Cựu đại úy công an Lê Chí Thành bị bắt ở Bangkok như thế nào?

Cựu đại úy công an Lê Chí Thành, một người bất đồng chính kiến, hiện đang bị giam tại trại giam người nhập cư bất hợp pháp (IDC) ở Bangkok, Thái Lan.

Người nhà của ông Thành xác nhận thông tin này với BBC News Tiếng Việt hôm 2/4.

Gia đình cũng cho hay Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn (UNHCR) đã cử đại diện lập tức tới IDC gặp, phỏng vấn ông Thành và cấp quy chế tị nạn cho ông.

Vụ việc ông Thành bị bắt giam tại Bangkok thu hút sự chú ý của dư luận trong nước và quốc tế.

Ông Thành được biết đến rộng rãi khi xuất hiện trên mạng xã hội năm 2020, tố cáo việc lãnh đạo cơ quan nơi ông làm việc đã kỷ luật, tước danh hiệu "công an nhân dân" của ông – hành động mà ông cáo buộc là sai.

Sau đó, trong các video khác, thường là về các vụ án oan sai, ông Thành nói ông là "người chống tham nhũng".

Ông cũng đăng các video mà ông nói là "giám sát cảnh sát giao thông làm nhiệm vụ".

Ông Thành thường mặc trang phục công an trong các video của mình.

Tháng 4/2021, ông Thành bị bắt với cáo buộc "Chống người thi hành công vụ".

Năm 2022, ông Thành bị tuyên tổng cộng năm năm tù giam trong hai phiên tòa riêng biệt, với hai bản án khác nhau.

Trong đó, ông lãnh ba năm tù về tội "Lợi dụng quyền tự do dân chủ, xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân" theo Điều 311 và hai năm tù về tội "Chống người thi hành công vụ" theo Điều 330 Bộ Luật Hình sự.

Sau khi ra tù, ông Thành đã qua Thái Lan vào năm 2025. Trong thời gian ở Thái Lan và cả lúc bị giam tại IDC, ông Thành tiếp tục đăng tải một số video bình luận về các vấn đề chính trị, xã hội tại Việt Nam.

Trước khi ông Thành bị bắt giam ở Thái Lan, một số báo tại Việt Nam đã đăng các bài viết cáo buộc ông Thành có các hành vi "xuyên tạc" trên mạng xã hội.

Một bài viết trên báo Công an Nhân dân ngày 26/1/2026 có nhan đề Cảnh giác với trò lố xuyên tạc của Lê Chí Thành trên không gian mạng, viết rằng một số tài khoản Facebook mang tên Lê Chí Thành có "các bài viết, chia sẻ, bình luận về hình ảnh bạo loạn, biểu tình từ nước ngoài; công khai chia sẻ các bài viết của các đối tượng chống phá; hạ uy tín của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, chế độ chính trị nước ta hiện nay".

"Bản thân Thành có quá khứ tù tội, bị tước danh hiệu Công an nhân dân nhưng y vẫn sử dụng trang phục Công an nhân dân thời còn công tác để thực hiện hành vi xuyên tạc trên mạng xã hội. Hành động trên của Lê Chí Thành không chỉ gây ảnh hưởng xấu đến uy tín, hình ảnh của lực lượng Công an nhân dân mà còn vi phạm nghiêm trọng pháp luật," bài báo viết.

Theo lời kể của người nhà với BBC News Tiếng Việt, sau khi chấp hành xong án tù tại Việt Nam vào ngày 14/6/2025, ông Thành không bị áp dụng bất kỳ biện pháp quản chế nào, đồng thời không nằm trong diện bị cấm xuất cảnh.

Ông Thành sang Thái Lan vào tháng 9/2025.

Theo gia đình, ông đã xuất cảnh hợp pháp bằng đường hàng không, bay từ sân bay Nội Bài (Hà Nội) tới sân bay Don Mueang (Bangkok), ban đầu với thị thực du lịch.

Gia đình cho biết trong thời gian sinh sống tại Bangkok, ông đã có việc làm và có thị thực, giấy phép lao động hợp pháp thời hạn một năm.

Hộ chiếu phổ thông của ông có hiệu lực đến năm 2031.

Tuy nhiên, đến ngày 6/3, cảnh sát Thái Lan bất ngờ tới nơi cư trú của ông Thành và yêu cầu ông về trụ sở làm việc.

