แผน 15 ข้อของทรัมป์เพื่อยุติสงครามกับอิหร่านคืออะไร และทำไมอิหร่านจึงปฏิเสธแผนนี้ ?

สถานีโทรทัศน์เพรสทีวีของรัฐบาลอิหร่านรายงานว่า อิหร่านปฏิเสธแผน 15 ข้อของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ แห่งสหรัฐอเมริกา เพื่อยุติสงคราม

สื่อกระบอกเสียงของรัฐบาลอิหร่านรายงานโดยอ้าง "เจ้าหน้าที่การเมืองและความมั่นคงระดับสูง" ที่ไม่เปิดเผยชื่อ ซึ่งระบุถึงเงื่อนไข 5 ข้อของอิหร่านในการยุติความขัดแย้ง รวมถึงการจ่ายค่าชดเชยความเสียหาย

เงื่อนไขเหล่านั้นไม่มีความคล้ายคลึงเลยกับข้อเสนอของทรัมป์ ซึ่งเผยแพร่โดยสถานีโทรทัศน์ช่อง 12 ของอิสราเอล หลังจากเจ้าหน้าที่สหรัฐฯ ยืนยันการมีอยู่ของข้อเสนอดังกล่าว หนึ่งในเงื่อนไขคือการที่อิหร่านต้องให้คำมั่นว่าจะไม่สร้างอาวุธนิวเคลียร์ และเปิดช่องแคบฮอร์มุซซึ่งมีความสำคัญทางยุทธศาสตร์

สงครามในตะวันออกลางเริ่มต้นขึ้นเมื่อ 28 ก.พ. ด้วยการโจมตีทางอากาศของสหรัฐฯ และอิสราเอล หลังจากนั้นอิหร่านได้ขยายการสู้รบโดยการโจมตีพันธมิตรของอเมริกาในอ่าวเปอร์เซีย

เมื่อวันอังคารที่ผ่านมา (24 มี.ค.) ทรัมป์กล่าวว่า อิหร่าน "ต้องการ" เจรจาอย่างมาก และผู้เจรจาของอิหร่านได้มอบ "รางวัลที่นัยสำคัญมาก" ให้แก่สหรัฐฯ

ประธานาธิบดีสหรัฐฯ กล่าวว่า "ของขวัญ" นั้นเกี่ยวข้องกับน้ำมันและก๊าซ และช่องแคบฮอร์มุซ โดยไม่ได้ให้รายละเอียดเพิ่มเติม

ทว่าประธานรัฐสภาอิหร่านปฏิเสธข้อเสนอเรื่องการเจรจาโดยสิ้นเชิง

"ไม่มีการเจรจาใด ๆ เกิดขึ้นกับสหรัฐฯ และมีการใช้ข่าวปลอมเพื่อบิดเบือนตลาดการเงินและตลาดน้ำมัน และเพื่อหลบหนีออกจากหลุมพรางที่สหรัฐฯ และอิสราเอลติดอยู่" โมฮัมหมัด บาเกอร์ กาลิบาฟ เขียนข้อความไว้ในบัญชีเอกซ์ (X)

แผนของทรัมป์ประกอบด้วยอะไรบ้าง ?

ตามรายงานของช่อง 12 ของอิสราเอล อิหร่านต้องปฏิบัติตามข้อเรียกร้องหลายประการเพื่อให้สงครามยุติลง

ข้อเรียกร้องส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับเหตุผลหลักที่เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ ให้ไว้สำหรับการเริ่มสงคราม นั่นคือ เพื่อหยุดยั้งการสร้างอาวุธนิวเคลียร์ของอิหร่าน ซึ่งเป็นข้อกล่าวหาที่ไม่มีหลักฐานสนับสนุนและอิหร่านก็ปฏิเสธมาโดยตลอด และเพื่อกำจัดภัยคุกคามจากโครงการขีปนาวุธของอิหร่าน

ข้อเสนอดังกล่าวระบุว่า อิหร่านต้อง "ให้คำมั่นว่าจะไม่แสวงหาอาวุธนิวเคลียร์" ให้คำมั่นว่าจะรื้อถอนโรงงานนิวเคลียร์ และส่งมอบยูเรเนียมเสริมสมรรถนะที่อิหร่านครอบครองอยู่ให้กับสำนักงานพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (International Atomic Energy Agency - IAEA) ซึ่งเป็นหน่วยงานเฝ้าระวังนิวเคลียร์ของสหประชาชาติ ที่จะคอยตรวจสอบประเด็นนี้ต่อไป

