'Hàng triệu sai sót có thể xảy ra' – tại sao Mỹ gặp rủi ro khi lấy uranium của Iran

Việc quân đội Mỹ đột kích một cơ sở hạt nhân bí mật nằm sâu dưới lòng đất để thu giữ kho dự trữ uranium làm giàu của Iran nghe có vẻ xa vời, nhưng đó là một phương án mà Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là đang cân nhắc nhằm đạt được mục tiêu chính của ông trong cuộc chiến: ngăn chặn chế độ Iran phát triển vũ khí hạt nhân.

Một chiến dịch như thế sẽ cực kỳ khó khăn và đầy rủi ro, theo lời các chuyên gia quân sự và các cựu quan chức quốc phòng Mỹ khi trao đổi với BBC.

Họ cho biết chiến dịch sẽ cần triển khai lực lượng bộ binh và có thể mất vài ngày hoặc thậm chí vài tuần để hoàn thành.

Việc loại bỏ kho uranium sẽ là một trong những "chiến dịch đặc biệt phức tạp nhất trong lịch sử", theo Mick Mulroy, cựu phó trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách Trung Đông.

Kịch bản này chỉ là một trong số nhiều hành động quân sự mà ông Trump có thể thực hiện tại Iran.

Các phương án khác có thể là Mỹ kiểm soát đảo Kharg nhằm gây áp lực buộc Iran mở lại hoàn toàn Eo biển Hormuz.

Chính quyền Trump cũng có thể đang sử dụng mối đe dọa về các chiến dịch quân sự mới để gây áp lực buộc Iran ngồi vào bàn đàm phán.

Trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại với đài CBS News, đối tác của BBC tại Mỹ, vào hôm 31/3, Tổng thống Trump từ chối cho biết liệu có thể tuyên bố chiến thắng trong cuộc chiến này mà không cần loại bỏ hoặc phá hủy lượng uranium làm giàu của Iran hay không.

Tuy nhiên, ông dường như hạ thấp tầm quan trọng của kho dự trữ này, chỉ ra thiệt hại do các cuộc không kích mà Mỹ và Israel gây ra vào tháng 6/2025.

"Chúng [uranium làm giàu] được chôn rất sâu nên sẽ rất khó cho bất kỳ ai," ông Trump nói. "Chúng nằm rất sâu dưới đó. Vì vậy… khá an toàn. Nhưng, bạn biết đấy, chúng tôi sẽ đưa ra quyết định."

Những phát biểu của nhà lãnh đạp Mỹ được đưa ra sau khi tờ Wall Street Journal đưa tin rằng Washington đang xem xét một chiến dịch để thu giữ lượng uranium này. Nhà Trắng cho biết ông Trump vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng.

Các chuyên gia cho biết một chiến dịch nhằm vào kho dự trữ của Iran sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức hậu cần lớn.

Vào đầu cuộc chiến, Iran sở hữu khoảng 440kg uranium được làm giàu đến 60%, theo các quan chức cấp cao của Mỹ. Số uranium này có thể được làm giàu khá nhanh chóng đến ngưỡng 90% cần thiết cho cấp độ vũ khí.

Iran cũng có khoảng 1.000kg uranium được làm giàu đến 20%, và 8.500kg được làm giàu đến ngưỡng 3,6% – mức được chấp nhận cho nghiên cứu y tế.

Phần lớn uranium được làm giàu cao có thể dễ dàng được chuyển thành vật liệu cho bom hoặc tên lửa – được cho là đang được lưu trữ tại Isfahan.

Cơ sở này là một trong ba địa điểm hạt nhân ngầm ở Iran đã bị nhắm mục tiêu trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel năm ngoái.

Tuy nhiên, chưa rõ có bao nhiêu uranium làm giàu cao được lưu trữ ở các địa điểm khác.

Một chiến dịch quân sự để thu hồi loại nguyên tố này sẽ dễ dàng hơn nếu Mỹ biết chính xác vị trí kho dự trữ, theo ông Jason Campbell, cựu quan chức quốc phòng cấp cao của Mỹ dưới thời chính quyền Obama và Trump.

"Kịch bản lý tưởng là bạn biết chính xác vị trí của uranium," ông Campbell nói. "Nếu lượng nguyên tố này đã được phân tán đến bốn địa điểm khác nhau, thì mức độ phức tạp hoàn toàn khác."

Ngoài Isfahan, một lượng uranium được làm giàu cao cũng có thể được lưu trữ tại Fordo và Natanz, hai cơ sở làm giàu khác từng bị nhắm mục tiêu trong Chiến dịch Midnight Hammer (Nhát búa Nửa đêm) năm ngoái.

Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế Rafael Grossi vào tháng trước cho biết rằng phần lớn uranium được làm giàu cao của Iran được lưu trữ tại Isfahan, với một số vật liệu bổ sung tại Natanz.

Nhưng ông Grossi cho biết không có thông tin chi tiết hơn do các thanh tra chưa thể đến thăm các địa điểm này kể từ khi được sơ tán khỏi Iran sau chiến dịch không kích của Mỹ và Israel năm 2025.

"Có rất nhiều câu hỏi mà chúng tôi chỉ có thể làm sáng tỏ khi có thể quay lại," ông Grossi nói với báo giới.

