Sức mạnh quân sự thuần túy liệu có giúp Israel kết thúc cuộc chiến ở Iran?

Trên tuyến cao tốc từ Tel Aviv đến Jerusalem, những lá cờ Mỹ giờ đây được treo cùng với cờ Israel – một dấu hiệu công khai thể hiện sự cảm kích đối với sự tham gia của Washington trong cuộc chiến nhằm vào Iran.

"Chúng tôi từng phải cầu xin các chính quyền Mỹ chỉ để công nhận rằng có một 'mối đe dọa quân sự đáng tin cậy' từ Iran," cựu Cố vấn An ninh Quốc gia Israel Tzachi Hanegbi, người đã rời nhiệm sở bốn tháng trước khi cuộc chiến này bắt đầu, cho biết.

"Bối cảnh cả Israel và Mỹ cùng làm việc ngày đêm để làm suy giảm năng lực của Iran vượt xa cả những viễn cảnh lạc quan nhất của tôi."

Việc Mỹ quyết định tham gia cùng Israel và nhằm vào Iran đã mở ra những khả năng mới để Tel Aviv tấn công đối thủ lâu năm của mình – các quan chức tại đây cho biết hai bên phân chia mục tiêu theo năng lực tương ứng.

Tuy nhiên, cho đến nay, cuộc chiến này chưa giải quyết được bất kỳ xung đột khu vực nào của Israel theo cách mà Thủ tướng Benjamin Netanyahu từng kỳ vọng.

Trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nói về việc thu hẹp chiến dịch chung tại Iran, lực lượng Israel vẫn đang kiểm soát lãnh thổ tại Gaza và Syria, đồng thời nhận chỉ thị mới từ bộ trưởng Quốc phòng của nước này về việc chiếm giữ một dải rộng phía nam Lebanon làm "vùng đệm" chống lại Hezbollah – đồng minh của Iran.

Khoảng 600.000 người sinh sống trong "vùng an ninh" mới này đã được thông báo sẽ không được phép trở về nhà cho đến khi Israel đánh giá rằng các cộng đồng phía bắc của mình đã an toàn trước các cuộc tấn công của Hezbollah.

Bộ trưởng Katz đã ra lệnh phá hủy toàn bộ nhà cửa tại những ngôi làng Lebanon gần biên giới, tương tự cách lực lượng của ông đã san phẳng các khu dân cư ở Gaza.

Ông Tzachi Hanegbi cho biết Israel sẽ tiếp tục đối đầu trực tiếp với các đối thủ khu vực như Hezbollah, ngay cả khi Mỹ buộc phải chấm dứt hành động quân sự tại Iran.

"Ông Donald Trump có thể quyết định rằng không còn mục tiêu nào [của Iran] liên quan đến năng lực hạt nhân, và ông ấy muốn một dạng ngừng bắn nào đó – và dù ông ấy làm gì, chúng tôi sẽ chấp nhận," ông Hanegbi nói.

"[Nhưng] chúng tôi sẽ tiếp tục ở Lebanon. Chúng tôi sẽ tiếp tục hành động, và tôi tin chắc Mỹ sẽ không nói 'Không'."

Theo Bộ Y tế Lebanon, hơn 1.200 người đã thiệt mạng tại nước này kể từ khi Israel phát động chiến dịch mới nhất.

Chính phủ Iran cho biết gần 2.000 người đã thiệt mạng do các cuộc tấn công của Mỹ và Israel kể từ khi chiến sự tại Iran bắt đầu.

Chiến lược quân sự của Israel trong khu vực đã thay đổi sau các cuộc tấn công của Hamas ngày 7/10/2023, từ cách sử dụng những chiến dịch đơn lẻ để "kiềm chế" đối thủ sang chiến lược chủ động tấn công phủ đầu.

