Jasiiradda Kharg: Waddada weyn ee dhoofinta shidaalka Iiraan ee la hadalhayo in la weeraro ama la qabsado

Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump ayaa sheegay in "dhowaan, anigoo amar bixiyay, Taliska Dhexe ee Maraykanka uu fuliyay mid ka mid ah duqeymihii cirka ee ugu xoogga badnaa taariikhda Bariga Dhexe, waxaana gebi ahaanba la burburiyay dhammaan bartilmaameedyadii milatari ee ku yaallay jasiiradda Kharg, taas oo loo arko hantida ugu muhiimsan ee Iiraan."

Farriin uu ku daabacay akoonkiisa baraha bulshada ee Truth Social, Trump ayuu ku qoray in hadda, "sababo bani'aadannimo iyo anshax awgood, aan go'aansaday inaanan beegsan kaabeyaasha shidaalka ee jasiiraddan."

Tan iyo markii uu billowday dagaalka Maraykanka iyo Israa'iil ay la galeen Iiraan, warshadaha sifaynta shidaalka iyo haamaha kaydinta saliidda ayaa noqday bartilmaameedyo weerar oo ka dhacay meelo kala duwan oo Bariga Dhexe ah.

Ciidanka Israa'iil ayaa ilaa hadda weeraray bakhaarada shidaalka ee Rey, Shahran iyo Aqdasiyeh ee magaalada Tehran, iyo sidoo kale Fardis oo ku taal Karaj. Ciidanka Israa'iil waxay sheegeen in bartilmaameedyadu ahaayeen haamo shidaal oo ay dowladdu "u adeegsanaysay kayd milatari."

Dhanka kale Iiraan ma aysan aamusin, waxayna weerarro ku qaaday warshado sifeyn iyo bakhaaro shidaal oo ku yaal dhowr dal oo ku teedsan Gacanka Faaris.

Hadda, kadib weerarka lagu qaaday jasiiradda Kharg, waxaa kordhay hadal-heynta ku saabsan suurtagalnimada in Maraykanku la wareego jasiiraddan. Jasiiraddan ayaa hoy u ah kaydka ugu weyn ee shidaalka Iiraan, waxaana laga dhoofiyaa qiyaastii 90% saliidda caydhiin ee Iiraan inkastoo ay tahay jasiirad yar.

Ka hor dagaalkii 12-ka maalmood socday ee bishii Juun ee sanadkan, magaca jasiiradda Kharg ayaa hore loogu xusay inay ka mid tahay bartilmaameedyada suurtagalka ah ee Israa'iil.

Arrintan ayaa mar kale soo xoogaysatay markii Yair Lapid, ra'iisul wasaarihii hore ee Israa'iil isla markaana ah hoggaamiyaha ugu weyn ee mucaaradka, uu ku qoray baraha bulshada ee X maalintii ka dambaysay weerarradii bakhaarada shidaalka ee Tehran iyo Karaj:

"Israa'iil waa inay burburisaa dhammaan goobaha saliidda iyo warshadaha tamarta ee Iiraan ku leedahay jasiiradda Kharg; tallaabadani waxay burburin doontaa dhaqaalaha Iiraan waxayna ridi doontaa dowladdan."

Isaga oo ka jawaabaya weerarrada Israa'iil ee bakhaarada shidaalka Iiraan, senetarka Jamhuuriga ee Maraykanka Lindsey Graham ayaa Israa'iil ku booriyay "inay si taxaddar leh u doorato bartilmaameedyada." Wuxuu ku qoray barta bulshada ee X:

"Ujeeddadeennu waa in shacabka Iiraan la xoreeyo iyadoo aan la carqaladayn fursaddooda ay ku bilaabi karaan nolol cusub oo ka wanaagsan kadib burburka nidaamkan. Dhaqaalaha saliidda ee Iiraan ayaa muhiim u noqon doona gaarista yoolkan."