Việc tiếp cận uranium làm giàu cao cũng đặt ra một loạt thách thức khác, ngay cả khi Mỹ biết vị trí của số vật liệu này.

Có dấu hiệu cho thấy Iran đã gia cố một khu phức hợp ngầm gần một trong các cơ sở hạt nhân trước các cuộc không kích Mỹ-Israel năm nay. Ví dụ, tại Isfahan, hình ảnh vệ tinh từ tháng 2/2026 cho thấy tất cả lối vào hệ thống đường hầm dường như đã bị bịt kín bằng đất, khiến bất kỳ chiến dịch nào cũng trở nên khó khăn hơn.

Kể từ khi cuộc chiến nổ ra, Mỹ và Israel đã có thể sử dụng không kích để tấn công hải quân Iran, làm suy yếu tên lửa đạn đạo và gây thiệt hại cho cơ sở công nghiệp của nước này.

Nhưng không giống như những mục tiêu quân sự khác, các chuyên gia cho rằng việc kiểm soát uranium làm giàu của Iran không thể thực hiện nếu không sử dụng bộ binh.

Mỹ có thể sử dụng các đơn vị của Sư đoàn Dù 82 – đã được triển khai tới Trung Đông – để kiểm soát các khu vực xung quanh Isfahan và Natanz. Sau đó, lực lượng đặc nhiệm được huấn luyện xử lý vật liệu hạt nhân sẽ được điều vào để thu hồi uranium làm giàu.

Số uranium đó ở dạng khí và được cho là lưu trữ trong các thùng kim loại lớn.

Hình ảnh vệ tinh cho thấy lối vào các cơ sở tại Isfahan và Natanz đã bị hư hại nặng do các cuộc không kích của Mỹ. Quân đội Mỹ có thể sẽ cần máy móc hạng nặng để đào qua đống đổ nát nhằm tìm kiếm uranium – được cho là nằm trong các đường hầm sâu dưới lòng đất – trong khi vẫn phải đối mặt với nguy cơ phản công từ Iran.

"Trước tiên bạn phải đào bới khu vực và phát hiện [uranium làm giàu] trong khi gần như liên tục bị đe dọa," ông Campbell nói.

Vẫn chưa rõ Iran sẽ phản ứng ra sao, hoặc nước này có thể gây ra đe dọa thế nào đối với lực lượng bộ binh Mỹ nhắm vào các cơ sở hạt nhân chính.

Mỹ và Israel đã làm suy yếu "khả năng phòng thủ của Iran để tạo điều kiện cho loại hình hoạt động này nếu cần thiết", ông Alex Plitsas, cựu quan chức quốc phòng Mỹ, hiện nghiên cứu viên cao cấp tại Sáng kiến An ninh Trung Đông Scowcroft, cho biết. Tuy nhiên, ông cho rằng đây vẫn là một chiến dịch "rủi ro cao".

Bộ binh Mỹ sẽ bị cô lập tại Isfahan, cách thành phố lớn thứ ba của Iran khoảng 482km vào sâu trong đất liền.

"Điều đó khiến việc cứu trợ y tế trở nên khó khăn do khoảng cách. Nó cũng khiến [binh sĩ Mỹ] dễ bị tổn thương bởi hỏa lực phòng không khi di chuyển ra vào, cũng như các cuộc tấn công khi họ đang ở trong cơ sở hạt nhân", ông Plitsas nói.

Mặc dù chiến dịch có thể diễn ra dưới nhiều hình thức, các chuyên gia cho rằng nhiều khả năng nó sẽ bao gồm việc chiếm giữ một sân bay hoặc khu vực hạ cánh mà từ đó Mỹ có thể làm bàn đạp – rồi đưa uranium làm giàu ra khỏi Iran sau khi đã lấy được.

Sư đoàn Dù 82, với khả năng kiểm soát sân bay và hạ tầng quan trọng, có thể được điều động cùng các lực lượng khác để thiết lập căn cứ cho chiến dịch, theo các chuyên gia quân sự. Sau khi kiểm soát được số uranium của Iran, Mỹ sẽ phải đối mặt với câu hỏi liệu nên đưa chúng ra khỏi đất nước này hay làm loãng ngay tại chỗ.

Các quan chức cấp cao của chính quyền Mỹ vào đầu cuộc chiến rằng nói rằng Washington có thể xem xét việc pha loãng uranium làm giàu cao của Iran ngay tại chỗ, thay vì vận chuyển ra ngoài.

Tuy nhiên, theo ông Jonathan Ruhe – chuyên gia về chương trình hạt nhân Iran tại Viện Do Thái về An ninh Quốc gia Mỹ – đây sẽ là một chiến dịch lớn, phức tạp và tốn thời gian.

Theo ông Ruhe, việc lấy và đưa uranium ra khỏi Iran sẽ nhanh hơn và cho phép Mỹ xử lý làm loãng nguyên tố này ngay trên lãnh thổ Mỹ.

Song chuyên gia này nói thêm rằng chiến dịch đó sẽ vô cùng rủi ro cho dù được thực hiện bằng cách nào.

"Bạn đang phải đưa ra ngoài khoảng nửa tấn uranium gần như đạt cấp độ vũ khí," ông Ruhe nói.

"Và có cả triệu sai sót có thể xảy ra."