U Rwanda rwakangishije gukura ingabo mu butumwa muri Mozambique 'niba nta nkunga y'igihe kirekire ibonetse'

    • Umwanditsi, Didier Bikorimana
    • Igikorwa, BBC News Gahuzamiryango
  • Igihe co gusoma: iminota 5

Minisitiri w'ububanyi n'amahanga w'u Rwanda Olivier Nduhungirehe yaburiye ko u Rwanda "ruzakura ingabo" mu butumwa bwo kurwanya iterabwoba mu ntara ya Cabo Delgado mu majyaruguru ya Mozambique, "niba nta nkunga y'igihe kirekire ibonetse" yo kuzifasha.

Minisitiri Nduhungirehe yabitangaje ku rubuga nkoranyambaga X avuga ku nkuru y'ibiro ntaramakuru Reuters, isubiramo amagambo y'umuvugizi wa leta y'u Rwanda Yolande Makolo, na we wavuze ku nkuru y'igitangazamakuru Bloomberg, akumvikanisha ko u Rwanda rushobora gukura abasirikare muri ubwo butumwa.

Nduhungirehe yagize ati: "Ntabwo ari 'u Rwanda rushobora gukura', [ahubwo] ni 'u Rwanda RUZAKURA' ingabo muri Mozambique , niba nta nkunga y'igihe kirekire ibonetse mu bikorwa byazo byo kurwanya iterabwoba muri Cabo Delgado."

Inkuru y'ibanze ya Bloomberg yavuze ko ubufasha bw'umuryango w'Ubumwe bw'Uburayi (EU) ku ngabo z'u Rwanda (RDF) ziri mu butumwa muri Mozambique bwitezwe kurangira muri Gicurasi (5) uyu mwaka, kandi ko biteganyijwe ko butazongera gutangwa.

Mu bufasha bwayo bwo mu ntangiriro, mu 2024 EU yahaye RDF ubufasha bwa miliyoni 20 z'ama-Euro (arenga miliyari 30 uyavunje mu mafaranga y'u Rwanda).

Nyuma y'ibihano Amerika yafatiye RDF n'abajenerali bane mu ntangiriro y'uku kwezi ibashinja gufasha umutwe w'inyeshyamba wa M23 mu ntambara mu burasirazuba bwa Repubulika ya Demokarasi ya Congo (DRC), hari impungenge niba RDF – n'abafite aho bahuriye na yo – izashobora gukomeza bimwe mu bikorwa byayo, kubera inzitizi ziteganywa mu bihano yafatiwe na minisiteri y'imari y'Amerika.

Inzobere z'Umuryango w'Abibumbye, DRC n'ibihugu byinshi byo mu burengerazuba bw'isi bashinja u Rwanda gufasha umutwe wa M23 urwanya ubutegetsi bwa DRC, mu kuwuha abasirikare, ibikoresho n'amategeko.

Leta y'u Rwanda ihakana gufasha M23, ikavuga ko yashyizeho "ingamba z'ubwirinzi".

Nyuma y'ibihano by'Amerika byo muri uku kwezi, Perezida w'u Rwanda Paul Kagame yabwiye abadipolomate i Kigali ko "u Rwanda kubera amateka yarwo n'aho ruherereye rucyenera imipaka y'ubwirinzi". Yagize ati: "Ingamba zacu z'ubwirinzi zigamije iyi ntego kandi nta na kimwe kindi [zigamije]."

Kagame yongeyeho ati: "Muri iki gihe, nta muntu n'umwe muri twe wakwiha kwigira ntibindeba ku bishya birimo kuba muri politike mpuzamahanga. Waba wemera cyangwa utemera ko hari hariho umurongo ngenderwaho isi itegetsweho ushingiye ku mategeko, biragaragara ko impinduka zirimo kuba zizatugiraho ingaruka twese…

"Ariko ikintu kimwe kitahindutse, ni uburenganzira n'inshingano bya buri gihugu byo gutuma habaho umutekano w'imipaka yacyo n'abaturage bacyo. Iyo ni yo nshingano itigera ihinduka na rimwe. U Rwanda na rwo ni ko bimeze."