Warbaahinta Axios ayaa 7-da Maarso sheegtay in saraakiil ka tirsan dowladda Maraykanka ay u sheegeen warbaahintaas in "doodo ay jireen oo ku saabsan suurtagalnimada in la qabsado jasiiradda Kharg."

Afartan sano ka hor, wareysi uu siiyay wargeyska The Guardian intii lagu jiray dagaalkii Iiraan iyo Ciraaq, Donald Trump ayaa sheegay in la qabsan karo jasiiradda Kharg haddii Iiraan ay weerarto saldhigyada Maraykanka.

Michael Rubin, oo hore ula taliye sare uga ahaa Pentagon arrimaha Iiraan iyo Ciraaq, ayaa todobaadkii hore u sheegay Politico inuu xiriir la lahaa saraakiil ka tirsan maamulka Trump oo ka hadlayay muhiimadda jasiiradda Kharg iyo suurtagalnimada qabsashadeeda. Wuxuu aaminsan yahay in "haddii Trump doonayo inuu cadaadis ku kordhiyo Iiraan marka laga reebo gantaallo iyo duqeymo, qabsashada jasiiradda Kharg ay ka jari karto nidaamka Iiraan il dhaqaale oo muhiim ah."

Jasiiradda Kharg iyo xarumaha shidaalka

Kharg waa jasiirad ka samaysan dhagaxyo coral ah oo baaxaddeedu tahay qiyaastii 20 kiiloomitir oo laba jibbaaran. Waxay ku taallaa koonfur-galbeed Iiraan waxayna ka tirsan tahay gobolka Bushehr. Halkaas waxaa ku nool deer (deero) ku dhex socda agagaarka xarumaha saliidda. Jasiiraddu waa deegaan ku habboon taranka deerada, waxaana la sheegay in tiradoodu ay hadda ka badan tahay awoodda jasiiradda.

Inkasta oo ay yar tahay, jasiiradda Kharg waxay muhiimad dhaqaale oo aad u weyn u leedahay Iiraan, gaar ahaan dhinaca dhoofinta shidaalka, maadaama ay tahay dekedda ugu weyn ee laga dhoofiyo saliidda Iiraan.

Kharg waxaa loo arkaa meesha ugu habboon ee lagu raro laguna dhoofiyo saliidda caydhiin sababtoo ah waxay u dhowdahay gobollada saliidda hodanka ku ah ee koonfurta dalka, waxayna leedahay meel badeed oo wanaagsan iyo qoto dheer oo ku habboon inay ku xirmaan maraakiibta waaweyn ee shidaalka qaada.

Jasiiradda Kharg waxaa lagu tilmaami karaa xarunta ugu muhiimsan ee goobaha saliidda Iiraan, waxaana astaanteeda ugu weyn ah inay tahay meel muhiim u ah kaydinta iyo dhoofinta saliidda ceeriin.

Goobta saliidda ee Abuzar (Ardeshir), oo ah mid ka mid ah goobaha ugu waaweyn ee saliidda badda ee Iiraan, waxay ku taallaa 75 km galbeedka Kharg. Inta badan saliidda Iiraan ee laga soo saaro Gacanka Faaris waxay ka timaaddaa goobtan. Waxay ka kooban tahay saddex madal oo shaqo, mid kasta oo soo saari karta ilaa 80,000 foosto maalintii. Warshadda farsamaynta shidaalka ee Abuzar sidoo kale waxay ku taallaa Kharg.

Sababtaas awgeed jasiiradda Kharg waxay leedahay mid ka mid ah kaydadka ugu waaweyn ee saliidda Iiraan. Sida ay sheegtay Shirkadda Dekedaha Saliidda ee Iiraan, jasiiradda waxaa ku yaal in ka badan 40 haamood oo lagu kaydiyo saliidda caydhiin, kuwaas oo qaadi kara in ka badan 20 milyan oo foosto.