ตามข้อเสนอ อิหร่านจะต้องตกลงที่จะจำกัดระยะและปริมาณของโครงการขีปนาวุธ

นอกจากนี้ อิหร่านจะต้องหยุดให้เงินสนับสนุนกลุ่มติดอาวุธตัวแทนในภูมิภาค ได้แก่ ฮิซบอลเลาะห์ในเลบานอน ฮามาสในฉนวนกาซา และฮูตีในเยเมน

อิหร่านจะต้องเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้งเพื่อให้สามารถทำหน้าที่เป็น "เส้นทางเดินเรือเสรี" การปิดช่องแคบซึ่งเป็นเส้นทางขนส่งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติ 1 ใน 5 ของโลก ส่งผลให้ราคาน้ำมันและก๊าซพุ่งสูงขึ้น และนำไปสู่ความกังวลเกี่ยวกับภาวะเศรษฐกิจถดถอยในโลก

แผนดังกล่าวระบุว่า จะยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรระหว่างประเทศทั้งหมดต่ออิหร่าน

มาตรการคว่ำบาตรเต็มรูปแบบถูกนำกลับมาใช้ใหม่เมื่อเดือน พ.ย. 2025 หลังจากที่อิหร่านระงับการตรวจสอบโรงงานนิวเคลียร์ของตนภายหลังการโจมตีทางอากาศของอิสราเอลและสหรัฐฯ ต่อโรงงานนิวเคลียร์และฐานทัพหลายแห่งของอิหร่าน

ข้อเสนอโต้กลับของอิหร่านมีอะไรบ้าง ?

ตามรายงานของเพรสทีวี อิหร่านได้ระบุเงื่อนไข 5 ข้อเพื่อยุติสงคราม ซึ่งรวมถึงการยุติ "การรุกรานและการลอบสังหารโดยศัตรู" อย่างสิ้นเชิง

นายกรัฐมนตรีเบนจามิน เนทันยาฮู ของอิสราเอล และเจ้าหน้าที่ของเขาได้กล่าวอยู่บ่อยครั้งว่าพวกเขามีเจตนาที่จะ "ตัดหัวปลาหมึกยักษ์" เจ้าหน้าที่ระดับสูงของอิหร่านหลายคนถูกสังหารนับตั้งแต่วันแรกของสงคราม ในระหว่างการโจมตีทางอากาศครั้งใหญ่ของอิสราเอลต่ออิหร่าน ได้สังหารอยาตอลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี ผู้นำสูงสุดของอิหร่าน

เงื่อนไขอื่น ๆ ของอิหร่านคือ "กลไกที่เป็นรูปธรรมเพื่อให้แน่ใจว่าสงครามจะไม่ถูกนำมากระทำต่อสาธารณรัฐอิสลามอีก" ถึงแม้ไม่ชัดเจนว่าจะมีหลักประกันอะไรบ้างและประเทศใดบ้างที่จะเข้าร่วมหรือเฝ้าสังเกตการณ์

ในด้านเศรษฐกิจ อิหร่านเรียกร้องให้มีการชำระค่าเสียหายและค่าชดเชยจากสงคราม รวมถึงสิทธิในการควบคุมช่องแคบฮอร์มุซแต่เพียงผู้เดียว

ที่สำคัญ อิหร่านต้องการให้อิสราเอลยุติการโจมตีพันธมิตรของอิหร่านในภูมิภาค

อิสราเอลได้ยกระดับการโจมตีต่อต้านฮิซบอลเลาะห์ โดยประกาศเมื่อวันอังคาร (24 มี.ค.) ว่ากองทัพอิสราเอลจะยังคงอยู่ในเขตกันชนที่ขยายวงกว้างขึ้นภายในประเทศ จนกว่าการโจมตีทางตอนเหนือของอิสราเอลจะยุติลง

เจ้าหน้าที่ที่ไม่เปิดเผยชื่อรายหนึ่งให้สัมภาษณ์กับเพรสทีวีว่า เงื่อนไขเหล่านี้เป็นข้อเรียกร้องเพิ่มเติมจากข้อเรียกร้องที่อิหร่านเคยยื่นไปก่อนหน้านี้ในระหว่างการเจรจาที่นครเจนีวา ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ ในเดือน ก.พ. ไม่นานก่อนที่สงครามจะเริ่มต้นขึ้น

สงครามใกล้จะจบลงแล้วหรือยัง ?

