Maxaa ka hortaagan Xuutiyiinta Yemen inay ka qaybgalaan dagaalka Iran?

Tan iyo markii ay Mareykanka iyo Israa'iil weerarka ku qaadeen Iiraan labo toddobaad ka hor, iyo tan iyo markii ay Tehran bilowday inay ka jawaabto, kooxda Xuutiyiinta ee Yemen oo ay Iiraan taageerto ayaa qaadatay mowqif is-xakameyn ah oo aan caadi ahayn. Tan iyo markii uu dagaalku bilowday, hoggaamiyaha Xuutiyiinta, Abdulmalik al-Houthi, waxa uu garab istaaggiisa ku muujinayay oo kaliya khudbadaha maalinlaha ah ee uu jeediyo bisha Ramadaan. Ma uusan qaadin wax tallaabo ah oo ka baxsan gudbinta farriin tacsi ah oo ku saabsan dilkii horey loogu geystay Hoggaamiyaha Sare ee Iiraan Cali Khamenei, iyo inuu ku baaqay dibadbaxyo lagu taageerayo Iiraan oo ka dhaca goobaha ay Xuutiyiintu maamulaan.

Hoggaamiyaha kooxda ayaa khudbad uu jeediyay qiyaastii labo toddobaad ka hor, waxa uu kor ugu qaaday taageeradiisa hadal ahaan isagoo soo saaray digniin ah 'farahayagu waxay saaran yihiin kiciyaha qoriga'. Si kastaba ha ahaatee, ilaa hadda ma uusan tilmaamin jiritaanka qorshe muujinaya nooca weerar ee la fulinayo si loogu taageero Iiraan.

Is-xakameyntan hadda jirta waxay ka duwan tahay dhaqdhaqaaqii militari ee degdegga ahaa ee uu sameeyay maalmo yar ka dib markii uu bilowday dagaalka Qasa, si uu u muujiyo taageerada uu u hayo Falastiiniyiinta iyo Xamaas oo ay Iiraan taageerto.

Marka la barbardhigo, kooxda Xisbullah ee Lubnaan iyo kooxaha hubeysan ee Ciraaq, oo qayb ka ah isbaheysiga ay Iiraan hormuudka ka tahay ee loogu yeero 'dhidibka iska caabbinta', ayaa leh ka qaybqaadasho militari oo aad u firfircoon."

Maxaa dib u dhigay Xuutiyiinta?

Su'aalaha oranaya: Maxay Xuutiyiintu u doorteen inay dagaalka ka fogaadaan? Mise dib ayay ka soo geli doonaan? waxay noqdeen kuwa ay aad u falanqeeyaan khubarada iyo warbaahintu. Waxaa soo baxaya falanqayn kala duwan oo ku saabsan hadafka kooxda iyo xisaabta istaraatiijiyadeed ee ay leedahay.

Falanqayn lagu daabacay xarunta 'Sana'a Center for Strategic Studies' ayaa lagu baaray mawqifka kooxdan hubaysan. Maysaa Shujaa al-Diin oo falanqayntan samaysay ayaa xustay in markii uu dagaalka Qasa bilaabmay bishii Oktoobar 2023, ay Xuutiyiintu si degdeg ah u dhaqaaqeen iyagoo gantaallo ku weeraray Israa'iil. Waxay sidoo kale xustay in bishii xigtay ay afduubteen markabka 'Galaxy Leader', iyagoo bilaabay weerarrada ay ku qaadaan maraakiibta maraya Badda Cas.

Falanqeeyuhu waxay tilmaamtay in ficilkan degdegga ahi uu muujinayo inay jirtay aaminid ka dhex jirtay Iran iyo kooxaha xulafada la ah oo ahaa in dagaalka Qasa uu noqon doono mid gaaban oo aan kharash badan ku bixi doonin."

Waxay ku doodayaan inay xisaabta ku darsadeen faa'iidada siyaasadeed ee laga helayo taageeridda arrintan oo laga aqoonsan yahay guud ahaan dunida Carabta. Falanqeeyaha ayaa intaas ku dartay in dagaalka Qaza uu kordhiyay caannimada Xuutiyiinta ee gudaha dalkooda.

Si kastaba ha ahaatee, falanqeeyaha ayaa xustay in weeraradii ay Maraykanka iyo Israa'iil ku qaadeen Xuutiyiinta ka dib dhaqdhaqaaqoodan ay u geysteen khasaare xooggan oo dhanka milatariga iyo dhaqaalaha ah. Waxay tilmaantay in khasaarahan uu ku qasbi karo inay qaataan mowqif aad uga taxaddar badan dagaalka hadda socda. Sida uu sheegayo Al-Diin, taageeridda Iiraan ma laha aqoonsi la mid ah kan ay dadka Yemeniyiintu u hayaan garab istaagga Qaza.

Mareegta 'The New Arab' ayaa iyaduna qortay in xakameynta ay Xuutiyiintu muujiyeen ay timid ka dib 'khasaare xooggan' oo labadii sano ee dagaalka Qasa uu ka soo gaaray dadkooda iyo kaabayaashooda.

Axmed Naagi oo ah khabiir ku takhasusay arrimaha Yemen kana tirsan 'International Crisis Group', ayaa u sheegay New Arab: 'Xuutiyiintu waxaa laga yaabaa inay weeyeen hoggaamiyeyaal badan. Waxaan u malaynayaa inay hadda isku dayayaan inay naftooda ilaaliyaan.'"

