرات دعوت شده بودند.

در دهه ۱۹۹۰ نیز تلاش‌های پاکستان برای میانجیگری در منازعه داخلی افغانستان موفقیت چندانی نداشت و در نهایت درگیری‌های داخلی میان گروه‌های جهادی در کابل ادامه یافت.

با این حال، موضوع گفت‌وگو میان ایران و امریکا متفاوت است چراکه این مذاکرات میان دو کشور است.

در نهایت، برنده این جنگ امریکا باشد یا حتی ایران، پایان آن نگرانی‌های گسترده در خاورمیانه و منطقه را کاهش می‌دهد.

اسلام‌آباد از تلاش به نزدیکی با امریکا چشم به دستاوردهای مالی و سیاسی نیز دارد.