Ongezeko la meli za kivita na ndege za kijeshi za Marekani karibu na Iran linavyofuatiliwa

BBC Verify imethibitisha eneo la meli ya Marekani ya USS Abraham Lincoln karibu na Iran kwa kutumia picha za setilaiti, huku Washington ikiendelea kuweka shinikizo kwa nchi hiyo kuhusu mpango wake wa kijeshi na msako mkali wa hivi karibuni dhidi ya waandamanaji.

Maafisa wa Marekani na Iran wanatarajiwa kukutana nchini Uswisi Jumanne kwa duru ya pili ya mazungumzo. Iran inasema mkutano huo utaangazia mpango wake wa nyuklia na uwezekano wa kuondolewa kwa vikwazo vya kiuchumi vilivyowekwa na Marekani. Washington imeonesha hapo awali kwamba inataka kujadili masuala mengine pia.

Ndege ya Abraham Lincoln, ambayo inaongoza kundi la mashambulizi lenye makombora matatu yanayoongozwa, ina ndege 90 zikiwemo ndege za kivita za F35, na wafanyakazi 5,680, inaripotiwa kutumwa katika eneo la Ghuba mwishoni mwa Januari lakini haijaonekana katika picha za setilaiti hadi sasa. Imekuwa karibu na pwani ya Oman, karibu kilomita 700 kutoka Iran.

Marekani pia inaripotiwa kutuma meli ya kivita ya USS Gerald R Ford, meli kubwa zaidi ya kivita duniani, Mashariki ya Kati, ambayo inaweza kufika katika eneo hilo ndani ya wiki tatu zijazo.

Kuwasili kwa Abraham Lincoln kunaongeza kile tunachokijua kuhusu uwepo wa sasa wa kijeshi wa Marekani katika Mashariki ya Kati katika wiki chache zilizopita, ambapo BBC Verify imefuatilia ongezeko la ndege za kivita za Marekani, meli za kivita na ndege za kivita katika eneo hilo.

Ni vifaa gani vya kijeshi ambavyo Marekani imehamishia Mashariki ya Kati?

Picha zinazopatikana hadharani kutoka kwenye setilaiti za Ulaya za Sentinel-2 zinaonesha Abraham Lincoln katika Bahari ya Arabia karibu maili 150 (kilomita 240) kutoka pwani ya Oman.

Haikuwa imeonekana tangu iliporipotiwa kuingia katika eneo hilo mwezi Januari lakini ilikuwa ikivuka bahari ambapo kupatikana kwa picha setilaiti ni vigumu. Vifaa vya kijeshi ardhini vinaonekana zaidi na mara nyingi hunaswa kwenye setilaiti.

Inamaanisha sasa tumefuatilia meli 12 za Marekani katika Mashariki ya Kati kupitia picha za setilaiti: Abraham Lincoln, meli ya kubeba silaha ya nyuklia ya Nimitz, ambayo pamoja na waharibifu watatu wa aina ya Arleigh Burke huunda kundi la mashambulizi ya meli; pamoja na waharibifu wawili wenye uwezo wa kufanya mashambulizi ya makombora ya masafa marefu na meli tatu maalum za mapigano karibu na ufuo ambazo kwa sasa ziko katika kituo cha majini cha Bahrain katika Ghuba.

Meli nyingine mbili za kuharibu zimeonekana mashariki mwa Mediterania karibu na kituo cha Marekani cha Ghuba ya Souda, na moja zaidi katika Bahari Nyekundu.

Pia tumekuwa tukifuatilia mienendo ya ndege za Marekani katika eneo hilo, ambapo tumeona ongezeko la ndege za kivita za F-15 na EA-18 zilizowekwa katika kituo cha kijeshi cha Muwaffaq Salti huko Jordan, na ongezeko la ndege za mizigo za Marekani na ndege za kujaza mafuta na mawasiliano zinazoelekea Mashariki ya Kati kutoka Marekani na Ulaya.

Iran imejibu vipi?

Kamandi Kuu ya Marekani ilitoa picha za Abraham Lincoln zikiwa zimezungukwa na ndege za kivita, ndege za ufuatiliaji na meli za walinzi wa pwani katika Bahari ya Arabia katika onesho dhahiri la uwezo wa kijeshi mnamo tarehe 6 Februari, ambalo Iran imekumbana na onesho lake la nguvu.