Ma laga yaabaa in Xuutiyiintu ay qorshe kale yeelan karaan?

Qoraaga Suhayb Al-Miyahi ayaa maqaal uu ku daabacay mareegta 'Al-Masdar Online' ku sheegay in dhaqdhaqaaqa Xuutiyiintu uu u dhexeeyo "taxadar iyo geesinnimo". Waxa uu ku dooday in xakamaynta hadda ka muuqata ay arrintaas ka dhalatay.

Qoraagu wuxuu xusay in Xuutiyiintu ay xilligan marayaan meel isgoys oo kale ah. Marka laga eego dhinaca horu-u-socodka, wuxuu sharraxay in si degdeg ah loogu fariisto dagaal gobolka ka qarxa ay caqabado hor leh u horseedi karto kooxda. Sida uu qoraagu sheegay, ka qaybgalka milatari ee tooska ah waxay keeni kartaa in colaadda gobolku ay ku baahdo deegaannada ay maamulaan.

Wuxuu intaas ku daray, haddii ay Xuutiyiintu rabaan inay marxaladdan ka gudbaan, inay tahay inay "xaaladda ku eegaan deganaansho halkii ay ku eegi lahaayeen kuleyl iyo xamaasad". Dhanka kale, maaddaama farriinta siyaasadeed iyo tan fikir ee Xuutiyiintu ay aad ugu xidhan tahay isbahaysiga ay hoggaamiso Iiraan, wuxuu tilmaamay inay haysato caqabad ah in dib u gurasho kasta loo arki karo mid ka tanaasulid ah isha ay ka helaan sharciyaddooda.

Ma bedeli karaan maqaamkooda?

Su'aasha ku saabsan inay Xuutiyiintu dagaalka ku soo biiri karaan iyo in kale ma helin jawaab laysku raacsan yahay. Sida uu Aldin sharraxayo, faragelinta Xuutiyiinta waxay ku xiran tahay xisaabta istaraatiijiyadeed ee Iran. Waqti xaadirkan, Tehraan laga yaabaa inayna u baahnayn caawintooda; balse waxaa jira labo xaaladood oo ku kallifi kara kooxda inay ka qaybgasho.

Tan koowaad waa haddii Iran ay go'aansato inay dagaalka ku ballariso Badda Cas ama marinka Bab al-Mandab. Tan kale ayaa ah haddii dagaalku ku fido gobolka oo ay Sacuudi Carabiya qayb ka noqoto, markaas oo Xuutiyiintu ay yeelan doonaan door ciidan oo muhiim ah oo ka dhan ah Riyaadh. Sida ku cad falanqaynta Aldin, madaama ay Xuutiyiintu isu soo bandhigaan inay yihiin dhaqdhaqaaq xuduudaha ka gudba, iyo maalgashiga muddada dheer ee Iran ku samaysay kooxda, ma awoodi doonaan inay is-xakameeyaan muddo dheer haddii colaaddu sii fido.

Qaar ka mid ah falanqeeyeyaasha la socda arrimaha Yemen oo ay waraysatay mareegta 'Middle East Eye' oo fadhigeedu yahay UK, ayaa qiyaasay inay hubaal tahay in kooxdu ku soo biiri doonto dagaalka, iyadoo la eegayo sida uu xaalku u sii socdo. Fatehi bin Lazreq, oo ah tifaftiraha guud ee jariidad ka soo baxda Yemen, ayaa u sheegay Middle East Eye in Xuutiyiintu ay weli qiimaynayaan xaaladda, ayna tallaabo qaadi doonaan iyadoo la eegayo "nooca caqabadaha ay wajahdo Iran."

Lazreq, oo madax u ah wargeys ka horjeeda Xuutiyiinta, ayaa ku falanqeeyay: 'Haddii ay u arkaan inay tahay khatar jiritaan oo ku wajahan nidaamka Iiraan, waxay go'aansan doonaan inay si buuxda dagaalka u galaan.' Falanqeeyayaal kale ayaa se sheegaya in haddii Xuutiyiintu ay dagaalkan soo galaan ay wajihi karaan khatar jiritaankooda ah.

Yazid Al-Jedawy, oo ah falanqeeye reer Yemen ah oo ka tirsan 'Sana'a Center', ayaa u sheegay New Arab: 'Way ogyihiin waxa ay dhibaatadu noqon doonto; [cawaaqibka] wuxuu noqon doonaa mid weyn, wuxuuna u noqon doonaa mid dhimasho ah.' Al-Jedawy wuxuu sharraxay in Xuutiyiintu ay ka cabsi qabaan in ka qaybgalkooda dagaalka uu sababo in Israa'iil iyo Mareykanka ay olole xooggan ku qaadaan.

Wuxuu kaloo caddeeyay in ololaha noocaas ah aysan u babac dhigi karin Xuutiyiinta iyo shacabka ku nool deegaannada ay maamulaan midna. Waxa uu tilmaamay in haddii olole la bilaabo, ay taasi horseedi karto xasillooni darro gudaha ah oo ka dhalata deegaannada ay Xuutiyiintu ka taliyaan.

Wuxuu intaas ku daray in haddii kooxdu ay aad u daciifto ololahan awgiis, ay dawladda Yemen ee ay xafiiltamaan iyo xoogagga xulafada la ah u adeegsan karaan fursaddaas si ay Xuutiyiinta uga saaraan dhulalka ay haystaan."