Estyn yn ystyried 'mwy o bwerau i atal troseddwyr rhyw fel Neil Foden'

Mae pennaeth Estyn wedi awgrymu bod angen i'r corff arolygu ysgolion gael rhagor o bwerau er mwyn ceisio atal troseddwyr rhyw fel Neil Foden.

Fe gafodd y pedoffeil a'r cyn-bennaeth ysgol ei garcharu yn 2024 am gamdrin merched ifanc.

Ychydig fisoedd cyn iddo gael ei arestio, roedd Estyn wedi canmol prosesau diogelu adran addysg Cyngor Gwynedd, oedd yn cyflogi Foden.

Yn ôl prif arolygydd Estyn, Owen Evans, fe wnaeth y corff bopeth roedd disgwyl iddyn nhw wneud o fewn y rheolau.

Mae Llywodraeth Cymru'n dweud bod Adolygiad Diogelu mewn Addysg yn cael ei gynnal ar hyn o bryd.

Daw hyn ar ôl i adroddiad Adolygiad Ymarfer Plant (CPR) gasglu fis Tachwedd fod asiantaethau wedi methu dros 50 o gyfleoedd i atal cyn-bennaeth Ysgol Friars, Bangor, rhag troseddu'n rhywiol yn erbyn merched ifanc.

Cafodd nifer o'r cyfleoedd hynny eu methu gan swyddogion Cyngor Gwynedd.

Er hynny, fe gafodd trefniadau diogelu yr awdurdod addysg eu canmol gan arolygwyr Estyn ym mis Mehefin 2023.

Cafodd Foden ei arestio ym mis Medi'r flwyddyn honno.

Mewn cyfweliad gyda rhaglen Newyddion S4C dywedodd pennaeth a phrif arolygydd Estyn bod ei dîm wedi gweithredu'n gywir.

"O ran Estyn, wnaethom ni bopeth oedd yn ddisgwyliedig," meddai.

"Roedd Estyn wedi mynd i mewn, rhoi holiaduron mas, wnaeth hyn ddim peri pryder ar y pryd.

"Fe aethom ni mewn i ysgolion, gofyn cwestiynau, ond dim ond hyn a hyn mae Estyn yn medru gwneud o fewn y ddeddfwriaeth sydd efo ni."

Roedd arolwg 2023 yn dweud bod awdurdod addysg Gwynedd yn "deall eu cyfrifoldebau" ym maes diogelu ac yn "cydweithio'n effeithiol gyda swyddogion gwasanaethau plant".

Roedd y gweithredu yn "hynod o gadarn a thrwyadl iawn" pan oedd honiadau yn codi am staff, medd yr adroddiad.

Wedi ei gynnal ar y cyd â'r arolygydd cyllid Archwilio Cymru, roedd yr arolygwyr addysg yn edrych ar brosesau a data, gyda diogelu'n un agwedd o'r gwasanaeth addysg yn ei gyfanrwydd yng Ngwynedd.

Ers i adroddiad beirniadol y CPR i achos Neil Foden gael ei gyhoeddi fis Tachwedd, mae Estyn wedi bod yn ôl yng Ngwynedd ar y cyd ag Arolygiaeth Gofal Cymru i edrych yn benodol ar ddiogelu, ac wedi casglu bod yr awdurdod yn mynd i'r cyfeiriad cywir.

Mae Cyngor Gwynedd wedi ymddiheuro am y methiannau, ac fe gafodd eu cynllun ymateb diweddaraf ei gymeradwyo yn yr wythnosau diwethaf.

Ond mae Estyn rŵan yn ystyried a oes angen rhagor o rymoedd arnyn nhw fel arolygwyr.

"Un o'r pethau rydyn ni wedi bod yn gwneud ydy sicrhau bod ein fframwaith ni yn ddigonol, ond hefyd edrych ar y ddeddfwriaeth," meddai Owen Evans.

"Oes 'na gamau pellach allai Estyn wneud, ac yw e'n bosib i ni gael yr hawliau hynny yn y dyfodol?

"Mae 'na le i bawb yn y system ymddiheuro. Wnaeth y system ddim be' ddylai system lwyddiannus wneud.

"Mae'r loes y mae'r plant 'ma wedi gorfod mynd trwyddo yn ofnadwy."

Ond yn ôl y cyn-bennaeth ysgol Julian Jones, ni fyddai rhoi rhagor o bwerau i arolygwyr addysg yn effeithiol.

"Dyw Estyn ddim yn arbenigo ar ddiogelwch plant. Lleygwyr ydyn nhw - cyn-athrawon, cyn-brif athrawon, pobl o ddiwydiant ac yn y blaen," meddai.

"Pan y'ch chi'n mynd i mewn, lle y'n ni'n siarad am ddigwyddiadau difrifol, mae angen cefndir cyfreithiol er mwyn edrych yn drwyadl a gofyn y cwestiynau iawn."

Dywedodd Llywodraeth Cymru: "Ein blaenoriaeth yw diogelwch a lles plant a phobl ifanc, ac rydym wedi ymrwymo i weithredu'n gyflym mewn ymateb i argymhellion [adroddiad] Cyfiawnder trwy ein Dewrder.

"Rydym yn cryfhau'r system ddiogelu gydgysylltiedig, gyda'r Adolygiad Diogelu mewn Addysg yn archwilio sut mae hynny'n gweithio yn ymarferol.

"Rydym yn parhau i weithio'n agos gydag Estyn, sydd â rôl arolygu hanfodol, ac edrychwn ymlaen at eu cyfraniad i'r adolygiad."

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.