Siku ya Jumatatu, Kikosi cha IRGC kilizindua zoezi la baharini katika Mlango wa Hormuz, ulioko Ghuba kati ya Oman na Iran. Zoezi hilo lilishuhudia Kamanda Mkuu wa IRGC, Meja Jenerali Mohammad Pakpour akikagua meli za majini kwenye bandari kabla ya makombora kuonekana yakirushwa kutoka kwenye meli, Shirika la Habari la Tasnim linalohusishwa na IRCG liliripoti.

Mlango huo unachukuliwa kuwa mojawapo ya njia muhimu zaidi za meli duniani na sehemu muhimu ya kusafirisha mafuta. Karibu theluthi moja ya mafuta na gesi duniani hutiririka kupitia Mlango huo, ikiwa ni pamoja na kutoka Kisiwa cha Kharg, kituo kikuu cha usafirishaji mafuta cha Iran. Pakpour alionekana akiruka juu ya kisiwa hicho katika helikopta katika ripoti inayoonesha uwezo wa hivi karibuni wa kijeshi wa Iran.

Inalinganishwaje na Venezuela na Operesheni ya Midnight Hammer?

Mtaalamu wa ujasusi wa kijeshi Justin Crump aliambia BBC Verify kwamba maandalizi ya sasa ya kijeshi ya Marekani katika Mashariki ya Kati ni imara zaidi na ya muda mrefu zaidi kuliko operesheni za awali dhidi ya Venezuela au mashambulizi ya anga ya zamani dhidi ya Iran.

Zote zina kundi la mashambulizi ya ndege za kivita na kadhaa zinazoharibu zinazofanya kazi kwa kujitegemea. Hata hivyo, Marekani ilipeleka vifaa vyake nchini Venezuela na Iran mwaka jana katika mazingira tofauti kabisa.

Marekani ilipeleka Gerald R Ford hadi Karibiani kabla ya mashambulizi yake dhidi ya Venezuela, moja ya meli nane za kivita tulizozifuatilia katika eneo hilo wakati huo, ingawa ilitumia ndege chache kwani ingeweza kutuma kwa urahisi ndege za kivita kutoka kambi za Marekani zilizo karibu bara la Amerika au kutoka kambi yake huko Puerto Rico badala yake.

Marekani pia ilituma meli katika Caribbean zinazoweza kurusha helikopta, kama ilivyoonekana wakati wa kukamatwa kwa Nicolás Maduro, lakini Venezuela inaonekana kuwa na uwezo mdogo wa kujilinda au kujibu mashambulizi dhidi ya Marekani.

Wakati Marekani iliposhambulia Iran mwaka jana katika Operesheni ya Midnight Hammer, ambayo ililenga vituo vya nyuklia vya Iran, ilikuwa ikishambulia nchi yenye jeshi lenye nguvu zaidi kuliko Venezuela. Jeshi la Iran lina uwezo wa kushambulia kambi za Marekani kote Mashariki ya Kati.

Wakati wa Midnight Hammer, Marekani ilikuwa na makundi mawili ya mashambulizi ya meli za kivita katika eneo hilo, ndege tano za kivita zilizowekwa katika Bahari ya Mediterania na Bahari ya Shamu, na meli tatu za kivita katika Ghuba.

Pia ilikuwa imehamisha vikosi vya ndege za kivita na ndege za kujaza mafuta kutoka Marekani hadi Ulaya, lakini ndege za kivita za B2 zilizotumika kupiga maeneo ya nyuklia ya Fordo, Isfahan na Natanz ziliondoka kutoka kwenye kambi za Marekani huko Missouri.

Crump, mtendaji mkuu wa kampuni ya hatari na ujasusi ya Sibylline, alisema mkusanyiko wa meli za kivita na ndege za Marekani, pamoja na kambi nane za anga zilizopo katika eneo hilo zitairuhusu kufanya "kiwango kikubwa na endelevu cha mashambulizi" cha takriban mashambulizi 800 kwa siku, kwa lengo la kufanya majibu yoyote ya Iran "yasifanikiwe".

Alisema jeshi halijiandai tu kushambulia, bali pia linatuma vikosi vikali ambavyo vinaweza kuongeza au kupunguza vitendo vyao, kukaa kwa muda mrefu, na kujibu vitisho vyovyote dhidi ya vikosi vya Marekani katika eneo hilo na Israeli.

Imetafsiriwa na Lizzy Masinga na kuhaririwa na Ambia Hirsi