Saliidda laga soo saaro gobollada koonfureed ee saliidda hodanka ku ah waxaa loo soo gudbiyaa haamaha kaydka Kharg iyada oo loo marayo dhuumo badeed.

Bishii Diseembar 2023, madaxa shirkadda dekedaha saliidda ee Iiraan Abbas Gharibi ayaa sheegay in awoodda kaydinta saliidda ee jasiiradda Kharg lagu kordhiyay 2 milyan oo foosto.

Marka laga reebo kaydinta, Kharg sidoo kale waxay qabataa cabbiridda, kala soocidda iyo diyaarinta noocyada shidaalka ee loo dhoofiyo dibadda.

Kadib heshiiskii nukliyeerka ee JCPOA oo muddo kooban u oggolaaday Iiraan inay kordhiso soo saarista iyo iibinta saliidda, Iiraan waxay go'aansatay inay ballaariso haamaha kaydinta saliidda. Maadaama Kharg ay leedahay dhul kooban iyo cimilo dabaylo badan leh, sanadkii 2016 waxaa la bilaabay mashruuca haamaha kaydka saliidda ee Omid oo qaadi kara 10 milyan foosto, kuna yaalla meel 28 km u jirta degmada Genaveh ee gobolka Bushehr.

Kharg waxay leedahay laba dekedood oo maraakiibtu ku xirmaan oo ku kala yaal bariga iyo galbeedka jasiiradda. Dekedda Bariga, oo ah tan ugu da'da weyn, waxay qaadi kartaa lix markab oo saliid qaada oo waaweyn oo isku mar ku xirma.

Dekedda Azarpad oo ku taalla galbeedka jasiiradda waxay leedahay afar meelood oo maraakiibtu ku xirmaan, waxaana isticmaala maraakiib qaadi kara ilaa 500,000 tan oo shidaal ah.

Jasiiradda Kharg sidoo kale waxay leedahay shaybaar kimiko oo si joogto ah u hubiya tayada saliidda caydhiin, waxaana shaybaarkan la siiyay shahaado caalami ah oo ISO/IEC17025.

Shirkadda Petrochemical ee Kharg ayaa sidoo kale ka shaqeysa jasiiradda, iyadoo ujeedadeedu tahay in gaasaska ka dhasha soo saarista saliidda loo beddelo alaabo qiimo leh halkii la gubi lahaa. Wax soo saarkeeda waxaa ka mid ah methanol, sulfur, propane, butane iyo naphtha.

Jasiiradda Kharg oo ay ku nool yihiin wax ka yar 8,000 qof waxay sidoo kale leedahay jaamacadda Islamic Azad University oo leh kulliyado la xiriira cilmiga badda iyo batroolka.

Intii lagu jiray dagaalkii Iiraan iyo Ciraaq, in ka badan 90% dhoofinta saliidda Iiraan waxay mari jirtay Kharg, taasoo sababtay in Ciraaq ay jasiiraddan yar weerarto 2,800 jeer. Qayb weyn oo dagaalladii maraakiibta shidaalka qaada ayaa sidoo kale ka dhacay agagaarka jasiiraddan.

Sanadkii 2020, golaha magaalada Kharg ayaa ansixiyay in 5-ta Janaayo loo dabaaldego "Maalinta Kharg," si loo xuso bixitaankii gumaystihii Dutch-ka iyo sanad-guuradii geerida halyeyga Sardar Ranjbar.

Iyadoo la tixgelinayo muhiimadda istaraatiijiyadeed iyo dhaqaale ee jasiiradda Kharg oo ah saldhigga ugu muhiimsan ee kaydinta, rarista iyo dhoofinta saliidda Iiraan falanqeymo kala duwan ayaa jasiiraddan yar ku tilmaamay mid ka mid ah bartilmaameedyada suurtagalka ah ee Israa'iil haddii ay ka jawaabto weerarro gantaallo oo ka yimaada Iiraan.