Khủng hoảng nhiên liệu đảo lộn cuộc sống đời thường ở châu Á

Việc Eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa sau khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch quân sự nhắm vào Iran hồi cuối tháng Hai đã gây chấn động toàn cầu.

Giá dầu tăng vọt, thị trường chứng khoán chao đảo khi thế giới chờ xem bao giờ Iran sẽ cho phép Eo biển Hormuz – tuyến đường thủy trọng yếu vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu – hoạt động trở lại.

Hiện tại, chỉ có một số ít tàu có thể đi qua eo biển này mỗi ngày. Trong khi đó, các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực càng đẩy giá lên cao hơn.

Có thể nói, không nơi nào chịu tác động mạnh hơn châu Á: gần 90% lượng dầu và khí đốt đi qua eo biển này hướng tới các nước châu Á.

Và sự căng thẳng đang dần hiện rõ.

Chính phủ nhiều nước đã yêu cầu nhân viên làm việc tại nhà, rút ngắn tuần làm việc, tuyên bố ngày nghỉ toàn quốc và cho sinh viên nghỉ học sớm nhằm tiết kiệm nguồn cung năng lượng.

Ngay cả Trung Quốc – được cho là có dự trữ đủ dùng trong ba tháng – cũng phải điều chỉnh, hạn chế mức tăng giá nhiên liệu trong bối cảnh người dân đối mặt mức tăng 20%.

Cuộc chiến có thể diễn ra cách xa hàng ngàn km, nhưng người dân khắp châu Á đã dần cảm nhận được về những tác động rất thực tế đến đời sống hằng ngày của họ.

Việt Nam

Vào đêm 24/3, giá xăng dầu lại được điều chỉnh tăng, với việc giá dầu diesel gần mốc 40.000 đồng/lít.

Cụ thể, Liên bộ Công thương và Tài chính đã điều chỉnh giá xăng mới, theo đó giá dầu diesel ở mức: 39.666 đồng/lít, tăng 6.246 đồng/lít.

So với mức giá 19.279 đồng/lít vào ngày 28/2, thời điểm Mỹ và Israel tấn công Iran, giá dầu diesel đã tăng hơn gấp đôi.

Ở các tỉnh vùng 2, giá dầu đã vượt mốc 40.000 đồng/lít.

Trong khi đó, giá xăng E5 RON 92 cũng thiết lập kỷ lục mới ở mức 30.114, tăng 2.937 đồng/lít.

Giá xăng RON95 có mức tăng mạnh hơn, tăng 3.150 đồng/lít, lên mức 33.840 đồng/lít.

So với ngày 28/2, giá xăng E5 RON 92 tăng hơn 50% và xăng RON95 là khoảng 68%.

Mức giá này được các nhà điều hành Việt Nam nhấn mạnh rằng đã sử dụng Quỹ bình ổn.

Từ trước đó, người đi làm xa đã chia sẻ trên báo chí và mạng xã hội về những khó khăn của mình.

"Mỗi ngày tôi di chuyển gần 40 km cả đi lẫn về. Nếu giá xăng cao, thì mỗi tháng riêng tiền xăng xe phải tốn khoảng 1 triệu đồng. Trong khi mức lương chỉ 7,3 triệu đồng/tháng. Thật sự phải tính toán lại", một người làm việc tại Bình Dương (cũ) chia sẻ với báo Thanh Niên trong bài viết ngày 20/3.

Trên mạng xã hội, nhiều người cũng bày tỏ việc tiếc nuối khi chưa kịp đổ xăng thì giá đã lại tăng. Cùng lúc, có một số người chia sẻ do bản thân đi xe điện nên cũng không bị ảnh hưởng nhiều.

Philippines

Hôm 24/3, Philippines tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia do xung đột và "nguy cơ cận kề đối với tính sẵn có và sự ổn định đối với nguồn cung năng lượng của đất nước."

Tác động của một cuộc chiến cách hơn 7.000 km đang được cảm nhận rõ rệt, đặc biết là đối với các tài xế jeepney – loại giao thông công cộng vô cùng phổ biến ở Philippines.

