Jinsi silaha za kisasa zilivyobadili mwenendo wa vita vya Ukraine

Mapigano yanaendelea bila dalili ya kumalizika, huku uvamizi mkubwa wa Urusi dhidi ya Ukraine ukikaribia kuadhimisha mwaka wake wa nne tarehe 24 Februari.

Duru mpya ya mazungumzo ya amani yaliyoratibiwa na Marekani kati ya Urusi na Ukraine huko Abu Dhabi ilimalizika Alhamisi bila mafanikio makubwa.

Ingawa diplomasia inaonesha maendeleo kidogo, je, kuna silaha za kisasa zinazoweza kubadilisha mwelekeo wa vita upande mmoja au mwingine?

Makombora mapya: Flamingo dhidi ya Oreshnik

Majeshi ya Urusi na Ukraine yote yanatumia makombora ya cruise na ballistiki, baadhi yake yakiwa mapya na ya majaribio.

Makombora ya ballistiki hufuata njia inayoweza kutabirika kwa urahisi, lakini yanaweza kugunduliwa mapema na rada, wakati makombora ya cruise huruka kwa urefu wa chini karibu na ardhi, hivyo kuwa vigumu zaidi kugunduliwa.

Ukraine inategemea sana makombora yanayotolewa na washirika wake wa Magharibi.

Imetumia makombora ya balistiki ya Atacmas yaliyotengenezwa na Marekani pamoja na makombora ya Storm Shadow/Scalp, yaliyotengenezwa kwa ushirikiano kati ya Uingereza na Ufaransa, kushambulia maeneo ndani ya Urusi.

Lakini Ukraine imeimarisha tasnia yake ya silaha ya ndani. Mashambulizi ya mbali yanaonekana kama kipengele muhimu cha vita, ambapo Ukraine kwa kawaida hutumia ndege zisizo na rubani zenye masafara marefu, anasema Jonathan Beale, mwandishi wa masuala ya ulinzi wa .

Inabaki kupoteza ardhi mbele ya Urusi katika eneo lenye urefu wa zaidi ya kilomita 1,000. Kwa hivyo, Ukraine inajaribu zaidi kuzingatia uchumi wa kivita wa Urusi ili kupunguza maendeleo hayo, anafafanua mwandishi wetu.

Kombora la cruise la Flamingo lililotengenezwa na kampuni ya ulinzi ya Ukraine Fire Point linaashiria maendeleo makubwa katika uzalishaji wa silaha wa ndani wa Kyiv.

Mwandishi wetu anaongeza kuwa hii ni aina ya silaha ya masafa marefu ambayo nchi za Magharibi zimekuwa na wasiwasi kuipatia Ukraine.

Linaweza kushambulia maeneo yaliyo umbali wa kilomita 3,000, husafiri kwa kasi ya hadi kilomita 900 kwa saa, na hubeba kichwa chenye uzito wa kilo 1,150, jambo linalomaanisha linaweza kufikia malengo ya kimkakati ya Urusi yaliyo mbali zaidi kuliko uwezo wa droni au silaha za masafa mafupi kama kombora la Neptune.

Umbali wa kombora hilo ni sawa na ule wa silaha ya Marekani ya Tomahawk, ambayo ni ya kisasa zaidi na ghali, na Rais wa Marekani Donald Trump alikataa kuipatia Ukraine.

Kwa sababu linazalishwa ndani ya nchi, Ukraine inaweza kurusha kombora la Flamingo kwenye eneo lolote linalochagua. Haliko chini ya vikwazo vilivyowekwa na washirika wa Magharibi kuhusu kinachoruhusiwa au kisichoruhusiwa katika mapambano dhidi ya majeshi ya uvamizi ya Urusi.

Rais wa Ukraine Volodymyr Zelensky alielezea Flamingo kuwa mojawapo ya makombora yenye uwezo mkubwa zaidi ya nchi yake, ingawa maelezo machache kuhusu matumizi yake vitani yamewekwa wazi kwa umma.

Wakati huohuo, Urusi imeunda kombora jipya liitwalo Oreshnik, lenye uwezo wa kufika umbali wa hadi kilomita 5,500.

Linatofautiana na makombora mengine ya balistiki kutokana na kasi yake kubwa sana, ambayo kulingana na Rais wa Urusi Vladimir Putin, inaweza kufikia kilomita 2.5 hadi 3 kwa sekunde ifikapo mwaka 2024. Hii ina maana kwamba itakuwa vigumu zaidi kwa Ukraine kulizuia kombora la Oreshnik.

Urusi imelitumia kombora la Oreshnik mara mbili hadi sasa katika muktadha wa vita: kwanza katika mji wa kati wa Dnipro mwezi Novemba 2024, na kisha katika mji wa magharibi wa Lviv mwezi Januari 2026.

Inaaminika kuwa lina kichwa cha kivita kinachogawanyika kwa makusudi katika hatua ya mwisho ya kushuka kwake na kujigawa kila mmoja kivyake, hivyo kusababisha milipuko mfululizo kwa muda mfupi.

Ndege za kivita: F-16 dhidi ya Sukhoi

Makadirio yanaonesha kuwa Ukraine imepokea takribani nusu ya ndege karibu 90 za F-16 zilizoahidiwa na nchi za NATO, zikiwemo Ubelgiji, Denmark, Uholanzi na Norway.

