Wax ka ogow dalalka ka faa'iiday iyo kuwa ku khasaaray dagaaalka Iran

Laga bilaabo kor u kaca qiimaha shidaalka iyo guryaha ee gobolka Yorkshire ilaa xiritaanka dugsiyada dalka Pakistan sababo la xiriira kharashka gaadiidka oo sare u kacay, qofna kama badbaadin saamaynta dagaalka Bariga Dhexe.

Waa iska cadahay in weerarkii aargoosiga ahaa ee ay Iiraan qaadday uu saameyn weyn ku yeeshay carqaladeynta nidaamka dhaqaalaha iyo geysashada khasaare, balse wax kastaaba waa ay gudbi karaan.

Si kastaba ha ahaatee, xaqiiqdii ma ahan muuqaal caadi ah oo mar walba la arko.

Haddana, in kasta oo ay jiraan dhibaatooyinka adag ee uu dagaalku caalamka dhex dhigay, haddana waxaa jira dad natiijada dagaalkaas u arka mid faa'iido leh.

Kuw ka faa'iiday: Norway, Canada and Ruushka

In kasta oo ay dunidu ku dadaalayso helidda ilo tamar oo nadiif ah, haddana adduunku weli si weyn ayuu ugu tiirsan yahay saliidda iyo gaaska.

Sidaas darteed, dadka iska leh kaydadka tamartan, waxay u tahay nasiib iyo hanti aad u weyn, gaar ahaan maadaama saliidda loo tixgeliyo 'dahabka madow'."

Mar kasta oo uu qiimaheedu kordho, dadka hodanka ah ee iska leh ayaa ka faa'iidaysta, halka kuwa iibsada ay dareemaan jabkooda.

Gobolka Bariga Dhexe wuxuu weli yahay marin muhiim u ah dhoofinta saliidda, gaar ahaan marinka Marinka Hormuz.

Si kastaba ha ahaatee, xirnaanshaha marinkaas , ayaa joojiyey dhoofintii saliidda iyo weerarada lagu qaaday xarumaha saliidda ee gobolka ayaa saameeyay dalalka waaweyn ee dhoofiya saliidda, sida Qatar iyo Sacuudi Carabiya, iyadoo Iiraanna ay bartilmaameedsanayso xulafada Maraykanka ee gobolka.

Iyadoo iibsadayaashu ay saliid ka raadinayaan gobollo kale, Noorway iyo Canada ayaa noqday kuwa ka faa'iidaysanaya xaaladda. Ka dib duulaankii Ruushka ee Yukrayn ee 2022, markii dalal badani ay joojiyeen ku tiirsanaanta saliidda Ruushka, Noorway waxay ku guulaysatay inay kordhiso wax-soosaarkeeda si ay fursadaas uga faa'iidaysato.

Dhanka kale, Wasiirka Tamarta ee Canada, Tim Hodgson, ayaa ku dedaalay inuu dalkiisa ka dhigo 'mid si dhammaystiran oo laysku halleyn karo si uu u bixiyo tamarta,' laakiin waxaa weli taagan su'aal ku saabsan sida loo horumarin karo wax-soosaarka saliidda.

Laakiin si la yaab leh, Ruushka ayaa ah ka faa'iidaystaha ugu weyn ee dagaalka. Tan iyo markii Maraykanku uu dabciyey cunaqabatayntii saarnayd saliidda Ruushka si loo dhimo qiimaha saliidda adduunka, iibka saliidda Ruushka ee loo dhoofiyo Hindiya ayaa kordhay boqolkiiba 50%.

Qaar waxay qiyaasayaan in Moscoo ay heli karto lacag dheeri ah oo gaaraysa $5 bilyan marka la gaaro dhammaadka bisha Maarso, taas oo u oggolaanaysa inay iibiso saliid ka badan intii ay iibisay hal sano gudaheed, isla markaana ay hesho dakhligii ugu badnaa ee saliidda tan iyo 2022-kii.

Maraykanku wuxuu halis u galay inuu Mosco siiyo awood ka weyn midda waddamada Khaliijka. Marka laga soo tago Ruushka iyo Noorway, waxaa jira kuwa kale oo ka faa'iidaystay dagaalkan. Iyadoo qaarkood ay kordhiyeen isticmaalka dhuxul-dhagaxda , tani waxay fursad weyn u tahay waddamada soo saara tamarta sida Indooniisiya.

Kuwa ku khasaaray: Mareykanka, Britain and Yurub

Ka warran Maraykanka laftiisa? Madaxweyne Donald Trump ayaa sheegay in haddii qiimaha saliiddu kordho, Maraykanku 'uu heli doono lacag aad u badan'."

Waxayna u muuqataa in shirkadaha saliidda ee Maraykanku ay ku socdaan dhabbihii ay ku heli lahaayeen balaayiin doollar oo faa'iido dheeri ah saliidda ay iibinayaan sannadkan, haddii qiimaha saliiddu uu sii ahaado heerka uu hadda marayo.

Laakiin taasi kama dhigayso Maraykanka ka faa'iidaystaha ugu weyn ee dagaalka. Sababta koowaad ayaa ah in shirkadaha qaar ay la kulmeen dib-u-dhac xagga hawlgallada Bariga Dhexe ah.