Ông Carlos Bragal Jr cho biết thu nhập hằng ngày của mình đã giảm từ 1.000–1.200 peso (khoảng 440.000 -527.000 đồng) cho một ca 12 giờ xuống chỉ còn 200–500 peso (khoảng 87.000-219.000 đồng)

Những tài xế như ông vốn đã phải đối mặt với hàng loạt vấn đề – bao gồm thuế tiêu thụ đặc biệt và việc tăng giá vé bị đình lại. Việc giá nhiên liệu tăng mạnh gần đây khiến một số đồng nghiệp của ông không kiếm được gì.

"Tôi đã cho các con gái đi học nhờ công việc này – một đứa vừa tốt nghiệp và một đứa sắp tốt nghiệp," ông Carlos nói.

"Chúng tôi từng có cuộc sống tốt. Nhưng giờ chúng tôi không biết điều gì sẽ xảy ra trong vài tuần tới.

"Nếu tình trạng này tiếp diễn, nó chắc chắn sẽ giết chết chúng tôi và gia đình."

Không chỉ các tài xế jeepney lo sợ cho tương lai. Ngư dân và nông dân cũng đang chật vật vì chi phí nhiên liệu cao. Một số nông dân trồng rau ở Bulacan đã buộc phải ngừng việc trồng trọt.

Chính phủ đã thừa nhận vấn đề này và cung cấp những khoảng hỗ trợ tiền mặt.

Nhưng ông Carlos và những người khác không hài lòng.

"Trợ cấp nhiên liệu từ chính phủ là không đủ. Nó chỉ đủ cho hai ngày chạy xe. Vậy sau hai ngày thì sao? Tình hình của chúng tôi bây giờ còn tệ hơn cả thời đại dịch," ông nói.

Thái Lan

Trong gần hai thập kỷ làm người dẫn chương trình tin tức, Sirima Songklin hiếm khi xuất hiện mà không mặc vest.

Nhưng đầu tháng này, cô và các đồng nghiệp tại đài truyền hình công Thai PBS đã cởi áo khoác ngay trên sóng nhằm truyền tải thông điệp: tiết kiệm năng lượng bằng cách ăn mặc phù hợp trong thời tiết nóng giữa cuộc khủng hoảng nhiên liệu.

"Việc cởi áo vest không phải là toàn bộ giải pháp cho việc tiết kiệm năng lượng, nhưng điều chúng tôi làm là cho thấy chúng tôi không phớt lờ những gì đang xảy ra. Chúng tôi đang làm gương," Sirima nói với BBC News Tiếng Thái.

"Thật khó tin khi một điều nhỏ như vậy lại có thể phản ánh rõ tác động của cuộc xung đột hiện tại [ở Trung Đông] đối với chúng tôi."

Thực tế, yêu cầu cởi áo khoác chỉ là một trong nhiều chỉ thị của chính phủ kể từ khi eo biển đóng cửa. Người dân Thái Lan cũng được yêu cầu để điều hòa ở mức 26-27°C, và tất cả cơ quan nhà nước được yêu cầu làm việc tại nhà.

Tuy nhiên, giới chức cũng nhấn mạnh rằng Thái Lan sẽ có đủ năng lượng trong thời gian tới.

Sri Lanka

Dimuthu – một cư dân của thủ đô Colombo của Sri Lanka – không khỏi nhận thấy sự trớ trêu của cuộc khủng hoảng hiện tại.

"Trước đây, đất nước không có tiền để mua nhiên liệu. Bây giờ, đất nước có tiền, nhưng chúng tôi lại không có nhiên liệu để mua."

Sri Lanka vừa mới thoát khỏi một cuộc khủng hoảng tài chính khi nước này vào năm 2022 đã cạn kiệt khoản dự trữ ngoại tệ và không thể nhập khẩu các mặt hàng thiết yếu cũng như mua đủ nhiên liệu.

Hiện nay, tình hình đã ổn định hơn. Nhưng nhận thức được các rủi ro, nước này đã đưa ra một loạt biện pháp thắt chặt – bao gồm tuyên bố thứ Tư hàng tuần là ngày nghỉ và áp dụng phân phối nhiên liệu theo định mức.

Nhưng những hàng dài chờ mua nhiên liệu lại tạo ra những tác động dây chuyền riêng.