Ndege hizi zinachukuliwa kuwa na matumizi mengi, rahisi kutunzwa, na zina uwezo wa kubeba karibu aina zote za silaha zilizo sanifishwa katika Marekani na nchi za NATO.

Ndege ya F-16 ilianza kutumika nchini Marekani mwaka 1978. Majeshi mengi ya Magharibi yako katika mchakato wa kuziacha ndege hizi za zamani za kivita ili kuzibadilisha na ndege mpya zaidi.

Hata hivyo, hii ni hatua kubwa ya maendeleo kwa jeshi dogo la anga la Ukraine, ambalo kwa muda mrefu limetumia ndege za kivita aina ya MiG-29 za enzi ya Umoja wa Kisovieti kutoka miaka ya 1970 kama moja ya ndege zake kuu za mapigano.

Rubani wa kivita wa Ukraine alionesha kuvutiwa kwake kwenye televisheni ya taifa wakati wa kuoneshwa kwa mara ya kwanza, akisema: "Ikilinganishwa na ndege tunazorusha sasa, F-16 ni kama simu janja ikilinganishwa na simu ya zamani yenye vitufe."

Ndege za F-16 hutumiwa hasa kuimarisha ulinzi wa anga na kufanya mashambulizi ya ardhini yenye usahihi mkubwa.

Kulingana na marubani wa Ukraine, zimetumika kwa mafanikio makubwa. Kwa mfano, wakati wa operesheni ya kivita mwezi Desemba 2024, rubani wa Ukraine alidungua makombora sita ya cruise ya Urusi, kulingana na Jeshi la Anga la Ukraine.

Misheni hizi za ulinzi wa anga bado zinaendelea kuwa jukumu muhimu la ndege za F-16 nchini Ukraine hadi leo.

Nguvu kuu ya ndege za kisasa za kivita za Urusi ipo katika kundi la ndege za Sukhoi: Su-30, Su-34 na Su-35, pamoja na ndege ya kizazi cha tano Su-57, ingawa bado haijaanza kuzalishwa kwa wingi, kulingana na BBC News Russian.

Ndege za Sukhoi za Urusi zina rada za kisasa na makombora ya masafa marefu ya angani; kwa mfano, kombora la R-37 lina masafa yanayotangazwa ya zaidi ya kilomita 200, linaweza kubeba mzigo mkubwa wa makombora na mabomu, na linaweza kuruka umbali mrefu zaidi kuliko MiG-29 na F-16.

Kwa mujibu wa orodha ya World Directory of Modern Military Aircraft, Jeshi la Anga la Urusi ni la pili kwa nguvu duniani, baada ya lile la Marekani. Kwa idadi ya jumla ya ndege za kivita, Urusi ina faida kubwa sana kuliko Ukraine.

Ndege za Urusi mara chache sana huingia ndani kabisa ya anga ya Ukraine kwa hofu ya kudunguliwa na mifumo ya makombora ya ardhini kwenda angani iliyotolewa na nchi za Magharibi, kama mfumo wa Patriot.

Katika vita vya sasa, mapambano ya moja kwa moja ya anga kati ya ndege za kivita ni nadra sana, kulingana na mwanahabari wa BBC News Russian, Ilya Abishev.

Kwa ujumla, pande zote mbili hutumia ndege zao za mashambulizi kufanya mashambulizi ya ardhini kwa kutumia makombora ya masafa marefu na mabomu yatokayo angani, bila kuingia katika eneo la ulinzi wa anga la adui, anaongeza.

Je, vipi kuhusu ndege zisizo na rubani?

Droni zimetumika kwa wingi katika vita vyote, kwa ajili ya upelelezi, kutambua malengo, kurusha makombora na kama silaha za "kamikaze."

Kwa mujibu wa mwandishi wa ulinzi wa BBC News, Ukraine kwa sasa ipo mstari wa mbele katika kuendeleza mifumo isiyo na rubani, kama vile roboti na droni. Ripoti ya Bloomberg iliyochapishwa Novemba 2025 inakadiriwa kwamba nchi hiyo inazalisha takribani droni milioni nne kila mwaka.

Operesheni ya Spider-web mwaka uliopita, ambapo droni zaidi ya 110 za Ukraine aina ya first-person view (FPV) ziliingizwa kwa siri Urusi na kushambulia mabomu makuu zaidi ya 40 ya kimkakati, ni ushahidi wa mafanikio ya mkakati wa droni wa Ukraine.

Silaha nyingine za kisasa zinazoweza kubadilisha mwelekeo wa vita siku za usoni

Akili Mnemba imekuwa eneo jipya la ushindani wa kiteknolojia kati ya Ukraine na Urusi.

Silaha mpya zinazotumia AI zinaweza kubadilisha kabisa hali ya vita, kulingana na Oleh Chernysh, mwandishi wa BBC News Ukraine.

Waziri wa Ulinzi wa Ukraine, Mykhailo Fedorov, anasema maendeleo haya tayari yanaendelea. Hata hivyo, bado hakuna silaha iliyoko tayari kwa matumizi inayotumia AI kwa ufanisi.

Iwapo hii itafanikiwa, ufanisi wa ndege zisizo na rubani, hata ndogo, utaongezeka kwa kasi, kulingana na mwandishi wetu.

Kulingana na BBC News Russian, Kremlin pia inatengeneza ndege zisizo na rubani zilizo na mfumo wa uongozaji wa moja kwa moja na AI.