Tusaale ahaan, ExxonMobil, oo ka hawlgasha Qatar, ayaa joojisay hawlgalladii tan iyo horraantii bishii Maarso, waxaana hadda ku dhacay weerar ka yimid Iiraan, kaas oo sababay 'khasaare lixaad leh'.

Tan labaad, ka dib sannado badan oo ay dhimayeen xaddiga saliidda ay soo saaraan hoos u dhaca qiimaha awgeed, inta badan soo saarayaasha saliiddu ma kordhin karaan xaddiga ay soo saarayaan si degdeg ah.

Tan ugu muhiimsan, Maraykanku waa macaamilka ugu weyn ee saliidda iyo gaaska ee adduunka. Laga soo bilaabo qaboojinta baabuurtooda xilliga kuleylka daran iyo diirinta xilliga qaboobaha, ilaa shidaalka baabuurt, waxay gurigooda dhexdiisa kala kulmayaan kharashka shidaalka oo sare u kacay.

Dhaqaalayyahannada Jaamacadda Oxford ayaa ka digay in haddii qiimaha saliiddu uu gaaro $140 , uuna halkaas ku nagaado in dhaqaalaha adduunku uu halis ugu jiro inuu dumo.

Dabcan, Maraykanku keligiis kuma aha khasaarahan. Macaamiisha Turkiga iyo kuwa Ingiriiska ee ku tiirsan saliidda dibadda laga keeno ayaa iyaguna dareemi doona culayska. Tani waxay ku iman doontaa korodhka qiimaha agabka muhiimka ah. Waxaa horay u jiray koror dhan qiyaastii 0.5 boqolkiiba suuqyada, haddii ay tani sii socotana, qiimaha badeecadaha ayaa kici doona, taas oo saamayn doonta xataa agabka daruuriga ah sida bacriminta beeraha iyo canshuuraha dhoofinta.

Laakiin warka wanaagsan ayaa ah, si loo xaqiijiyo amniga tamarta sannadihii u dambeeyay, waddamada Reer Galbeedku waxay awoodeen inay u dulqaataan qiimaha sarreeya ee saliidda. Tusaale ahaan, saliidda iyo gaaska waxay ka dhigan yihiin in ka badan kala bar tamarta laga isticmaalo UK, laga soo bilaabo darawallada ilaa kuleylinta iyo qaboojinta guryaha, iyo qaybaha waaweyn ee dhaqaalaha sida wershadaha ayaa dareemi doona saamaynta.

Tani waa waxa ay la kulmaan inta badan waddamada Yurub. Saamaynta weyn ee tan waxay ku xiran tahay oo keliya isbeddelka qiimaha mustaqbalka, laakiin sidoo kale jawaabta dawladda, taas oo ah arrinta ugu muhiimsan ee dalalka ka taagan. Ma aha wax lala yaabo in hay'ado badani ay ka caga-jiidayaan inay ka fikiraan xal weyn, sababtoo ah maaliyadooda ayaa sidoo kale wajahaysa dhibaatada dhibcaha amaahda (credit rating) oo hoos u dhacaya.

Xaqiiqdiise, khatarta ugu weyn waxay u badan tahay inay saamayso kuwa iibsada saliidda iyo gaaska mara Marinka Hormuz. Gobolka Aasiya wuxuu 59 boqolkiiba saliidda soo dejintiisa ka helaa Bariga Dhexe, waxaana hormuud u ah Kuuriyada Koonfureed oo iibsata 70 boqolkiiba. Iyadoo saamiyada suuqyadu ay hoos u dhaceen walaac awgiis, falanqeeyayaasha ayaa ka digay khatarta burburka shirkadaha soo saara aaladaha kaydinta xogta elektaroonigga ah. Kuuriyada Koonfureed waxay soo saartaa ku dhowaad kala bar aaladaha xogta iyo macluumaadka ee adduunka.

Meelo kale, iibka shidaalka ayaa la xaddiday, dugsiyadana waxaa la xidhay qiyaastii afar toddobaad waddamada sida Siri lanka, Bangladesh, iyo Filibiin. Laakiin dhaqdhaqaaqayaasha hormuudka u ah qaaradda ayaa bilaabay hindise diblomaasiyadeed. Shiinaha, tusaale ahaan, waxaa la sheegay inuu kordhinayay iibsashada saliidda Iiraan muddo bilo ah. Sidoo kale Hindiya, oo ka faa'iidaysatay ka qaadistii cunaqabataynta ee saliidda Ruushka.

Waxa dhabta ah ee dhici doona mustaqbalka waxay shaki la'aan ku xirnaan doonaan dhacdooyinka ka dhasha iskahorimaadkan. Laakiin uma muuqato in Maraykanku, xilli uu qorshaynayay inuu weeraro ku qaado Iiraan, uu sii arkay qaar ka mid ah cawaaqib-xumadan dhaqaale. Haddii dagaalkani uu raago, khatarta ugu weyn ma aha oo kaliya waxyeellada dalalka gaarka ah, waxay u noqon doontaa masiibo weyn adduunka oo dhan.