"Hôm nay tôi không đi làm," Nimal, một người vận hành máy cắt cỏ ở Colombo, nói.

"Chúng tôi đang giải quyết nhu cầu hằng ngày với rất nhiều khó khăn. Vì [các hàng dài người đứng chờ]… tôi thậm chí không có thời gian để đi làm.

"Đến khi tôi quay lại làm việc sau khi lấy được nhiên liệu, có thể đã có người khác thay thế tôi."

Myanmar

Tại Myanmar – nơi bị cuốn vào nội chiến từ tháng 5/2021 – chính quyền do quân đội hậu thuẫn đã áp dụng chính sách ngày chẵn–lẻ đối với xe cá nhân nhằm tiết kiệm nhiên liệu.

Đối với Ko Htet – không phải tên thật – tác động không nhiều đến công việc mà đến đời sống xã hội.

"Tôi thường gặp bạn bè hàng tuần và hàng tháng," nhân viên ngân hàng này nói. Ko Htet hiện đang đi làm bằng phương tiện công cộng.

"Bây giờ, chúng tôi phải bàn xem gặp nhau vào ngày chẵn hay lẻ, đảm bảo mọi người đều có thể đến."

Anh cũng lo ngại một thị trường chợ đen cho nhiên liệu có thể xuất hiện trong những tháng tới – làm gia tăng thêm lo lắng về giá hàng hóa tăng.

Ấn Độ

Quốc gia đông dân nhất thế giới đã bị ảnh hưởng sâu sắc bởi các sự kiện ở Trung Đông kể từ ngày 28/2.

Cộng đồng 10 triệu người Ấn Độ tại vùng Vịnh đang đối mặt với hậu quả trực tiếp của cuộc chiến, trong khi ở trong nước, tác động của tình trạng thiếu dầu và khí đang được cảm nhận ở cả hộ gia đình và doanh nghiệp.

Tại bang Gujarat ở phía tây, tình trạng thiếu khí đốt (thay vì dầu) đã khiến ngành công nghiệp gốm sứ của khu vực phải đóng cửa gần như suốt một tháng.

Trong bối cảnh cuộc xung đột ở Iran chưa có dấu hiệu kết thúc, 400.000 người làm việc trong ngành này rơi vào tình trạng bấp bênh.

"Nếu tôi tiếp tục ở lại đây mà không có việc làm, tôi sẽ phải chịu đói," một lao động di cư nói với kênh tin tức địa phương.

Một số người ở lại phải đối mặt với sự bất định.

"Chủ của tôi đã cung cấp thức ăn và chỗ ở, nhưng tôi không biết điều gì sẽ xảy ra nếu việc đóng cửa kéo dài vô thời hạn," Bhumi Kumar, một người thợ làm việc tại một nhà máy sản xuất gạch men, chia sẻ.

Ấn Độ bị ảnh hưởng nặng nề bởi việc đóng cửa eo biển. Khoảng 60% khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) của nước này là nhập khẩu, và khoảng 90% trong số đó đi qua Eo biển Hormuz.

Và không chỉ các nhà máy gặp khó khăn.

Tại Mumbai – thành phố hơn 22 triệu dân – có tới 1/5 số khách sạn và nhà hàng đóng cửa hoàn toàn hoặc một phần trong những tuần đầu tháng Ba. Những món ăn mất nhiều thời gian nấu đã biến mất khỏi thực đơn.

Các dòng người đã xuất hiện trên khắp cả nước khi người dân cố gắng mua bình gas, ngay cả khi chính phủ cố trấn an họ về nguy cơ thiếu hụt.

"Tình hình [trong các nhà hàng] là rất nghiêm trọng. Đơn giản là không có ga để nấu ăn," ông Manpreet Singh từ Hiệp hội Nhà hàng Ấn Độ – đại diện cho khoảng 500.000 ngàn nhà hàng – nói với BBC.

Koh Ewe, Flora Drury, Virma Simonette ở Manila, Paweena Ninbut ở Bangkok, BBC Sinhala, BBC Tiếng Miến Điện và Soutik Biswas và Abhishek Dey ở Delhi tường thuật cho bài viết này.