Theo thông tin do gia đình cung cấp, phía cảnh sát Thái Lan cho biết thị thực của ông Thành bị xác định là hết hiệu lực từ ngày 5/3 do Việt Nam đã hủy hộ chiếu của ông.

Việc hộ chiếu bị hủy một cách đột ngột khiến tình trạng pháp lý của ông Thành tại Thái Lan thay đổi, từ cư trú hợp pháp trở thành cư trú bất hợp pháp.

Gia đình khẳng định ông Thành hoàn toàn không được thông báo trước về việc này, cũng không rõ nguyên nhân vì sao hộ chiếu bị hủy.

Gia đình nói rằng ông Thành "là một người chính trực".

"Ở trong ngành, Thành chứng kiến nhiều tiêu cực trong chính đơn vị mình, chẳng hạn như sự ăn chặn ăn bớt của lãnh đạo. Nhưng ở đó ai cũng sợ, không ai dám lên tiếng. Khi lên tiếng đấu tranh trong nội bộ, Thành nói rằng thường xuyên bị trù dập."

"Cũng trong quá trình đấu tranh trong nội bộ, Thành càng nhận ra gốc rễ của vấn đề không nằm ở cá nhân hay tổ chức nhỏ lẻ trong đơn vị mà mang tính hệ thống. Vì những người Thành tố giác lại được bao che từ cấp trên nên họ không bị kỷ luật mà bản thân Thành vướng lao lý."

"Chính vì thế, ban đầu Thành đấu tranh vì quyền lợi bản thân nhưng về sau chuyển sang làm đấu tranh trên bình diện rộng hơn với mong muốn thay đổi xã hội."

Cũng theo gia đình, năm năm ngồi tù của ông Thành là "vô cùng khắc nghiệt".

Ông Thành từng kể với gia đình rằng ông phải chịu nhiều hình thức đối xử tàn bạo như bị cùm chân, ở tư thế kê chân cao trong thời gian một tuần, bị giam giữ trong điều kiện chật hẹp, thiếu vệ sinh, mọi sinh hoạt ăn uống tiểu tiện diễn ra trong một căn phòng chật hẹp.

Gia đình nói rằng sau một tuần bị cùm chân, kê chân cao ngược, ông Thành bị liệt từ phần bụng trở xuống. Sau nhiều tháng tự tập luyện để phục hồi thì khi ra tòa, ông vẫn cần đến sự hỗ trợ của lực lượng chức năng để di chuyển, vẫn theo lời kể của gia đình.

BBC News Tiếng Việt chưa thể độc lập xác minh các thông tin này.

Tháng 11/2022, các chuyên gia Liên Hợp Quốc đã gửi thư cho chính phủ Việt Nam bày tỏ lo ngại về những cáo buộc trại giam tra tấn ông Thành, trong đó có vụ cùm chân nói trên.

Nguy cơ bị dẫn độ?

Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) hôm 12/3 cho biết luật sư của ông Thành nói rằng Đại sứ quán Việt Nam tại Bangkok "đã và đang thúc giục chính quyền Thái Lan trục xuất ông về Việt Nam càng sớm càng tốt."

Dù ông Thành đã gần như lập tức được UNHCR cấp quy chế tị nạn sau khi bị giam tại IDC, điều này không có nghĩa ông sẽ lập tức được đi tị nạn tại một nước thứ ba.

Theo các chuyên gia, việc xét duyệt hồ sơ tị nạn, trừ một số trường hợp đặc biệt khẩn cấp, thường kéo dài hàng năm.

Bên cạnh đó, Thái Lan không phải là quốc gia ký kết Công ước 1951 về Quy chế Người tị nạn.

Do đó, người đã được cấp quy chế này mà đang sinh sống tạm thời tại Thái Lan vẫn có thể gặp rủi ro bị bắt giữ, thậm chí có nguy cơ bị dẫn độ.

Mới đây, ông Y Quynh Bđắp đã bị dẫn độ về Việt Nam sau nhiều năm sinh sống tại Thái Lan dù đã được UNHCR cấp quy chế tị nạn.

Trước đó, ông Bđắp đã bị xét xử vắng mặt tại Việt Nam với tội danh "Khủng bố" và bị tuyên án tù 10 năm.

Kể từ khi bị tạm giam tại IDC đến nay, ông Lê Chí Thành vẫn chưa nhận được thông báo từ chính quyền Việt Nam về việc ông bị hủy hộ chiếu.

