ਸਾਈਨਸ: ਨੱਕ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸਿਰਦਰਦ ਕਿੰਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਕਦੋਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
- ਲੇਖਕ, ਓਂਕਾਰ ਕਰੰਬੇਲਕਰ
- ਰੋਲ, ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
- ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਮਾਂ: 9 ਮਿੰਟ
ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਸਿਰਦਰਦ, ਨੱਕ ਬੰਦ ਹੋਣਾ, ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਜਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਆਮ ਜੁਕਾਮ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਈਨਸ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਵੱਧਦੀ ਐਲਰਜੀ, ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ, ਏਸੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਅਤੇ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ।
ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੁਕਾਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਚਿਹਰੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਇਹ ਖੋਖਲੇ ਸਥਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਈਨਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਸੋਜਿਸ਼ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਦਰਦ, ਭਾਰੀਪਨ ਤੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਈਨਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਲੱਛਣ 10 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਸੋਜਿਸ਼, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਲਾਲੀ ਜਾਂ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਮਦਦ ਲੈਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਕੁਝ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਲਰਜੀ, ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਪੋਲਿਪ ਜਾਂ ਬਣਤਰ ਸੰਬੰਧੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ, ਸਹੀ ਨਿਦਾਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਾਈਨਸ ਕੀ ਹੈ?
ਸਾਈਨਸ ਤੁਹਾਡੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਖੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਖੋਖਲੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਥਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਤੁਹਾਡੇ ਨੱਕ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਪਰਤ ਲਗਾਤਾਰ ਬਲਗਮ ਬਣਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਬਲਗਮ ਤੁਹਾਡੇ ਨੱਕ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧੂੜ, ਐਲਰਜੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਣਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਛਾਣ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਸਧਾਰਣ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਈਨਸ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਵੈਂਟੀਲੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਡ੍ਰੇਨੇਜ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਜੁਕਾਮ, ਐਲਰਜੀ, ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਜਾਂ ਬਣਤਰ ਸੰਬੰਧੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵਰਗੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇਹ ਡ੍ਰੇਨੇਜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਈਨਸ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਜਿਸ਼ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਜਦੋਂ ਸਾਈਨਸ ਵਿੱਚ ਸੋਜਿਸ਼ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦਾ ਵਹਾਅ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਲਗਮ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਵੱਧਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਭਾਰੀਪਨ, ਸਿਰਦਰਦ, ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਦਬਾਅ, ਗਾੜ੍ਹਾ ਪੀਲਾ ਰਿਸਾਅ ਅਤੇ ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਤੀਬਰ (4 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਘੱਟ) ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੜਾਅ ਲਈ (12 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ)।
ਤੀਬਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਪੜਾਅ ਲਈ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਐਲਰਜੀ ਜਾਂ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਬਣਤਰ ਸੰਬੰਧੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਠੀਕ ਇਲਾਜ, ਨੱਕ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਗਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਗ਼ਲਤਫਹਿਮੀ ਅਤੇ ਜਵਾਬ
ਕਈ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਜੁਕਾਮ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਜੁਕਾਮ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਬਿਨਾਂ ਸਹੀ ਨਿਦਾਨ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਮਦਦ ਦੇ ਖੁਦ ਨਿਦਾਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ।
ਚੇਨਈ ਦੇ ਐੱਸਆਰਐੱਮ ਗਲੋਬਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਡਾ. ਕੇ. ਪ੍ਰਿਆ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਲਤਫਹਿਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਡੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤੇ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ, "ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਸਿਰਫ਼ ਜੁਕਾਮ ਦਾ ਵਿਗੜ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਖੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜਿਸ਼ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।"
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਲੱਛਣਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਿਆਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਸਧਾਰਣ ਜੁਕਾਮ, ਵਾਇਰਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ, ਐਲਰਜੀ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ, ਨਾਲ ਹੀ ਨੱਕ ਦੇ ਪੋਲਿਪ ਜਾਂ ਟੇਢੀ ਨੱਕ ਦੀ ਹੱਡੀ ਵਰਗੀਆਂ ਬਣਤਰ ਸੰਬੰਧੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ।"
"ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਲੱਛਣ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਣੇ ਰਹਿਣ, ਵਿਗੜ ਜਾਣ, ਜਾਂ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਸੋਜਿਸ਼, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਲਾਲੀ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਮਦਦ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।"
ਉਹ ਅੱਗੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, "ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਐਲਰਜੀ ਕੰਟ੍ਰੋਲ, ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਐਂਡੋਸਕੋਪਿਕ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਹੀ ਨਿਦਾਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਵ ਹੈ।"
ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਕਦੋਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਕੋਕਿਲਾਬੇਨ ਧੀਰੂਭਾਈ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਈਐੱਨਟੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡਾ. ਰਾਹੁਲ ਮੋਦੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਵਾਇਰਲ ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਿਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਕਾਫ਼ੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਲੱਛਣ ਪੰਜ ਤੋਂ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਆ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।"
"ਗੰਭੀਰ ਦਰਦ, ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਜਾਂ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਣਾ ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ, ਸਟੀਰੋਇਡ ਸਪਰੇ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨੱਕ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਦਵਾਈ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਇਲਾਜ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ ਹਨ।"
ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹਾਲਾਂਕਿ, ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਬੈਕਟੀਰੀਅਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੇਲੋੜਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।"
ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਨਿਦਾਨ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਹੁਣ ਇਸ ਸਾਈਨਸ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਨਿਦਾਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਓਨਾਂ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਡੋਂਬਿਵਲੀ ਦੇ ਅਰਿੰਦਮ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਨ, ਨੱਕ ਅਤੇ ਗਲੇ ਦੇ ਮਾਹਰ ਡਾ. ਸੰਜੈ ਪਾਟਿਲ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਮਰਾਠੀ ਨੂੰ ਇਸ ਨਿਦਾਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਐਂਡੋਸਕੋਪੀ ਅਤੇ ਸਿਟੀ ਸਕੈਨ ਨਿਦਾਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰੁਕਾਵਟ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਫ਼ਾਇਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਮੱਸਿਆ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਐਂਡੋਸਕੋਪਿਕ ਸਰਜਰੀ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸਹੀ ਹੱਲ ਹੈ। ਸਹੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣ ਨਾਲ ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।"
ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਜਸਲੋਕ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਈਐੱਨਟੀ ਮਾਹਰ ਡਾ. ਦਿਵਿਆ ਪ੍ਰਭਾਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਅਕਸਰ ਐਲਰਜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਕਿਸ ਖ਼ਾਸ ਤੱਤ ਨਾਲ ਐਲਰਜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਸਕਿਨ ਪ੍ਰਿਕ ਟੈਸਟ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ 'ਗੋਲਡ ਸਟੈਂਡਰਡ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਨੱਕ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ, ਟਾਂਸਿਲ ਅਤੇ ਐਡਿਨੋਇਡਜ਼ ਦਾ ਵੱਧਣਾ, ਬ੍ਰੋਂਕਾਈਟਿਸ ਜਾਂ ਅਸਥਮਾ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।"
"ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਦਵਾਈਆਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆਰਾਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇ ਲੱਛਣ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਐੱਫਐੱਸਈਐੱਸ ਵਰਗੀਆਂ ਐਂਡੋਸਕੋਪਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਈਨਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।"
ਜੇ ਦਵਾਈਆਂ ਅਸਰ ਨਾ ਕਰਨ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਈਨਸ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਜਾਂ ਤੰਗ ਰਸਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਕਾਰਨ ਸੋਜਿਸ਼ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਈਨਸ ਦਾ ਰਿਸਾਅ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੰਕਸ਼ਨਲ ਐਂਡੋਸਕੋਪਿਕ ਸਾਈਨਸ ਸਰਜਰੀ (ਐੱਫਈਐੱਸਐੱਸ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਦਲ ਹੈ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਐਂਡੋਸਕੋਪ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਈਨਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚੌੜਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਵਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਰਿਸਾਵ ਦੀ ਨਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਸਕੇ।
ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਡਾ. ਰਾਹੁਲ ਮੋਦੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਐੱਈਐੱਸਐੱਸ ਇੱਕ ਸਹੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਚੀਰ-ਫਾੜ ਵਾਲੀ ਸਰਜਰੀ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਈਨਸ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।"
"ਐਂਡੋਸਕੋਪ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਰੁਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਈਨਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਸਰਜਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।"
ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੁੰਬਈ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪੀਐੱਮ2.5 ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ, ਨਮੀ, ਏਸੀ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ਕੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਬਦਲਾਅ ਸਾਈਨਸ ਦੀ ਪਰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੋਜਿਸ਼ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਇਲਾਜ ਜਿੰਨੇ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।"
ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਸਕਦੇ ਹੋ?
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਹੈ ਆਪਣੀ ਨੱਕ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ।
ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਪਰਾਗ ਅਤੇ ਐਲਰਜੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਅਕਸਰ ਸਾਈਨਸ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਪਰਤ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨੱਕ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਸਪਰੇ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਫ਼ਾਇਦਾਮੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹੀ ਧੂੜ, ਕਣ ਅਤੇ ਜੀਵਾਣੂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਘਰ ਦੀ ਹਵਾ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣਾ, ਏਸੀ ਫਿਲਟਰ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਬਦਲਣਾ ਅਤੇ ਨਮੀ ਨੂੰ 40-50% ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਸਾਈਨਸ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਐਲਰਜੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਐਲਰਜੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪਰਾਗ, ਧੂੜ, ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਜਾਂ ਫੰਗਸ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਘੱਟ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਲੋੜੀਂਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਅਤੇ ਦਿਨ ਭਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇਣਾ ਬਲਗਮ ਨੂੰ ਪਤਲਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਗਰਟ ਦਾ ਧੂੰਆ, ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਧੂੰਆ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਧੂੰਏ ਸਾਈਨਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰ ਸਰੋਤ, Getty Images
ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਬਦਲਾਅ ਦੌਰਾਨ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣਾ, ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਲੈਣਾ, ਤਣਾਅ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾਉਣਾ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਦਿਵਿਆ ਪ੍ਰਭਾਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਤੇਜ਼ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਮੱਛਰ ਭਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਪਰੇ ਜਾਂ ਅਗਰਬੱਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਆਹਾਰ, ਨੀਂਦ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਚੱਕਰ, ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਰਗੇ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਦੇ ਦੌਰਿਆਂ ਦੀ ਆਵਰਤੀ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।"
ਡਾ. ਰਾਹੁਲ ਮੋਦੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਨੱਕ ਅਤੇ ਸਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਨਮੀ ਰੱਖਣਾ ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਬਲਗਮ ਪਤਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"
"ਖੁਸ਼ਕ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੇਲਾਈਨ ਸਪਰੇ ਜਾਂ ਹਿਊਮਿਡੀਫਾਇਰ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧੂੰਏ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਈਨਸ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਏਸੀ ਫਿਲਟਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।"
ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਹਿਲਣਾ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਆਹਾਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਲੈਣਾ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।"
"ਸਫ਼ਾਈ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੱਥ ਧੋਣਾ, ਵਾਇਰਸ ਅਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੇਕਾਬੂ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਜੀਵਨ-ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਫੰਗਲ ਸਾਈਨਸਾਈਟਿਸ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।"
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਯੋਗ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਬਿਹਤਰ ਇਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਹੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰੋ।
ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਕਲੈਕਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ਰੂਮ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
