Iiraan iyo dalal kale oo berri laga ciidayo

Dowladda Sacuudi Carabiya ayaa ku dhawaaqday maanta ay tahay maalinta Koowaad ee Ciidul-Alfitri, iyada oo dalal badan oo Muslim ah sida Soomaaliya maanta looga dabaal degayo munaasabada Ciidda soonfur.

Waxaa jira dalal maanta ay u tahay soon oo aan weli bisha laga arkin.

Iran ayaa ku dhawaaqday in maalinta ugu danbeysa ee bisha barakeysan ee Ramadaan ay noqon doonto maalinta Jimcaha ee maanta ah, iyadoo dalka ay ku badan yihiin dadka Shiicada ah, iyadoo maalinta ku xigta ay bilaabaneyso fasaxa Ciidul Fidriga, sida uu sheegay telefishinka dowladda.

Xafiiska hoggaamiyaha ruuxiga ah ee Iran Mojtaba Khamenei ayaa sheegay in indha-indheynta dayaxa ka dib, "maanta oo jimco ah, ay noqon doonto maalinta 30-aad ee bisha barakeysan ee Ramadaan", waxaa ku xigi doona fasaxa Ciidul Fidriga oo ku beegan dhamaadka xilliga soonka.

Ku dhawaaqistaas waxaa sidoo kale ka dhawaajiyay dalka Ciraaq oo ay ku badan yihiin Shiicada, waxaana ku dhawaaqay wadaadka ugu sarreeya Shiicada dalkaas, Ayatollah Ali Al-Sistani.

Khamenei ayaa bishan loo magacaabay hoggaamiyaha ugu sarreeya ee Iran isagoo bedelay aabbihiis Ayatullah Ali Khamenei, kaasoo lagu dilay weerar dhanka cirka ah bilowgii dagaalka Mareykanka iyo Israel ay kula jiraan jamhuuriyada Islaamiga ah, kaasoo Iran ay ugu magacdartay "dagaalka Ramadaanka".

Xilliga ay ku beegan tahay Ciidul Fidriga ayaa waxaa lagu go'aamiyay in la arko bisha, iyadoo la raacayo jadwalka bisha Muslimka.

Sanadkan oo Iiraan u ah maalinta ugu danbeysa ee bisha Ramadaan ayaa waxa ay sidoo kale ku beegan tahay Nowruz oo ah sanadka cusub ee laga xusay dalka Iran marka loo eego gu'ga.

Soonka bisha Ramadaan oo boqollaal milyan oo Muslimiin ah oo dunida ku nool ay soomaan qorrax ka soo baxa ilaa qorrax dhaca, waa mid ka mid ah shanta tiir ee Islaamka, kuwaas oo u baahan in mu'miniintu ay ka fogaadaan cunista, cabitaanka, sigaarka iyo galmada xilliyada dharaarta.

Muslimiinta fiiro gaar ah leh ayaa sidoo kale lagu dhiirigelinayaa inay wax ugu deeqaan masaakiinta.

Dalalka kale ee berri laga ciidayo

Hindiya, Bangladesh, Sri lanka iyo Malaysia ayaa sidoo kale u dabaal degaya Ciidda maalinta Sabtida 21 Maarso 2026, ka dib markii aan laga arag bisha dalalkaasi.

Ciidul Fidriga ayaa ku beegan maalinta koowaad ee bisha tobnaad ee Shawaal, laakiin Islaamka dhexdiisa waxaa ka taagan dood ku saabsan goorta ay taasi dhab tahay.

Halka qaarna ay raacaan jadwalka dayaxa ee la dejiyay qaarna ay isticmaalaan indho-indheynta xiddigiska si ay ugu dhawaaqaan bisha curashadeeda, inta badan muslimiintu waxay calaamadeeyaan bil cusub kaliya ka dib markii bil dhalatay oo cusub dhab ahaan loogu arko cirka.

Tusaale ahaan, mas'uuliyiinta Sucuudiga - oo ah ummad Sunni u badan oo ahayd meeshii uu ka dhashay Islaamka - waxay ku dhawaaqaan bilawga iyo dhammaadka Ramadaanta iyadoo ku xiran markhaatifurka xubnaha dadweynaha ee indhahooda raadiya bisha. Muslimiinta waddamo kale oo badan ayaa markaa ku dayan.

Laakiin Iran, oo ay ku badan yihiin Muslimiinta Shiicada ah, waxay u hoggaansamaan ku dhawaaqista dawladda oo ku xidhan in la eego bisha dhalashadeeda arko.

Ciraaq oo ay ku badan yihiin Muslimiinta Shiicada ah iyo Sunniga laga tirada badan yahay, ayaa adeegsata labada oo isku dhaf ah - Shiicada oo daba socota ku dhawaaqista wadaadka saameynta leh ee Ayatollah Ali al-Sistani, halka Sunniga tirada yar ay raacaan culimadooda.

Dhanka kale, Turkiga - oo ah waddan cilmaani ah - wuxuu adeegsadaa xisaabinta xiddigaha si uu u go'aamiyo bilawga iyo dhammaadka Ramadaanka.

Yurub dhexdeeda, Muslimiinta badankoodu waxay sugaan ogaysiisyada hoggaamiyeyaasha bulshooyinkooda - in kasta oo tani ay ku xiran tahay aragtida bisha ee dalalka kale ee Muslimka ah.