Về vấn đề hủy hộ chiếu, Luật Xuất cảnh, Nhập cảnh của công dân Việt Nam (ban hành năm 2019) có các quy định về thu hồi, hủy giá trị sử dụng đối với hộ chiếu. Theo đó, hộ chiếu phổ thông còn thời hạn có thể bị thu hồi, hủy giá trị sử dụng trong các trường hợp bị mất, người mang hộ chiếu được thôi quốc tịch, bị tước quốc tịch hoặc bị hủy bỏ quyết định cho nhập tịch Việt Nam, trường hợp đã quá 12 tháng kể từ ngày cơ quan chức năng hẹn trả hộ chiếu mà công dân không nhận hộ chiếu và không có thông báo bằng văn bản về lý do chưa nhận (Điều 27, 28 và 29).

Có thể thấy ông Lê Chí Thành mang hộ chiếu phổ thông và không thuộc vào các trường hợp phải thu hồi, hủy giá trị sử dụng theo luật định nói trên. Ông cũng không nhận được các quyết định cấm hoặc tạm hoãn xuất nhập cảnh.

Vào năm 2025, Quốc hội khóa 15 đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam, qua đó bổ sung thêm một số trường hợp hủy, thu hồi giá trị sử dụng hộ chiếu. Tuy nhiên, phải đến ngày 1/7/2026 thì luật mới mới có hiệu lực nên không áp dụng cho trường hợp ông Thành.

Kêu gọi trả tự do cho ông Thành

HRW ngày 12/3 đã phát đi thông cáo kêu gọi chính quyền Thái Lan cần lập tức trả tự do cho ông Lê Chí Thành và đảm bảo rằng ông không bị trục xuất về Việt Nam.

Việc trục xuất ông Lê Chí Thành về Việt Nam sẽ đặt ông "vào tình thế nguy hiểm", theo bà Elaine Pearson, Giám đốc khu vực châu Á của HRW.

"Chính quyền Thái Lan nên lập tức thả ông Thành, cấp lại thị thực và đảm bảo ông không bị đe dọa."

Giám đốc khu vực của Tổ chức Ân xá Quốc tế, bà Montse Ferrer, thì cho rằng "việc giam giữ ông Lê Chí Thành là trường hợp đáng lo ngại mới nhất về sự đàn áp xuyên quốc gia của chính quyền Thái Lan và Việt Nam".

"Việc thu hồi hộ chiếu của ông Lê Chí Thành một cách tùy tiện là đáng báo động, cho thấy nỗ lực của chính quyền Việt Nam nhằm ép buộc một nhà hoạt động đang sống lưu vong trở về và sau đó phải đối mặt với sự bức hại," thông cáo báo chí hôm 11/3 của tổ chức này viết.

Cũng theo Ân xá Quốc tế, các chuyên gia Liên Hợp Quốc trước đây đã ghi nhận một mô hình trong đó các quan chức Việt Nam đến thăm những người tị nạn người Thượng và Hmong bị giam giữ tại các cơ sở giam giữ của Thái Lan để gây áp lực buộc họ "tự nguyện" trở về Việt Nam.

"Những sự việc này làm dấy lên quan ngại về khả năng và thiện chí của Thái Lan trong việc bảo vệ người tị nạn Việt Nam, những người vẫn đặc biệt dễ bị đe dọa và đàn áp bởi giới chức Việt Nam," theo Tổ chức Ân xá Quốc tế.

Các nhóm xã hội dân sự và các chuyên gia Liên Hợp Quốc đã nhiều lần cảnh báo về sự hợp tác ngày càng tăng giữa chính quyền Thái Lan và Việt Nam nhằm vào những người bất đồng chính kiến.

Mối lo ngại của họ "được củng cố" bởi một loạt các sự kiện đáng ngờ, bao gồm vụ việc mà các tổ chức nhân quyền cho là vụ "bắt cóc" blogger Trương Duy Nhất tại Thái Lan năm 2019.

Tiếp đó là vụ blogger Đường Văn Thái mất tích ở Thái Lan rồi bất ngờ xuất hiện tại Việt Nam 2023.

Vụ việc ông Y Quynh Bđắp bị dẫn độ về Việt Nam hồi tháng 2/2026 là vụ việc mới nhất cho thấy "mô hình đàn áp xuyên biến giới đang leo thang," theo Tổ chức Ân xá Quốc tế.