การเจรจาใด ๆ ที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต น่าจะนำโดยทูตสันติภาพของทรัมป์ สตีฟ วิตคอฟฟ์ และ จาเร็ด คุชเนอร์ ลูกเขยของประธานาธิบดี

ข้อเสนอสันติภาพของสหรัฐฯ ที่มีรายงานออกมานั้น ดูคล้ายกับรูปแบบที่ทูตใช้เพื่อยุติการสู้รบที่ยาวนานกว่า 2 ปีระหว่างอิสราเอลและฮามาสในฉนวนกาซา

หากจะนำกระบวนการนั้นมาใช้ซ้ำ จะต้องมีการประกาศหยุดยิงเพื่อให้ผู้เจรจาสามารถปรับแต่งรายละเอียดของร่างข้อเสนอของสหรัฐฯ ได้

ช่อง 12 ของอิสราเอลรายงานว่า ผู้นำของประเทศอาจไม่ค่อยพอใจที่จะหยุดการโจมตีอิหร่านในขั้นตอนนี้ เนทันยาฮูเคยมีข้อสงสัยคล้ายคลึงกันเกี่ยวกับการหยุดยิงระหว่างการเจรจาเรื่องกาซา

นีร์ บาร์กัต รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเศรษฐกิจของอิสราเอล กล่าวกับบีบีซีว่า ไม่น่าเป็นไปได้ที่อิหร่านจะตกลงตามเงื่อนไขของทรัมป์

"ผมเชื่อว่าในตอนท้ายของรอบนี้ เราจะบรรลุเป้าหมาย ไม่ว่าจะมีข้อตกลงหรือไม่ก็ตาม" บาร์กัตกล่าว

จนถึงขณะนี้ ยังไม่ชัดเจนว่าใครจะมีส่วนเกี่ยวข้องในเรื่องนี้จากฝ่ายอิหร่าน

ทรัมป์ไม่ได้บอกว่าใครกำลังเจรจากับฝ่ายสหรัฐฯ เพียงแต่กล่าวว่า "เรากำลังติดต่อบุคคลที่เหมาะสม"

เชื่อกันว่าการเจรจาครั้งนี้ไม่รวมถึง โมจตาบา คาเมเนอี ผู้นำสูงสุดคนใหม่ของอิหร่าน ซึ่งไม่ปรากฏตัวให้เห็นนับตั้งแต่ได้รับบาดเจ็บจากการโจมตีครั้งเดียวกันที่คร่าชีวิตบิดาของเขาเมื่อ 28 ก.พ.

ผู้นำอิหร่านในปัจจุบันระมัดระวังในการมีส่วนร่วมในการเจรจาใด ๆ กับสหรัฐฯ ดังที่รัฐมนตรีต่างประเทศของประเทศได้เน้นย้ำครั้งแล้วครั้งเล่านับตั้งแต่การโจมตีครั้งล่าสุดเริ่มต้นขึ้น

ท้ายที่สุด การโจมตีเหล่านี้เกิดขึ้นในขณะที่ทั้ง 2 ฝ่ายกำลังเจรจาเพื่อบรรลุข้อตกลงนิวเคลียร์ฉบับใหม่ แม้จะมีรายงานความคืบหน้าบ้างแล้วก็ตาม

ข้อเสนอสันติภาพเหล่านี้เกิดขึ้นในขณะที่ทหารสหรัฐฯ หลายพันนายกำลังมุ่งหน้าไปยังอิหร่าน ท่ามกลางความไม่ชัดเจนว่าภารกิจของพวกเขาคืออะไร แต่มีรายงานว่าพวกเขาอาจถูกใช้เพื่อเปิดช่องแคบฮอร์มุซหรือยึดครองดินแดนบางส่วนในอิหร่าน