"Nyamara, ku mpamvu zikomeje kutuyobera, u Rwanda rukomeza gusabwa kwirengagiza inkeke ku mutekano warwo no gushyira mu kaga umutekano w'igihugu warwo."

Amerika, DRC n'ibihugu byinshi byo mu burengerazuba byakomeje gusaba u Rwanda gukura ingabo zarwo n'ibikoresho ku butaka bwa DRC no kutavogera ubusugire bw'icyo gihugu.

Mu gusubiza kuri ya nkuru ya Reuters, ku wa gatandatu Minisitiri Nduhungirehe yongeyeho ati:

"Ntitwarishye miliyoni z'amadolari ndetse abasirikare bacu ba RDF ntibatanze igitambo kiruta ibindi [urupfu] kugira ngo bagarure umutekano muri aka karere [ka Cabo Delgado], bagatuma abahungiye imbere mu gihugu basubira mu ngo, abana bagasubira ku ishuri, ubucuruzi bukongera gufungura [imiryango], n'imishinga kabombo y'ishoramari ryo muri LNG [gaze yo gucana itunganyije, 'Liquefied Natural Gas'] ikongera gukora, [hanyuma] ngo tubone abasirikare bacu b'intwari bahora bibazwaho, basebywa, banengwa, bashinjwa cyangwa bahanwa n'ibihugu nyirizina byungukira cyane mu butumwa bwacu muri Mozambique."

"Ni byo, twiteguye kuva muri Mozambique, niba umurimo wacu n'ibyo twagezeho bidashimwa."

Muri Nyakanga (7) mu 2021, u Rwanda rwohereje muri Mozambique – ku busabe bw'icyo gihugu – abasirikare n'abapolisi bose hamwe bagera ku 1,000 mu kuyifasha kurwanya intagondwa ziyitirira idini rya Isilamu zari zaragabye ibitero byahitanye abaturage mu ntara ya Cabo Delgado.

Nyuma yaho, Perezida Kagame yavuze ko uwo mubare waje kwiyongera ukagera ku basirikare n'abapolisi bagera ku 2,000.

Abasirikare n'abapolisi b'u Rwanda binjiye no mu bikorwa byo gucunga umutekano w'ibikorwa birimo iby'ishoramari muri LNG bya kompanyi TotalEnergies y'Ubufaransa – kimwe mu bihugu 27 bigize EU – na kompanyi ExxonMobil yo muri Amerika, bitangazwa ko bifite agaciro ka miliyari 50 z'amadolari y'Amerika.

Bamwe mu Banyarwanda batavuga rumwe n'ubutegetsi bw'u Rwanda baba hanze bagiye banenga ibikorwa nk'ibyo by'ingabo z'u Rwanda mu mahanga, bazishinja guhinduka "kompanyi icunga umutekano" w'inyungu z'ibihugu bikomeye, bagasaba ko zitaha.

Minisitiri Nduhungirehe atangaje ibi mu gihe muri iki cyumweru, ishyirahamwe ry'umukino wa Basketball mu Rwanda (FERWABA) ryatangaje ko ikipe ya APR Basketball Club y'ingabo z'u Rwanda yahisemo kwikura mu mikino yimirije y'irushanwa rya BAL (Basketball Africa League), riterwa inkunga na shampiyona ya Basketball yo muri Amerika (NBA), ikazasimburwa n'ikipe ya RSSB Tigers.

Mu itangazo yasohoye ku wa gatanu, BAL yatangaje ko ikipe ya APR Basketball Club izasimbuzwa mbere yuko irushanwa, mu cyiciro cy'itsinda rya 'Kalahari Conference', ritangirira muri Afurika y'Epfo ku itariki ya 27 y'uku kwezi.

Yaba APR, BAL cyangwa FERWABA ntibavuze impamvu iyi kipe – yari iherutse no kugura abakinnyi bamwe bakomeye amakuru avuga ko bari bitezwe kuyifasha guhatana – itazitabira iri rushanwa uyu mwaka.

Gusa mu Rwanda ibitangazamakuru byinshi byatangaje ko kwikura mu irushanwa kw'iyi kipe yabaye iya mbere muri shampiyona y'igihugu bifitanye isano n'ibihano Amerika iherutse gufatira RDF n'abajenerali bane.