Sự thay đổi này đã kéo Israel vào cuộc đối đầu trực tiếp với Iran, đồng thời dẫn đến việc thiết lập các "vùng đệm" tại Gaza, Syria và Lebanon – những khu vực lãnh thổ rộng lớn mà Israel kiểm soát từ các nước láng giềng vì "lý do an ninh"; phản ánh thất bại lặp đi lặp lại trong việc chuyển hóa sức mạnh quân sự thành hòa bình bền vững.

Hôm 31/3, ngay trước kỳ nghỉ lễ du xuân Passover của người Do Thái, ông Benjamin Netanyahu tuyên bố Israel đã giáng 10 "tai ương" lên chính quyền Iran, bao gồm việc thiết lập "các vành đai an ninh sâu bên ngoài biên giới – tại Gaza, Syria và Lebanon".

"Theo cách tiếp cận 'vùng đệm', đây được xem như một dạng bảo hiểm giúp Israel có thêm linh hoạt và thời gian, gắn liền với sự thay đổi rộng hơn trong học thuyết an ninh của nước này kể từ sau các những tấn công ngày 7/10," bà Burcu Ozcelik, chuyên gia chiến lược Trung Đông tại Viện Royal United Services Institute (RUSI) của Anh, nhận định.

Tuy nhiên, bà cho rằng nội bộ Israel đang tồn tại những chia rẽ chính trị về mục tiêu của cách tiếp cận này.

"Một số người cho rằng các vùng đệm rốt cuộc sẽ dẫn tới việc chiếm đóng lâu dài hoặc mở rộng biên giới Israel – một quan điểm mang tính ý thức hệ, vốn được phe cực hữu thúc đẩy từ lâu," bà nói.

"Những tiếng nói thực dụng hơn lập luận rằng những gì đang diễn ra tại Lebanon, Gaza và Syria là cách tiếp cận dựa trên an ninh, và có thể được dỡ bỏ khi Israel cảm thấy an toàn hơn."

Trong hai năm rưỡi qua, ông Benjamin Netanyahu đã dẫn dắt một Israel luôn ở trong trạng thái xung đột liên tục với Iran và các đồng minh trong khu vực, mỗi lần đều hứa hẹn rằng cuộc chiến tiếp theo sẽ khôi phục an ninh và đánh bại kẻ thù.

Chỉ chín tháng trước, sau cuộc chiến gần nhất với Iran, ông Netanyahu tuyên bố Israel đã đạt được "một chiến thắng lịch sử sẽ tồn tại qua nhiều thế hệ", loại bỏ các "mối đe dọa sống còn" từ chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Iran.

Tuy nhiên, bất chấp những tuyên bố chiến thắng trong mỗi cuộc xung đột mới, thực tế đối với nhiều người Israel là một trạng thái "chiến tranh thường trực".

"Những lời hứa lớn lao về việc tiêu diệt Hezbollah, Hamas và Iran không trở thành hiện thực," bà Dahlia Scheindlin, chuyên gia chính sách tại Viện Mitvim, nhận định.

Bà cho rằng cam kết của ông Netanyahu rằng cuộc chiến với Iran sẽ dẫn đến các liên minh mới trong khu vực cũng chưa thành hiện thực, khiến các quốc gia Ả Rập – bao gồm cả những đối tác hiện tại hoặc tiềm năng của Israel – cảm thấy lo ngại.

"Điều đó không bao giờ xảy ra vì Israel đang hành xử như một tác nhân hiếu chiến khó đoán và có thể chiếm đoạt lãnh thổ," bà nói.

"Các cuộc tấn công của Israel vào Iran và Lebanon, cũng như việc tăng cường hiện diện tại Gaza, Lebanon và Syria, đang tạo ra tâm lý một mối lo ngại sâu sắc rằng Israel không phải là một đồng minh tốt trong mối quan tâm chung về Iran, mà là một đồng minh nguy hiểm."

An ninh của Israel từ lâu đã là khẩu hiệu chính trị xuyên suốt trong sự nghiệp của ông Netanyahu.

