Nani anataka nini na kwa nini katika mazungumzo ya Marekani na Iran?

Wakati upande mmoja, Marekani, unaposema kuna mazungumzo yanayoendelea na yenye tija ya kukomesha vita na upande mwingine, Iran, ukisema "hapana, hayapo", basi ni nani wa kumuamini?

Ni nini hasa kinachoendelea nyuma ya pazia? Je, tunapaswa kuamini kwamba amani katika Ghuba iko karibu tu? Au pande zote mbili zinakubali vita vya gharama kubwa na vya muda mrefu ambavyo vitaweka bei za nishati juu, na kuathiri ulimwengu mzima katika msimu wote wa joto?

Ujumbe hakika unapitishwa kutoka Marekani hadi Iran, lakini kwa njia isiyo ya moja kwa moja, kupitia wapatanishi kama Pakistani ambao wanafurahia uhusiano mzuri na serikali zote mbili.

Hilo, bila shaka, si sawa na "mazungumzo", ambayo yanaweza kuelezea kwa nini msemaji wa kijeshi wa Iran amekataa kabisa kwamba yanafanyika.

Kuna mawasiliano ya moja kwa moja na njia kati ya pande hizo mbili, lakini makubaliano bado yanaweza kuwa mbali kufikiwa.

Ishara ni kwamba sasa tunaingia katika hali ambayo si tofauti na mzozo kuhusu kukomesha vita vya Urusi na Ukraine. Pande zote mbili zinasema zinataka imalizike, lakini kwa masharti yao, ambayo bado ni tofauti sana na yale ambayo upande mwingine utakubali.

Marekani na Israel zinavyotaka

Vita hivi vilipoanza, mnamo tarehe 28 Februari, kulikuwa na matumaini makubwa huko Washington na Yerusalemu kwamba ukubwa wa kijeshi unaofurahiwa na mataifa haya mawili juu ya Iran utasababisha kuanguka kusikoepukika kwa Jamhuri ya Kiislamu.

Ikishindwa hivyo, Iran, ambayo tayari iko katika hali ngumu kiuchumi, itapiga magoti na kudai amani kwa masharti ya Marekani.

Hilo halijatokea. Kwa hivyo kile ambacho Marekani na Israel wanataka, huenda wasipate, kwani kila siku utawala wa Iran unapoendelea kuishi huhisi kupata ujasiri zaidi.

Maelezo ya mpango uliopendekezwa wa Marekani wa vipengele 15, uliochapishwa na mtandao wa Channel 12 wa Israel, ni pamoja na kukomesha mpango wa nyuklia wa Iran, kukomesha mpango wake wa makombora ya masafa marefu, na kukomesha usaidizi wa Iran kwa "wanamgambo " kama vile Houthi huko Yemen na Hezbollah huko Lebanon.

Kwa malipo, Iran itapata unafuu wa vikwazo na udhibiti wa pamoja wa Mlango-Bahari wa Hormuz.

Iran inachokitaka

Hapo awali, Iran ilikataa katakata mpango huo wa Marekani wa vipengele 15, ikiuita "uliokithiri".

Waziri wa Mambo ya Nje wa Iran Abbas Araghchi hakuwa wazi sana baadaye Jumatano. Aliiambia TV ya serikali kwamba "mawazo fulani" yalipendekezwa kwa viongozi wakuu wa nchi hiyo, na "ikiwa msimamo unahitaji kuchukuliwa, hakika utaamuliwa".

Badala yake, vyombo vya habari vya serikali vimeorodhesha masharti matano ya kukomesha vita, ambayo ni pamoja na malipo ya fidia ya vita, utambuzi wa kimataifa wa "haki huru ya Iran ya kutumia mamlaka juu ya Mlango-Bahari wa Hormuz", na dhamana kwamba Iran haitashambuliwa tena.

Madai haya yatakuwa kidonge kichungu kwa Washington na washirika wake wa Kiarabu wa Ghuba kumeza.

Iran inaamini kwamba kama taifa kubwa zaidi katika eneo hilo, lenye idadi ya watu zaidi ya milioni 90, lenye ufuo mrefu zaidi katika Ghuba, inapaswa kurejesha nafasi yake halali kama "polisi wa Ghuba", nafasi ambayo ilifurahia chini ya utawala wa awali wa Shah uliomalizika na Mapinduzi ya Kiislamu mwaka wa 1979.

Ingependa kuona Kikosi cha 5 cha Jeshi la Wanamaji la Marekani, chenye makao yake makuu huko Bahrain, kikiondoka katika eneo hilo, na kuruhusu Iran kuwa nguvu kuu ya kijeshi katika Ghuba, ikiungwa mkono na washirika wake Urusi, China na Korea Kaskazini.

Iran inasema kwamba ina tatizo kubwa la kuiamini Marekani kwani mara mbili sasa imeketi chini kwa mazungumzo, mwaka wa 2025, na mwaka huu mwezi Februari, lakini Marekani ikaondoka na kuanza mashambulizi ya kijeshi.

Wakosoaji wa Iran wanasema ilikuwa ikiendeleza mazungumzo hayo na haikuwa na nia ya kuacha mipango na sera zinazotishia eneo lote.

Kile ambacho mataifa ya Ghuba yanataka

Waarabu wa Ghuba wamesikitishwa na kilichotokea.

Hawakuwa na upendo mkubwa kwa utawala wa Jamhuri ya Kiislamu, lakini walikuwa wamefikia hali ngumu ya kukabiliana nayo kabla ya mzozo huu kuanza.

Sasa wametazama kwa hofu jinsi Marekani ilivyojitahidi vita hivi na kushindwa kuiangusha serikali ya Iran, badala yake ikiiacha ikiwa imejeruhiwa na kukasirika, ikiwashambulia majirani zake upande huu wa Ghuba kwa ndege zisizo na rubani na makombora.

Iran sasa iko katika nafasi imara zaidi kimkakati kuliko ilivyokuwa mwezi mmoja uliopita, kwani imeweza kudhibiti kwa hakika Mlango-Bahari muhimu wa Hormuz.

Hii inaipa Tehran nguvu kubwa kuhusu soko la nishati la kimataifa, ikijua kwamba shinikizo la kimataifa kwa Rais wa Marekani Donald Trump kukomesha vita hivi litapunguza chaguzi zake.

Kwa hakika, mataifa ya Ghuba yangependa mambo yarudi jinsi yalivyokuwa mwezi mmoja uliopita, lakini mengi yametokea na Iran sasa haina hamu ya kurudi nyuma.

Chaguzi za Trump zinaweza kuwa karibu kuongezeka kutokana na kuwasili kwa wanajeshi wa Marekani wapatao 5,000 katika eneo hilo, pamoja na wanajeshi wa parachuti kutoka Kikosi cha 82 cha Marekani cha Ndege, lakini pia kuna hatari hapa.

Kuna maeneo kadhaa ambayo wanaweza kupelekwa: kuanzia kituo cha usafirishaji mafuta cha Iran katika Kisiwa cha Kharg, hadi pwani ya Iran katika jimbo la Hormuzgan, hadi Mlango-Bab El Mandeb kwenye mlango wa kusini wa Bahari ya Shamu.

Au tu kwa ajili ya kutoa shinikizo zaidi la majadiliano dhidi ya Tehran.

Kadiri Ikulu ya Marekani inavyouambia ulimwengu kwamba Iran inatamani sana makubaliano, ndivyo Iran inavyopunguza mwelekeo wa kuyafikia.