Xuutiyiinta Yemen oo ku dhawaaqay war cusub oo ku saabsan dagaalka Iiraan

Dhaqdhaqaaqa Xuuthiyiinta ee Yemen oo la safan Iran, kuwaas oo weerarradoodii Badda Cas ay sababeen jahawareer weyn oo ku yimid maraakiibta iyo ganacsiga caalamiga ah intii uu socday dagaalka Qasa, ayaa hadda sheegay inay mar kale diyaar u yihiin inay beegsadaan marin-biyoodka muhiimka ah, iyagoo muujinaya taageeradooda Tehran, sida uu hoggaamiye Xuuti ah u sheegay wakaaladda wararka ee Reuters.

Tallaabadan waxay sii xumeyn kartaa qalalaasaha shidaalka iyo dhaqaalaha adduunka ee uu sababay dagaalka Bariga Dhexe.

Haddii Xuutiyiintu furaan jiho cusub oo dagaalka ah, bartilmaameed cad wuxuu noqon karaa marin-biyoodka Bab al-Mandab ee ka baxsan xeebaha Yemen, oo ah marin muhiim u ah maraakiibta isla markaana xakameeya isu-socodka badda ee ku wajahan Kanaalka Suweys, kadib markii Iran si wax ku ool ah u xirtay marin-biyoodka istaraatiijiga ah ee Hormuz.

Kooxahaan xulufada la ah Iran ee Lubnaan iyo Ciraaq ayaa horey ugu biiray dagaalka gobolka, kaas oo ka dhashay weerarrada Mareykanka iyo Israa'iil ay ku qaadeen Tehran.

Hase yeeshee, fallaagada Xuutiyiinta ee Yemen, oo si culus u hubeysan isla markaana awood u leh inay beegsadaan dalalka Khaliijka iyo inay carqaladeeyaan maraakiibta ku wareegsan Jasiiradda Carabta, weli si rasmi ah uguma biirin dagaalka.

"Si buuxda ayaan u diyaarsanahay ciidan ahaan, dhammaan qorshayaasheenuna way furan yihiin. Faahfaahin kale ee la xiriirta go'aaminta waqtiga saxda ah waxaa iska leh hoggaanka, annaguna waan la soconnaa horumarka si aan u ogaano goorta ku habboon in la dhaqaaqo," ayuu yiri hoggaamiye ka tirsan Xuutiyiinta ah oo codsaday inaan magaciisa la shaacin sababo la xiriira arrintaan xasaasiga ah darteed.

"Ilaa hadda Iran si wanaagsan ayay u dagaallameysaa, waxayna maalin kasta ka adkaaneysaa cadowga, dagaalkuna wuxuu u socdaa dhankooda. Haddii wax ka duwan dhacaan, markaas waan qiimeyn karnaa."

Furitaanka jiho cusub?

Qaar ka mid ah diblomaasiyiinta iyo falanqeeyayaasha ayaa sheegaya in Xuutiyiintu sugayaan fursad ku habboon si ay ugu biiraan dagaalka, iyagoo la kaashanaya Iran, si ay cadaadis u saaraan cadaadis heerkiisu sarreeyo.

Xiritaanka wax ku oolka ah ee marin-biyoodka Hormuz ee dhoofinta shidaalka dalalka Carabta ee Khaliijka, iyo ku tiirsanaanta sii kordheysa ee Badda Cas, ayaa laga yaabaa inay bixiso fursad noocaas ah.

Iran waxay furi kartaa jiho cusub oo dagaalka ah marin-biyoodka Bab al-Mandab haddii weerarro lagu qaado dhulkeeda ama jasiiradaha ay leedahay, sida ay sheegtay wakaaladda Tasnim oo soo xiganaysa ilo militari oo Iiraniyiin ah.

Xuutiyiinta horey ayay weerarro uga geysteen gobolka iyo marin-biyoodka Bab al-Mandab, oo loo yaqaan "Albaabka Ilmada," waana marin dhanka koonfureed ee Badda Cas, wuxuuna u dhexeeyaa Yemen oo ku taal Jasiiradda Carabta iyo Jabuuti iyo Eritrea oo ku taal xeebaha Afrika.

Waa mid ka mid ah marinnada ugu muhiimsan adduunka ee maraakiibta qaada badeecooyinka, gaar ahaan shidaalka ceeriin iyo shidaalka kale ee ka yimaada Khaliijka kuna sii jeeda Mediterranean-ka iyagoo maraya Kanaalka Suweys ama dhuumaha SUMED ee Masar, iyo sidoo kale badeecooyin u socda Aasiya, oo ay ku jiro shidaalka Ruushka.

Bab al-Mandab waa 29 km, ballac ahaan waa meesha ugu ciriirisan, taas oo ku qasbeysa maraakiibta inay u adeegsadaan gelitaan iyo bixitaan.

Kadib weerarkii Oktoobar 7, 2023 ee ay hoggaaminayeen Xamaas ee ka dhacay Israa'iil, kaas oo sababay olole militari oo xooggan oo Israa'iil ay ka fulisay Qasa, Xuutiyiintu waxay bilaabeen inay weeraraan maraakiibta caalamiga ah ee Badda Cas, iyagoo sheegay inay taageerayaan Falastiiniyiinta.

Xuutiyiintu, oo ah dhaqdhaqaaq militari, siyaasadeed iyo diimeed, waxay joojiyeen weerarradooda kadib xabbad-joojin uu dhexdhexaadiyay Mareykanku oo dhex martay Israa'iil iyo Xamaas bishii Oktoobar 2025.