Trong những ngày đầu của cuộc chiến với Iran, ông cho rằng Israel đã thay đổi Trung Đông và vị thế của mình trong khu vực. Tuy nhiên, sau hơn một tháng của chiến dịch, chính quyền tại Tehran vẫn còn nắm quyền, vẫn phóng tên lửa vào Israel, và vẫn sở hữu kho uranium làm giàu cao – đủ để chế tạo khoảng một chục quả bom hạt nhân nếu được tinh chế thêm, theo các chuyên gia.

Sự ủng hộ đối với cuộc chiến trong cộng đồng người Do Thái tại Israel ban đầu được ước tính trên 90%, theo khảo sát của Viện Dân chủ Israel.

Tỷ lệ này sau đó giảm gần 20 điểm phần trăm, nhưng Thủ tướng vẫn duy trì được đa số ủng hộ cho cuộc chiến – dù các khảo sát cho thấy mức ủng hộ đối với cá nhân ông và đảng của ông trong các cuộc bầu cử sắp tới hầu như không thay đổi.

"Vấn đề là không có lãnh đạo đối lập nào đưa ra một hướng đi hoàn toàn khác: thúc đẩy ngoại giao, củng cố các quốc gia trong khu vực, hợp tác chặt chẽ hơn với các nước Ả Rập, hay giải quyết vấn đề Palestine – không ai đề xuất những điều đó," bà Scheindlin nói.

Ông Hanegbi cho rằng, trong khi Mỹ có thể đàm phán với Iran, Israel chỉ có lựa chọn quân sự.

"Chúng tôi không thể đạt được bất kỳ thỏa thuận nào với Iran, vì họ không công nhận sự tồn tại của chúng tôi. Chúng tôi chỉ có thể 'đối thoại' thông qua tên lửa – hoặc họ làm gì, chúng tôi đáp trả như vậy."

Israel từng đạt được các thỏa thuận ngừng bắn trước đây tại Lebanon và Gaza, nhưng vẫn tiếp tục tấn công các mục tiêu cụ thể ở cả hai nơi.

Việc Hezbollah tháng trước quyết định tham chiến cùng Iran đã khiến Israel quay trở lại xung đột toàn diện tại Lebanon, trong khi Gaza vẫn rơi vào trạng thái bế tắc, khi tiến trình ổn định và tái thiết bị đình trệ do tranh cãi về việc Hamas giải giáp và thời điểm Israel rút quân.

Việc duy trì hiện diện quân sự trên nhiều mặt trận, cùng lúc tiến hành chiến tranh với Iran và tình trạng bạo lực leo thang tại Bờ Tây, đang tạo áp lực lớn lên xã hội Israel.

Với chế độ nghĩa vụ quân sự, phần lớn các gia đình Israel đều trực tiếp đối mặt với rủi ro chiến tranh, trong khi việc mở rộng hiện diện quân sự trong khu vực đã khiến hàng trăm ngàn quân dự bị phải trong tình trạng sẵn sàng nhập ngũ.

Một số người đã phục vụ 5 đợt hoặc hơn kể từ sau các cuộc tấn công năm 2023, và có những báo cáo cho thấy một số bắt đầu từ chối tiếp tục tham gia.

Ngân sách quốc phòng hiện đã vượt 45 tỷ USD, và dù người dân Israel không có nhiều mong muốn cho một cuộc chiến kéo dài vô tận, việc thiếu giải pháp cho các xung đột mang tính "sống còn" khiến chính sách quốc phòng tiếp tục đòi hỏi nguồn lực về tài chính, nhân lực và vũ khí.

Cuộc chiến với Iran được xem là cơ hội để Israel giải quyết các mối đe dọa này.

Tuy nhiên, những bài học từ các cuộc chiến trước đó cho thấy sức mạnh quân sự đơn thuần có lẽ là chưa đủ.